profil Twój Profil
Kliknij, aby zalogować »
Jesteś odbiorcą prenumeraty plus
w wersji papierowej?

Oferujemy Ci dostęp do archiwalnych zeszytów prenumerowanych czasopism w wersji elektronicznej
AKTYWACJA DOSTĘPU! »

Twój koszyk
  Twój koszyk jest pusty

BĄDŹ NA BIEŻĄCO -
Zamów newsletter!

Imię
Nazwisko
Twój e-mail

Czasowy dostęp?

zegar

To proste!

zobacz szczegóły
r e k l a m a

ZAMÓW EZEMPLARZ PAPIEROWY!

baza zobacz szczegóły
ELEKTRONIKA, ENERGETYKA, ELEKTROTECHNIKA »

ELEKTRONIKA - KONSTRUKCJE, TECHNOLOGIE, ZASTOSOWANIA


(ang. ELECTRONICS - CONSTRUCTIONS, TECHNOLOGIES, APPLICATIONS)

Czasopismo Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP) wydawane przy współpracy Komitetu Elektronikii Telekomunikacji PAN
rok powstania: 1960
Miesięcznik ISSN 0033-2089

Tematyka:
Jest to miesięcznik naukowo-techniczny poświęcony problematyce związanej z elektroniką, od konstrukcji i technologii do zastosowań. Czytelnik znajdzie w nim artykuły zarówno o charakterze teoretycznym, jak i praktycznym, a także prez... więcej »

Artykuły naukowe zamieszczane w czasopiśmie są recenzowane.

Procedura recenzowania

Prenumerata

Dear Customer! Order an annual subscription (PLUS version) and get access to other electronic publications of the magazine (year 2004-2013), also from March - year 2014.
Take advantage of the thousands of publications on the highest professional level.
prenumerata papierowa roczna PLUS (z dostępem do archiwum e-publikacji) - tylko 491,76 zł
prenumerata papierowa roczna PLUS z 10% rabatem (umowa ciągła) - tylko 442,58 zł *)
prenumerata papierowa roczna - 403,20 zł
prenumerata papierowa półroczna - 201,60 zł
prenumerata papierowa kwartalna - 100,80 zł
okres prenumeraty:   
*) Warunkiem uzyskania rabatu jest zawarcie umowy Prenumeraty Ciągłej (wzór formularza umowy do pobrania).
Po jego wydrukowaniu, wypełnieniu i podpisaniu prosimy o przesłanie umowy (w dwóch egzemplarzach) do Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT.
Zaprenumeruj także inne czasopisma Wydawnictwa "Sigma-NOT" - przejdź na stronę fomularza zbiorczego »

2015-5

zeszyt-4379-elektronika-konstrukcje-technologie-zastosowania-2015-5.html


 
 
 
W numerze m.in.:
Model systemu doradczego wspomagającego ochronę roślin sadowniczych DOI:10.15199/13.2015.5.9
(Małgorzata Tartanus, Daniel Sas, Tadeusz Antczak)

Aktualnie panuje powszechne przekonanie, że decyzje podejmowane przez producentów płodów rolnych nie mogą być trafne, jeśli nie są oparte o rzetelną wiedzę i aktualne informacje [18]. Skuteczna ochrona rozmaitych upraw wymaga dużego doświadczenia i wiedzy. Kaprysy pogody, różnorodność agrofagów, zmienność środowiska, zmieniający się asortyment pestycydów i zjawisko odporności agrofagów - te wszystkie tak różne czynniki sprawiają, iż trudno jest je analizować jednocześnie i to nie tylko producentom płodów rolnych. Dlatego też w ostatnich latach podejmowane są liczne próby tworzenia narzędzi, które nazywane są często systemami wspomagającymi decyzje lub systemami eksperckimi (doradczymi), które mogą być rozpowszechniane na szeroką skalę za pomocą Internetu i mogą być wykorzystane w różnych dziedzinach życia społecznego, w tym także w rolnictwie (np. [1-5], [7], [9], [10], [12-14], [16-18]). System ekspertowy jest to program lub zestaw programów komputerowych wspomagających korzystanie z wiedzy i ułatwiający podejmowanie decyzji. System taki może wspomagać doradców i producentów, dostarczać rad, zaleceń i diagnoz dotyczących problemów z danej dziedziny. Tego typu system informacyjny, na podstawie szczegółowej wiedzy (uzyskanej na podstawie badań naukowych), może wyciągać wnioski i podejmować decyzję, działając w sposób zbliżony do procesu rozumowania człowieka [6, 9]. Należy przy tym podkreślić fakt, iż przekazywanie szczegółowych informacji powinno być realizowane w możliwie jak najprostszej formie, a w rolnictwie również w jak najkrótszym czasie [1]. Takie systemy są również coraz częściej wykorzystywane w takim dziale rolnictwa, jakim jest ochrona roślin [2, 3, 5, 7, 13, 16] i dotyczą różnych aspektów tej dziedziny [4, 12, 14, 13]. Celem pracy jest prezentacja modelu systemu doradczego wspomagającego działania podejmowane w ramach ochrony roślin sadowniczych. Zwalczanie agrofagów jest jednym z głównych działań rolnika dla ... więcej»

Statystyczna analiza inskrypcji odciśniętej na dysku z Fajstos DOI:10.15199/13.2015.5.8
(Mirosław Gajer, Zbigniew Handzel, Joanna Dybiec -Gajer)

W dniu 3 lipca 1908 roku włoski archeolog Luigi Pernier dokonał niezwykłego odkrycia. Podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w ruinach minojskiego pałacu w miejscowości Fajstos na Krecie natrafił na niewielkich rozmiarów dysk wykonany z wypalonej gliny [1]. Znaleziony dysk pokryty był obustronnie tajemniczymi znakami, które nie zostały na nim wyryte tylko odciśnięte za pomocą specjalnie w tym celu wykonanych stempli, w związku z czym uznawany jest on za najstarszy znany w historii przykład dokumentu drukowanego. Na podstawie kontekstu archeologicznego dysk z Fajstos datowany jest na lata od 1850 p.n.e. do 1600 p.n.e., chociaż istnieją również badacze, którzy twierdzą, że jest on nieco młodszy. Na rys. 1 i 2 przedstawiono widok odpowiednio tzw. strony A i strony B dysku z Fajstos. Najbardziej niezwykłą rzeczą związaną z dyskiem z Fajstos jest fakt, że pozostaje on swoistym unikatem, ponieważ dotychczas nie udało się jeszcze nikomu znaleźć niczego do niego podobnego [2]. Obecnie dość powszechnie uważa się, że dysk z Fajstos zawiera na swych obu stronach tekst zapisany w pewnym języku naturalnym. Niestety, do chwili obecnej nie udało się nawet ustalić jeszcze rodziny językowej, do której miałby należeć ów język. Niektórzy badacze chcieliby widzieć w tej roli używany niegdyś na ... więcej»

Aktualny status systemu INMARSAT spełniający funkcje GMDSS DOI:10.15199/13.2015.5.3
(Jerzy Czajkowski )

Satelitarny system INMARSAT jest nierozerwalnie związany ze Światowym Morskim Systemem Łączności Alarmowej i Bezpieczeństwa - GMDSS. W artykule [2] przedstawiono, iż system ten od momentu utworzenia uległ przeobrażeniom organizacyjnym- zmieniając status międzynarodowy INMARSAT na Międzynarodową Ruchomą Organizację Satelitarną- IMSO (International Mobile Satellite Organization). Organizacja ta w pełni spełnia funkcje GMDSS-u przy pozostawieniu nazwy systemu INMARSAT. System ten dynamicznie się rozwija- zarówno z punktu widzenia segmentu kosmicznego jak i standardów statkowych stacji zapewniając realizację wszystkich nowoczesnych rodzajów komunikacji. W artykule przedstawiono charakterystykę stanu aktualnego na koniec 2014 roku.[1] Segment kosmiczny Satelitarny system INMARSAT- zapewnia realizację komunikacji dla potrzeb GMDSS-u za pomocą segmentu kosmicznego, którym są satelity Inmarsatu trzeciej generecji (Inmarsat third generation - I-3). Dane dotyczące ich usytuowania na orbicie geostacjonarnej przedstawiono w tabeli 1. Tab. 1. Usytuowanie satelit... więcej»

Bliższa chmura, czyli usługi obliczeniowe we mgle DOI:10.15199/13.2015.5.6
(Wojciech Nowakowski )

Usługi chmury obliczeniowej stały się już popularne. Okazało się jednak, że Cloud Computing, czyli chmura obliczeniowa lub przetwarzanie danych w chmurze ma pewne wady, które szczególnie wyraźnie wystąpiły w wyniku szybkiego rozpowszechnienia się zastosowań mobilnych i nowych internetowych technologii sieciowych. By przedstawić problem, przypomnijmy na czym polegają obliczeniowe usługi chmurowe. Cloud Computing (chmura obliczeniowa) Cloud Computing to po prostu obliczanie (czy szerzej, przetwarzanie danych) w chmurze, czyli nie wiadomo gdzie. Ale na pewno nie tam, gdzie jesteśmy razem ze swoim sprzętem: komputerem czy laptopem. Mówiąc krótko: nasz sprzęt jest tylko końcówką, urządzeniem wejścia-wyjścia, resztę mamy gdzieś. A to oznacza w istocie wolność: niepotrzebne nam serwerownie, aktualizacje oprogramowania lub ich reinstalacje, odzyskiwanie danych i dbanie o ciągłe, bezprzerwowe zasilanie grożące utratą danych. Cloud Computing nie jest ani nową technologią, ani nowym pomysłem. Jest to po prostu model zdecentralizowanego przetwarzania danych za pomocą usług zewnętrznych. Model przecież najbardziej pierwotny, który powstał u zarania informatyki, w połowie ubiegłego wieku, kiedy to dostęp do zasobów obliczeniowych wielkich ówczesnych komputerów uzyskiwano za pomocą prostych urządzeń końcowych. Korzystanie na przykład z dużych centrów obliczeń numerycznych, w których pracowały te wielkie komputery, polegało na kupowaniu usług przetwarzania danych - dostarczało się fizycznie wsad do obliczeń (taśmy lub pakiety kart dziurkowanych), a wyniki odbierało się w postaci wielostronicowych wydruków. Dopiero pojawienie się komputerów osobistych połączonych w sieci informatyczne, lokalne i zdalne, wprowadziło nowe możliwości rozproszonego przetwarzania danych i rozwoju zdalnych mocy obliczeniowych. Tak naprawdę jedyną nowością jaką wniosła ogłoszona w roku 2010 technologia Cloud Computing to romantyczna nazwa, bo wzrost szybkości i... więcej»

IFA Global Press Conference
Tendencje w elektronice użytkowej IFA 2015 Największe na świecie targi elektroniki użytkowej IFA w dniach od 4 do 9 września 2015 r, zaprezentują całą gamę nowych produktów innowacyjnego przemysłu. Ekrany Ultra-HD z jeszcze bardziej imponującym zestawem kolorów i kontrastem, kino domowe w trzech wymiarach, innowacyjne platformy oprogramowania do inteligentnych połączeń, drukarki 3D, muzykę z sieci bezprzewodowych. IFA 2015 zaprezentuje tendencje we wszystkich sektorach przemysłu - taki program przedstawiono na Światowej Konferencji Prasowej 2015 w dniach 23-26 kwietnia br. na Malcie. UHD jest gotowe na rynek masowy Telewizory z elegancko zakrzywionymi ekranami były jednymi z wielu atrakcji targów IFA w roku 2014. Ta tendencja jest kontynuowana w bieżącym roku w postaci ekranów, które mogą nawet zmieniać swoją sylwetkę. Jeśli to konieczne, mogą przyjąć zupełnie płaski kształt lub mogą być zakrzywione; po naciśnięciu przycisku pilota jest aktywowany silnik, który nadaje ekranowi wymagany kształt. Czy zakrzywione lub płaskie, UHD (ultra wielka rozdzielczość, ekran z ośmiu milionami pikseli) ma być niemal standardem w kategorii współczesnego rynku telewizyjnego. Nawet telewizory z przekątną ekranu od 40 cali (102 centymetrów) w coraz większym stopniu występują z logo UHD. Modele UHD na rok 2015 są nowoczesne i przyszłościowe: Najnowsze produkty od czołowych producentów obsługują najnowszy, bardzo wydajny standard HEVC kompresji wideo, wyposażone są w porty HDMI do szybkiej transmisji danych wielkiej rozdzielczości UHD i są zgodne z wymaganiami ochrony przed kopiowaniem dla przyszłych mediów UHD. High Efficiency Video Coding (HEVC) - (znany też jako H.265 i MPEG-H Part 2) standard kompresji wideo opracowany przez grupę Moving Picture Experts Group. Następca standardu Advanced Video Coding (H.264). Standard ma obsługiwać rozdzielczość do 7680 × 4320 - UHD TV. Pliki nim zakodowane mają zajmować dwa razy mniej miejsca niż kompres... więcej»

Zobacz wszystkie publikacje »

2015-4

zeszyt-4361-elektronika-konstrukcje-technologie-zastosowania-2015-4.html


 
 
 
W numerze m.in.:
Computer aided determination of singing voice sonority DOI:10.15199/13.2015.4.3
(Edward Półrolniczak)

In order to explain the term of sonority it is necessary to refer to the term of a timbre. This term is used to differentiate the sounds that have the same volume and height. It has significant impact on the personal perception of the sound. It is a subjective value, but there are known signal parameters influencing it. Sonority is one of characteristics of the timbre and this subjective characteristic is taken into consideration. The research is done in the context of singing. Sonority is the feature of a sonorous sound. It is considered as especially deep and resonant sound. Sometimes such voice is defined as rich and full in sound. According to the dictionary [1], sonorous voice is: rich, deep, ringing, resonant, full, rounded, sounding, loud, resounding, plangent. Sonorous voice is understood here as rich and full in sound and is claimed to be opposite to matt voice (according to the experts suggestion). To find the signal parameters relative to sonority some signal parameters were selected, calculated and the results were compared to the experts assessments of sonority feature in singing. The assessment has been done by five experts in the field of voice production. Sonority of voice A clear definition of sonority in singing (or a sonorous voice) is not easy to find. It is also hard to find some example investigations in this field. This is maybe because the phenomenon is strongly subjective. In the investigation on speaking voice quality [2] the author puts special emphasis on the vocal characteristics of sonority and ringing quality, as the essence of the term “resonant voice". In this article it is assumed that sonorous voice and ringing describe the same phenomena (and will be generally named by the term of sonority). In the conclusion the author indicates that sonority (among other perceptual characteristics) was well heard by judges. It is also interesting to register that the situation was a bit different w... więcej»

Analiza algorytmu automatycznego rozpoznawania modulacji na potrzeby radia kognitywnego oraz systemów rozpoznania radioelektronicznego DOI:10.15199/13.2015.4.7
(Marta Walenczykowska, Adam Kawalec)

Techniki automatycznego rozpoznawania modulacji (AMR) cieszą się w ostatnich latach dużym zainteresowaniem środowiska naukowego. Publikacje [2], [3], [5], [6], [7], [9], [11] wskazują na podstawowe obszary zastosowań algorytmów automatycznej klasyfikacji sygnałów oraz dalsze kierunki ich rozwoju. Algorytmy AMR wykorzystywane są między innymi w systemach rozpoznania i wywiadu elektronicznego (SIGINT - ang. Signal Intelligence), gdzie szybkie i skuteczne rozpoznanie źródła emisji, umożliwia podjęcie działań zmierzających do neutralizacji wykrytego zagrożenia. W ramach SIGINT realizowane są również działania pozwalające na demodulację i odczytanie informacji zawartej w sygnale stosowanym na potrzeby telekomunikacji w celach wywiadowczych. Wywiad elektroniczny nie jest jednak jedynym obszarem zastosowań metod AMR. W ciągu ostatnich 10 lat nastąpił dynamiczny rozwój radia programowalnego (SDR - ang. Software Defined Radio). Zgodnie z [15] koncepcja SDR polega na zastąpieniu układów nadawczo/odbiorczych poprzez ich implementacje programowe realizowane między innymi z wykorzystaniem układów programowalnych (FPGA) czy procesorów sygnałowych (DSP). Stosowanie radia programowalnego (SDR) umożliwiło implementację wielu funkcjonalności na jednej platformie sprzętowej, co spowodowało zarówno redukcję kosztów jak i możliwość dostosowania urządzeń nadawczo-odbiorczych do potrzeb użytkownika. Wraz z rozwojem radia programowalnego pojawiła się idea radia kognitywnego (CR - ang. Cognitive Radio), przedstawiona między innymi w [14], związana z rosnącą potrzebą efektywnego wykorzystania dostępnych zasobów widmowych. Technologia CR umożliwia adaptacyjny odbiór oraz nadawanie w zależności od panujących warunków propagacyjnych, dostępności pasm częstotliwości oraz wymagań użytkowników. Odbiór adaptacyjny na potrzeby CR stał się wobec tego kolejnym obszarem zastosowania algorytmów automatycznego rozpoznawania modulacji. Ze względu na szybki ro... więcej»

Czasopisma NT, Indeksy, Cytowania, Bazy danych, Wydawnictwa Cyfrowe, Bibliometria. Część 4 DOI:10.15199/13.2015.4.10
(Ryszard S. Romaniuk)

Bibliometria współczesna, zmieniona zupełnie niedawno z raczej biernej, ciepłej, spokojnej, klasycznej, relatywnie prostej i nie budzącej kontrowersji metody dokumentacji wyników badań, do obecnej aktywnej i dość agresywnej postaci w ciągu bardzo krótkiego czasu budzi najwyższe zainteresowanie nas wszystkich, uczonych, autorów publikacji, dydaktyków, publicystów naukowych, całego środowiska naukowego. Spróbujmy pokazać tutaj różne barwy i odcienie bibliometrii, oraz kontekst, gdzie te odcienie mają znaczenie, dla nas szarych (zrównoważona mieszanina barw dopełniających) naukowców i nauczycieli akademickich. Bibliometria teoretyczna, teoria bibliometrii Pokrewne dziedziny jak socjologia nauki, bibliometria, naukometria, webometria, informetria, poszukiwanie informacji, generacja wiedzy, tworzą nowy obszar nauki. Jest to nauka stosowana, wokół której tworzone są różne teorie. Najprościej ujmując bibliometria jest badaniem aspektów ilościowych produkcji, rozpowszechniania i użycia zapisanej informacji. Bibliometria teoretyczna rozwija modele matematyczne i miary dla tych procesów i potem stosuje te modele i miary do przewidywania zachowania systemu i podejmowania decyzji. Naukometria bada ilościowe aspekty nauki jako dyscypliny lub działalności ekonomicznej. Naukometria jest w zasadzie częścią socjologii nauki oraz technik informacyjnych i posiada zastosowanie w polityce naukowej. Ilościowe badania działalności naukowej obejmują także publikacje - co z kolei wchodzi w obszar bibliometrii. Webometria, może być zdefiniowana analogicznie jako badania ilościowe konstrukcji, użycia zasobów informacji, struktur, technologii sieci Web, korzystając z metod bibliometrii i informetrii. Badana jest zawartość stron web, struktura i topologia linków, zachowanie użytkowników, wydajność silników, maszyn i metod poszukiwania itp. Bibliometria bazuje na wyszukiwaniu, zbieraniu i analizie informacji. Informacje są gromadzone w domenowych bazac... więcej»

Odzysk materiałowy z części i podzespołów z samochodów EV i HEV wycofanych z eksploatacji DOI:10.15199/13.2015.4.12
(Łukasik Zbigniew, Wojciechowski Andrzej)

Dyrektywy UE dotyczące pojazdów wycofanych z eksploatacji wymuszają na producentach znaczne zmniejszenie strumieni odpadów z nich powstających. Jednocześnie coraz większe rozpowszechnienie pojazdów elektrycznych i elektrycznych - hybrydowych, zgodnie z Dyrektywą UE 2000/53/2000 zobowiązuje ich producentów do opracowania wytycznych w zakresie technologii odzysku i recyklingu. Liczba pojazdów z napędem elektrycznym (EV) i elektrycznym hybrydowym (HEV) zdecydowanie wzrasta. Pojazdy EV używane są zwykle do poruszania się na niewielkich odległościach, głównie w miastach; mają różną budowę i przeznaczenie. Ich zasięg jest stosunkowo niewielki (ok. 120 km), co wydaje się wystarczające do przemieszczania się do pracy i z pracy do domu (ok. 30-50 km). Pojazdy HEV mają napęd składający się z silnika spalinowego wewnętrznego spalania oraz z silnika elektrycznego, napędzanego z akumulatora. Stąd też HEV może osiągać większe przebiegi bez potrzeby zasilania w paliwo, niż podobne pojazdy konwencjonalne. W pojeździe takim energia zgromadzona w akumulatorze wykorzystywana jest do zasilania silnika elektrycznego w sytuacji, gdy potrzebna jest dodatkowa moc, na przykład przy wyprzedzaniu innego pojazdu. Wobec narastającego zapotrzebowania na surowce (głównie metale) oraz wymogi ochrony środowiska, przetwarzanie odpadów głównie złomu elektronicznego i elektrotechnicznego staje się koniecznością gospodarczą oraz imperatywem nowoczesnej gospodarki. Recykling odpadów staje się też jedną z możliwości pozyskiwania tzw. metali deficytowych i krytycznych [1]. Nowe materiały i technologie pozwalają na wykonanie coraz nowocześniejszej mikroelektroniki i konstrukcji podzespołów (lekkość konstrukcji, optymalna żywotność, niezawodność, miniaturyzacja), przez co konstrukcje pojazdów są bardziej bezpieczne i coraz bardziej zautomatyzowane - minimalizacja efektów wynikających z błędów człowieka). Zaangażowanie na rzecz czystych technologii energetycznych ... więcej»

Polskie Lobby Przemysłowe im. Eugeniusza Kwiatkowskiego Jubileusz XXII-lecia powstania Polskiego Lobby Przemysłowego (Paweł Soroka)
21 marca 2015 roku w Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych w Warszawie odbyła się uroczystość dwudziestej drugiej rocznicy powstania Polskiego Lobby Przemysłowego im. Eugeniusza Kwiatkowskiego. Przybyli na nią: Doradca Prezydenta RP Jan Lityński, Doradca Ministra Ministra Obrony Narodowej dr Janusz Onyszkiewicz i płk Marek Malawski - Szef Inspektoratu Implementacji Innowacyjnych Technologii Obronnych MON, oraz posłowie na Sejm RP - Jerzy Polaczek i prof. Jerzy Żyżyński, a ponadto prezesi przedsiębiorstw i firm, dyrektorzy instytutów, prezesi i działacze organizacji społecznych i stowarzyszeń, przedstawiciele Wojska Polskiego, pracownicy naukowi i działacze związków zawodowych współpracujących z PLP oraz dziennikarze. Powitał ich Koordynator PLP prof. nadzw. dr hab. Paweł Soroka, przedstawiając dokonania Polskiego Lobby Przemysłowego w okresie od marca 2... więcej»

Zobacz wszystkie publikacje »

2015-3

zeszyt-4330-elektronika-konstrukcje-technologie-zastosowania-2015-3.html

 
W numerze m.in.:
Deterioration of cathodoluminescent lamps properties DOI:10.15199/13.2015.3.7
(JERZY KALENIK, MATEUSZ MROCZKOWSKI, PIOTR FIREK, ELŻBIETA CZERWOSZ, JAN SZMIDT)

The need for energy conservation forces trials to elaborate new energy effective light sources for lighting purposes. Traditional luminescent lamps are more effective than conventional, incandescent light bulbs. They still use filamentary cathodes as an electron source. Heated cathode consumes energy that is not converted to light. Field emission is the way of effective electrons generation. The authors carried out attempts to construct a luminescent lamp based on field emission cathode. Nickel-carbon film containing carbon nanotubes was applied as the top layer of the cathode for electron emission enhancement. Carbon nanotube films (CNT) are used in many electronic and optoelectronic devices due to their electronic properties. One of these properties is efficient field emission. Stability of field emission is connected to the adhesion of CNT film to a substrate and to the possibility of dense distribution of nanotubes on the surface of a film. Recently, many applications of carbon materials of various form of carbon, as well as carbon coatings of metal and semiconductor for field emitters and arrays have been reported [1, 2].Carbon layers containing carbon nanotubes have interesting feature - high and long lasting field emission [3, 4]. The layers were applied as cathodes in electronic valves and as electron sources in flat displays. Luminescent lamp construction Luminesce... więcej»

Osobisty system monitorowania mechaniki ruchów oraz rozkładu obciążenia DOI:10.15199/13.2015.3.19
(Krzysztof Różanowski, Jarosław Lewandowski, Marek Placha)

Chód jest jednym z najczęściej wykorzystywanych sposobów przemieszczania się w przestrzeni. Składa się z cyklicznych naprzemiennych ruchów tułowia oraz kończyn powodując przemieszczenie środka ciężkości ciała. Mechanika chodu każdego człowieka posiada swój indywidualny charakter, który wynika z takich czynników jak: masa ciała, wzrost, wiek itd. Charakter lokomocji ulega jednak zmianie pod wpływem takich czynników jak rosnące zmęczenie, wzrost obciążenia, schorzenia, kontuzje, dolegliwości bólowe. Wpływa to na zmianę takich parametrów chodu jak: skrócenie długości kroku, zmniejszenie jego szybkości, wydłużenie czasu podparcia, itd. Monitorowanie charakteru chodu pozwala na ocenę sprawności oraz kondycji fizycznej badanej osoby [12]. Wspomaga również diagnostykę oraz kontrolę procesu terapii dla pacjentów neurologicznych lub ortopedycznych [11]. Istniejące stacjonarne systemy działające w oparciu o optyczne systemy śledzenia ruchu [3] z markerami umieszczonymi na kończynach, ograniczają obserwację tych parametrów w warunkach rzeczywistych [6]. Zaprezentowany układ stanowi kompromis pomiędzy jakością i liczbą dostarczanych parametrów, a skomplikowaniem konstrukcyjnym i złożonością implementacji oprogramowania [10]. Niniejszy artykuł opisuje mobilny system monitorowania mechaniki ruchu oraz rozkładu nacisku stopy, z wykorzystaniem elastycznej wkładki sensorycznej oraz zestawu czujników inercjalnych, mających szerokie zastosowanie również podczas treningu lekkoatletycznego, optymalizacji dopasowania obuwia specjalistycznego czy oceny kondycji fizycznej i rozkładu obciążenia badanej osoby. Może zostać wykorzystany jako rozszerzenie funkcjonalne dla systemów oceny posturograficznej, czy też stanu psychofizjologicznego w rzeczywistych warunkach funkcjonowania [13]. Budowa systemu System monitorowania mechaniki ruchu oraz rozkładu nacisku na podeszwową część stopy składa się z dwóch głównych elementów: układu akwizycji oraz elas... więcej»

Formats of electronic signature DOI:10.15199/13.2015.3.20
(Marek Hołyński, Wojciech Nowakowski)

One of the central problems that come up in the practical use of electronic signatures involves the compatibility of various applications and the constantly changing standards of electronic signature creation [1]. At present four such standards dominate the electronic signature market. These are: CAdES, XAdES, PAdES and ASiC; each has been described in the documents issued by ETSI (European Telecommunications Standards Institute). These standards describe the so-called advanced electronic signature, compliant with the requirements set out in Directive 99/93/EC. Each electronic signature should contain essential information that identifies the signer, as well as its generation technique. It is also recommended that the certificate used to create the signature be attached to the document. The structure of the signature also contains references to the data that has been signed. All this information will be used to verify the signature's validity. The verifying application must read the data contained in the signed file. Standardization and defining the location where the pertinent data would reside makes it possible for different applications to recognize the signature. For instance, it is necessary to provide information about the hash function employed (usually one from the SHA family [2]), and the signature algorithm (the one most commonly used at present is the RSA [2], with a key size of 2048 bits). Information contained in the certificate facilitates the building and validation of the certification path. It may also indicate the location where the certificate's validity can be checked by means of a CRL or the OCSP service. Standards that pertain to the XAdES and CAdES formats describe the correct approach to recording the information about the algorithms used, the signature itself, the signer, conditions to be met for signature verification to be vali... więcej»

Influence of Communication Protocol on Energy Consumed by RFID Tag DOI:10.15199/13.2015.3.3
(Marek Gotfryd, Bartosz Pawłowicz)

RF identification of a group of tags requires the usage of proper anticollision communication protocol between RWD (read/ write device) and tags. The protocol removes the effect of possible simultaneous answers of tags to RWD interrogations. Inventory round is started by RWD with Query command. Tags write random integers from the range [0, L-1] called SlotCounter into their memories. Number L is specified in the Query command, and may take the values 2, 4, 8, 16, …,215. Then, after QueryRepeat command the values of SlotCounter in tags memories are reduced by 1, and if one of them becomes equal 0, the ID of this tag is transmitted to the RWD; it is regarded as the successful identification of this very tag. Inventory round ends after the allowed time or after a predetermined number of time slots (equal to the number L). Then RWD starts a new round with another Query command [1]. The random values of SlotCounter give the randomness of readouts of tags. Due to it the phenomena listed in Tabl. 1 may take place. Tabl. 1. Types of possible events in one time slot Tab. 1. Typy zdarzeń, które mogą wystąpić w pojedynczej szczelinieEvents in RFID system Figure 1 depicts the order of components of the RWD commands and tags responses for the above events in the RFID system according to ISO 18000-6C (EPC Gen2) standard. The RWD generates a block of bits, designated here as PreRT, FS and ACK. They are respectively the transmission preamble, frame synchronization and acknowledgment. The essential RWD commands are Query, QueryRep and Query- Adj. Tag responding to these commands generates its preamble (PreTR), a unique random number (RN16) as its address, and a block of bits containing the correct product code with additional data (PC + EPC + CRC). The purpose of identification process is the readout of tag product code. From the RFID... więcej»

Experimental optimization of laser cutting process parameters to prepare stencil printing for mounting SMD electronic components on inkjet printed flexible circuits DOI:10.15199/13.2015.3.15
(Jerzy Potencki, Jacek Szuba, Grzegorz Tomaszewski, Tadeusz Wałach)

In recent years the interest in various methods of manufacturing low cost electronics is growing very much. Different printing techniques, like offset printing, gravure printing, screen printing and inkjet printing are especially in the area of interest [1]. The inkjet printing is very promising technology of flexible electronics fabrication and is characterized by a simple, noncontact, plateless and maskless process. Various electronics devices e.g. RFID transponders, organic solar cells, organic thin-film transistors, low cost sensors can be partially or fully fabricated in the inkjet printing technology. This technology allows to eliminate photolitography/eaching, vacuum deposition and other complicated processes [2]. There are technological barriers to using traditional mounting methods in a simple application of inkjet printing techniques to fabricate connections on flexible substrates between surface mounted elements. It is impossible to create the electrical connections by soldering methods because in most cases the flexible substrates is not thermally resistant for applying high temperatures which characterize the classical SMT assembly process. Even the use of the high thermally resistant substrate, like polyimide film, does not guarantee reliable assembly with using the solder techniques because the stress between the solder material and the conductive inkjet printed layer on the flexible substrate causes the mechanical damage of the conductive layer. Therefore, the co... więcej»

Zobacz wszystkie publikacje »

2015-2

zeszyt-4306-elektronika-konstrukcje-technologie-zastosowania-2015-2.html

 
W numerze m.in.:
Analiza parametrów sygnału naziemnej telewizji cyfrowej DVB-T DOI:10.15199/13.2015.2.15
(Bogdan Uljasz)

System DVB-T ze względu na złożoność procesów przetwarzania sygnału na różnych etapach transmisji, a co za tym idzie możliwości wystąpienia błędów na każdym z tych etapów, doczekał się wielu rozwiązań pomiarowych. Rozwiązania te stanowią zarejestrowane patenty korporacji działających w obszarze cyfrowej transmisji sygnałów. Istnieje również wiele rozwiązań pomiarowych, które mają klauzulę tajności, są rozwiązaniami unikalnymi i jednocześnie umożliwiają konstruowanie urządzeń wyprzedzających wydajnościowo produkty konkurencyjne. Istnienie celu, jakim jest pokonanie konkurencji motywuje firmy do prowadzenia działów typu R&D (ang. Research and Development) zatrudniających wielu specjalistów poszukujących nowych rozwiązań. Sygnał transmisyjny systemu DVB-T organizowany jest w ramki. Każda z nich składa się z 68 symboli OFDM. Cztery ramki tworzą super ramkę. Każdy symbol składa się z K = 6817 nośnych w trybie 8K lub K = 1705 nośnych w trybie 2K, transmitowanych z czasem trwania Ts. Czas ten składa się natomiast z części użytecznej Tu oraz przedziału ochronnego o czasie trwania Δg. Przedział ochronny, dla wariantu z pasmem 8 MHz, przyjmuje wartości podane w tabeli 1. Każda ramka poza symbolami danych, zawiera również rozproszone i stałe symbole sygnału pilotującego oraz symbole sterujące. Symbole sygnału pilotującego wykorzystywane do synchronizacji ramek, częstotliwości oraz czasu a także do estymacji parametrów kanału i identyfikacji trybu pracy systemu. W celu ułatwienia wymienionych procesów symbole pilota transmituje się z mocą 16/9 razy większą od symboli danych. Prawidłowo przeprowadzona analiza radiowych parametrów sygnału OFDM pozwala na weryfikację jakości parametró... więcej»

Charakterystyka monografii: (Zygmunt Lech WARSZA)
seria: Monografie Studia Rozprawy, Oficyna Wydawnicza PIAP (Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów), Warszawa 2013 (2014).Powyższa monografia liczy 260 stron i dzieli się na 8 rozdziałów. Obejmuje część teoretyczną, symulacyjną i doświadczalną. Zawiera też bardzo bogatą bibliografię o 248 pozycjach. Treść ilustrują liczne rysunki przedstawiające wyniki modelowania i badania wybranych konstrukcji mobilnych robotów kołowych.W części teoretycznej pracy opisano stan wiedzy o metodach modelowania robotów. Omówiono zagadnienia kinematyki i dynamiki, stosowane modele opon pojazdów kołowych oraz metody identyfikacji i analizy wrażliwości. Przedstawione są też alternatywne metody modelowania dynamiki robotów mobilnych oparte na technikach sztucznej inteligencji. Opisano problemy występujące prz... więcej»

Recenzja monografii: (Zygmunt Lech Warsza)
E. T. Volodarski, L. A. Kosheva: "Tekhnicheskije Aspekty Akkreditacii Ispytatelnykh Laboratorij - Monografia" (Techniczne aspekty akredytacji laboratoriów badawczych - monografia) Vinnica VNTU 2013 - książka w języku rosyjskim.Monografię tę wydał Narodowy Uniwersytet Techniczny (WNTU) w Winnicy na Ukrainie w języku rosyjskim - ze względu na znacznie szerszy krąg potencjalnych Czytelników. Treść o 270 stronach składa się z przedmowy, wprowadzenia i 8-u rozdziałów ilustrowanych rysunkami i tabelami oraz bibliografii o 127 pozycjach. Autorami są wybitni ukraińscy metrolodzy: Eugeniusz Timofiejewicz Volodarski - profesor Politechniki Kijowskiej i Prezes stowarzyszenia Akademia Metrologii Ukrainy (AMU) oraz Larysa Aleksandrowna Koszewa - profesor Kijowskiego Uniwersytetu Lotniczego i członek rzeczywisty tego stowarzyszenia. W książce wszechstronnie omawia się zagadnienia techniczne, metrologiczne i metodyczne występujące przy... więcej»

SARENKA - miniaturowy radar SAR dla BSP (Piotr Samczyński, Krzysztof S. Kulpa, Mateusz Malanowski, Damian Gromek, Maciej Wielgo, Kseelpi Ndini, Paweł Dzwonkowski, Piotr Baranowski )
Technologia radaru aktywnego działającego w trybie z syntetyczną aperturą (ang. SAR - Synthetic Aperture Radar) znana jest od dziesięcioleci i w obecnej chwili jest bardzo dobrze opanowana [1, 2, 3]. Na całym świecie zostało już opracowanych wiele systemów radarowych pracujących w trybie SAR do obrazowania powierzchni Ziemi. W obecnej dobie miniaturyzacji urządzeń elektronicznych, możliwe staje się umieszczenie radaru SAR na małej platformie bezzałogowego statku powietrznego (BSP), (ang. UAV - Unmanned Aerial Vehicle) [4-7]. W ostatnich latach powstało już wiele systemów o takich możliwościach. Najczęściej produkty te są na wyposażeniu wojska, ale pojawiają się i w cywilnym środowisku. Głównym wyzwaniem z punktu widzenia inżyniera, w tym przypadku jest zbudowanie systemu SAR, który jest lekki i fizycznie mały, który charakteryzuje się niskim zapotrzebowaniem na moc oraz umożliwia uzyskiwanie bardzo dobrej jakości zobrazowań powierzchni Ziemi w każdych warunkach pogodowych [4, 5, 7] wykorzystując przy tym również małą i tanią platformę nawigacyjną [7, 8]. Koszty budowy takiego systemu wzrastają wraz ze wzrostem częstotliwości w której pracuje system. Znane skonstruowane już systemy SAR na BSP pracują w szerokim zakresie częstotliwości (począwszy od pasma X, aż do pasma W [5,6]). Powyższe fakty były motywacją dla autorów do opracowania nowego radaru SAR dedykowanego dla BSP o nazwie "SARENKA", który pracuje w paśmie C. Dzięki niskiej częstotliwości pracy radaru, możliwe było skonstruowanie części analogowej oraz cyfrowej z elementów stosunkowo tanich i łatwo dostępnych na rynku. W artykule został przedstawiony projekt sprzętowy radaru SAR na BSP, przedstawiono użyte algorytmy przetwarzania sygnałów oraz rzeczywiste wyniki zobrazowań SAR. SARENKA SAR system System radarowy SAR "SARENKA" to radar pracujący z falą ciągłą modulowaną częstotliwościowo (ang. FMCW - Frequency Modulated Continuous Wave). System SARENKA pozwala na u... więcej»

Wieloantenowe podejście do pomiarów georadarowych (Mateusz Pasternak, Witold Czarnecki, Paweł Kaczmarek, Janusz Karczewski, Dariusz Silko)
Jakość zobrazowań radarowych jest w ogólności zależna od dwóch czynników. Pierwszym i w zasadzie najważniejszym z nich jest pasmo pracy systemu, drugim zaś cecha, która określana jest angielskim terminem "view diversity", co w wolnym tłumaczeniu oznacza różnorakość spojrzenia [1]. Termin ten wyraża dodatnią korelację pomiędzy ilością uzyskiwanej informacji o obiekcie, w trakcie jego radarowej obserwacji a liczbą sposobów tejże obserwacji. W tym sensie dodatkowe informacje można uzyskać poprzez np. zmianę rodzaju czy też parametrów sygnału sondującego, kierunku lub sposobu oświetlania obiektu, polaryzacji i in. W radarach penetracji gruntu (GPR) pierwszy z wymienionych czynników jest ograniczony tłumieniem, wzrastającym wraz z górną częstotliwością graniczną; przy ustalonych warunkach glebowych. Drugi z nich jest zwykle wprowadzany w najprostszy i najbardziej naturalny sposób, bowiem z zasady, w trakcie pomiarów GPR system anten przemieszcza się nad obiektem i tym samym "obserwuje go" pod różnymi kątami. W niektórych systemach dodatkowo stosuje się obserwacje wielopolaryzacyjną [2]. Zastosowanie takiego urozmaiconego spojrzenia ma swoje fizycznie uzasadnienie. Każdy krótki tor transmisyjny złożony z dwóch anten i pewnej niehomogenicznej przestrzeni pomiędzy nimi charakteryzuje się indywidualnymi cechami propagacyjnymi. Fakt ten nabiera szczególnego znaczenia w przypadkach gdy tor ten jest na tyle krótki, że anteny pracują w swoich polach bliskich, zaś geometria i własności materiałowe medium między nimi są zmienne od punktu do punktu. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku GPR [3, 4]. Złożoność charakterystyk antenowych powoduje, że sygnał wyemitowany w takim systemie jest dodatkowo modulowany amplitudowo i przestrzennie. Chociaż częstotliwościowo-fazowa zmienność charakterystyk anten mogłaby zostać zniwelowana w procesie przetwarzania sygnałów, to jednak wiązałoby się to nierozerwalnie z koniecznością każdorazowego mierze... więcej»

Zobacz wszystkie publikacje »

2015-1

zeszyt-4276-elektronika-konstrukcje-technologie-zastosowania-2015-1.html

 
W numerze m.in.:
Życzę wszystkim Czytelnikom, Autorom i Osobom Współpracującym z redakcją "ELEKTRONIKI" dużo radości i sukcesów w życiu zawodowym w Nowym Roku 2015. (Jerzy Klamka)
Jak Państwo zauważyli, miesięcznik naukowo-techniczny "ELEKTRONIKA - konstrukcje, technologie, zastosowania" jest rozpowszechniany i dociera w ramach prenumeraty do wyższych uczelni, ośrodków badawczych i przemysłowych, różnych instytucji, a także do prywatnych osób interesujących się lub rozwijających szeroko rozumianą elektronikę. Artykuły publikowane s... więcej»

Wykrywanie przejść dla pieszych na zdjęciach wykonanych telefonem komórkowym DOI:10.15199/13.2015.1.9
(Rajmund Kożuszek )

Sformułowanie problemu Przedmiotem artykułu jest wykrywanie przejść dla pieszych na obrazach wykonanych aparatem fotograficznym telefonu komórkowego. Przygotowany algorytm wykrywania przejść dla pieszych ma być jednym z elementów aplikacji mobilnej ułatwiającej samodzielne poruszanie się po mieście osób niewidomych i słabo widzących. W takim zastosowaniu mniej istotna jest precyzja wykrywania poszczególnych pasów przejścia, natomiast istotniejsze jest stwierdzenie z dużą pewnością, że przed użytkownikiem znajduje się przejście dla pieszych. W artykule przedstawiono istniejące rozwiązania podobnie sformułowanego problemu. Zebrano założenia, które przyjęto przystępując do projektowania algorytmu detekcji przejścia dla pieszych, opisano dokładnie opisem tego algorytmu oraz przedstawiono krótko zestaw zdjęć używanych w testach oraz wyniki testowania algorytmu na tym zbiorze. Przedstawiono również uwagi dotyczące eksperymentalnej implementacji algorytmu oraz wnioski, które mogą być przydatne przy tworzeniu bardziej wydajnych implementacji. Istniejące rozwiązania Wykrywanie przejść dla pieszych nie jest problemem szczególnie dobrze reprezentowanym w literaturze dotyczącej przetwarzania i rozpoznawania obrazów. Podstawową tego przyczyną był brak do niedawna powszechnie dostępnych urządzeń, które umożliwiłyby nie tylko wykonanie zdjęcia o wystarczającej jakości, ale także dysponowały wystarczającą mocą obliczeniową pozwalającą na analizę obrazu na urządzeniu mobilnym. Pierwsza grupa rozwiązań polega na analizie fragmentów obrazu (zazwyczaj prostokątnych), przy czym fragmenty spełniające odpowiednie kryteria są oznaczane jako należące do obrazu przejścia pieszych. Przykładem takiego rozwiązania jest algorytm detekcji przejścia dla pieszych na podstawie cech bipolarności fragmentów obrazu opracowany przez Uddina i Shioyamę [6, 7]. Jako pierwsza jest wykonywana klasyfikacja niewielkich (16 x 16 pikseli) obszarów obrazu na podstawie... więcej»

Lampy z zimną katodą DOI:10.15199/13.2015.1.1
(Elżbieta Czerwosz, Krzysztof Biernacki, Izabela Stępińska, Joanna Rymarczyk, Stanisław Waszuk, Tomasz Wódka, Halina Wronka)

We współczesnym świecie energia elektryczna jest niezbędna w wielu sferach życia: komunikacji, transporcie, w codziennym domowym użyciu i oświetleniu. Oświetlenie rocznie pożera 2, 700, 000,000,000 kWh. We wrześniu 2009 r. w Europie postanowiono zastępować sukcesywnie niewydajne lampy innymi bardziej wydajnymi źródłami światła. Europejczycy mogą w ten sposób zaoszczędzić mnóstwo energii oraz przyczynić się znacznie do ochrony środowiska i zapobiec wielu zmianom klimatycznym. Dla zrealizowania takiego planu Komisja Europejska zaproponowała dyrektywę, według której po raz pierwszy w Unii Europejskiej (UE) włączono lampy kierunkowe do ogólnych standardów oświetleniowych. Zarekomendowano również dodanie nowych klas do standardów efektywności energetycznych, tzn. klasy A+ i A++ (dotychczas pustych, ale w przyszłości zajętych przez lampy wysokowydajne). UE proponuje, aby oznakowania wydajności energetycznej były zgodne z dyrektywą 2009/125/EC [1]. Takie oznakowanie jest już stosowane dla lamp kierunkowych (dających oświetlenia co najmniej 80% całkowitego strumienia światła w stożku 120°) i Light Emitting Diodes (tzw. LED). Od 1.09.2013 do 1.03.2014 obowiązywał okres przejściowy, w którym niektóre produkty oświetleniowe mogły być wyłączone spod działania dyrektywy. Natomiast od 1.03.2014 r. następujące produkty są objęte rozporządzeniem (tak kierunkowe jak i bezkierunkowe) i obejmują: - lampy żarowe, - lampy fluorescencyjne, - lampy wyładowcze dużej intensywności (HID), - lampy i moduły LED, - powiązane oprawy, sprzedawane użytkownikom. Nadal pozostają wyjęte spod działania dyrektywy następujące produkty oświetleniowe [2]: 1. Lampy i moduły LED o strumieniu świetlnym poniżej 30 lumenów. 2. Lampy i moduły LED sprzedawane do pracy bateryjnej. 3. Lampy i moduły LED sprzedawane dla zastosowań, w których ich głównym przeznaczeniem nie jest oświetlenie, takich jak: (i) emisja światła jako czynnika w pr... więcej»

Rozwiązanie zagadnienia asymetrycznych inwerterów immitancji. Zastosowanie do realizacji filtrów reaktancyjnych DOI:10.15199/13.2015.1.11
(Marek Bogdan ZARADNY, Michał RYMARZ)

Pierwszym pojęciem obwodu odwracającego impedancję, był element czwórnikowy Gyrator, zaproponowany przez Tellegenta [14]. Późniejsze rozwijanie pasywnych inwerterów obwodowych w postaci czwórników skupionych i mikrofalowych przez Cohna [4], i innych pionierskich badaczy [8, 5, 10, 11, 19] doprowadziło do rozwinięcia się wielu metod projektowania i syntezy sieci z ich zastosowaniem [1, 2, 9, 13, 17]. Jednak do chwili obecnej nie osiągnięto spektakularnego postępu, w kontekście proponowanych inwerterów asymetrycznych, a przynajmniej nie są znane w literaturze. Metoda zaproponowana przez Cohna, z zastosowaniem idealnych inwerterów jest bardzo wygodna, z tego względu, iż pasywne realizacje obwodowe inwerterów są dowolne (skupione lub rozłożone), tym samym filtry mogą być dowolnie konfigurowalne, z tym jednak założeniem, że spełniają warunki realizowalności inwertera w postaci macierzowej ABCD [1,10,11,16,17]. Inwertery symetryczne i asymetryczne Realizacja dowolnego inwertera bądź admitancyjnego typu Π, bądź typu impedancyjnego T wiąże się ze uzyskaniem macierzy łańcuchowej dodatniej lub ujemnej, o postaci jak na rysunku 1. W przypadku inwerterów skupionych LC, zawsze występuje związek pomiędzy pulsacją ... więcej»

Characterization Of Ball-Lensed Optical Fibers DOI:10.15199/13.2015.1.4
(Bartłomiej Guzowski, Błażej Sochacki)

The request of high quality optical sensors is becoming successfully higher. There is a need of sensors which take up small spaces but have high sensitivity of detection. Optical fibers are crucial for telecommunications and optical fiber sensors development. Huge advantages of these devices are detection speed and high sensitivity. What is more, they may respond to different types of chemical and physical variables such as: temperature, humidity, pressure, strain, vibration, electrical field or position [1]. The classification of optical fiber sensors can be explained in terms of three categories: the sensing location, the operating principle and the application [2, 3]. Tabl. 1. Sensor classifications Tab. 1. Klasyfikacja sensorów Sensing location Operating principles Applications - intrinsic - extrinsic - intensity - phase - frequency - polarization - physical - chemical - bio-medical The operation principle of fiber optics sensors is very simple. It is based on optical power measurements. The researched surface reflects the light and introducesit to the receiving optical fiber, as shown in Fig. 1. By changing the distance h, the received power PR also changes. Sensors are able to detect objects which are very close to the sensor but avoiding physical contact. In this type of sensors usually IR light is used [4, 5]. Optical fibers used in these sensors are usually cleaved [7-9]. Some sensors are equipped with additional lens thus complicating the sensor's construction. The innovative idea is to use ball-lensed optical fibers (BLOF) in reflective sensors, shown in Fig. 2. Ball-lensed Optical Fiber Lens is formed from the optical fiber which is going to be integrated. The ball lens is permanently integrated with the optical fiber, which significantly simplifies the construction of sensor, since no special case is needed to... więcej»

Zobacz wszystkie publikacje »

Czasowy dostęp

zegar Wykup czasowy dostęp do tego czasopisma.
Zobacz szczegóły»