INNE GAŁĘZIE PRZEMYSŁU ›
PRZEMYSŁ CHEMICZNY ›
2010-11 |
| |
|
Publikacja: Synteza, struktura i właściwości betain oraz ich zastosowania
Autor: MIROSŁAW SZAFRAN  ZOFIA DEGA-SZAFRAN IWONA KOWALCZYK PIOTR BARCZYŃSKI
Betainy to bipolarne związki chemiczne (wewnętrzne
sole, jony dwubiegunowe, jony amfoteryczne),
w których ładunek dodatni jest
zlokalizowany na atomach azotu, siarki lub fosforu
w różnych otoczeniach, a ładunek ujemny
na atomach tlenu związanych z atomami węgla,
siarki lub fosforu. Betainy ze względu na
swe właściwości powierzchniowo czynne ułatwiające
zwilżanie i usuwanie brudu, znalazły
zastosowanie jako dodatki do szamponów,
detergentów, perfum i dezodorantów. Betainy
są szeroko stosowane w przemyśle włókienniczym.
W przemyśle papierniczym związki te
ułatwiają proces drukowania oraz nadają połysk,
również papierom fotograficznym. Betainy
są dodawane do mikrobiocydów, środków
antyseptycznych, czystościowych, zapachowych
i opakowań do żywności. Są także stosowane
w medycynie, farmacji, biologii i wielu
innych dziedzinach.
A review with 48 refs.
Betainy są zaliczane do tzw. związków zwitterjonowych1-10).
Ładunek dodatni może być w nich umiejscowiony na czwartorzędowych
atomach azotu i fosforu lub na trzeciorzędowym atomie siarki.
Ładunek ujemny może znajdować się na grupie karboksylanowej,
fenolanowej, fosfinowej, fosforanowej, siarczanowej, siarczynowej lub
sulfonowej1). Ze względu na umiejscowienie ładunku dodatniego sole
wewnętrzne dzieli się na karboksybetainy, betainy fosfoniowe i betainy
sulfoniowe (rys. 1).
Rys. 1. Związki zwitterjonowe
Fig. 1. Zwitterionic compounds
CH 3 N
+
CH3
CH2
COO
-
CH3
CH 3 P
+
CH3
CH3
CH2
COO
-
CH 3
S
+
CH 3
CH2
COO
-
N
+
CH3
CH 3
CH 3
CH2 P
O
O
-
R
N
+
CH3
CH 3
CH3
CH2 O P
O
O
-
OH
CH3
N
+
CH 3
CH3
CH2 O SO2
-
N
+
CH3
CH 3
CH3
CH2 O SO3
-
N
+
CH3
CH 3
CH3
CH2 SO2O
-
Najbardziej rozpowszechnione w przyrodzie są karboksybetainy. Uważa
się je za alkilowe pochodne aminokwasów4). Najprostszą karboksybetainą
jest N,N,N-trimetyloglicyna, czyli pochodna naturalnego aminokwasu
glicyny. Została ona wyizolowana po raz pierwszy przez L. Sch[...]
|
Prenumerata
|
|
29. Walny Zjazd Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego
|
|
W dniach 22-24 września 2010 r. w Toruniu
odbył się 29. Walny Zjazd Stowarzyszenia
Inżynierów i Techników Przemysłu
Chemicznego. Gospodarzem Zjazdu był Oddział
Stowarzyszenia w Toruniu. Trzon Komitetu
Organizacyjnego stanowili członkowie koła
na Wydziale Chemii Uniwersytetu Mikołaja
Kopernika, które jest najbardziej aktywnym uniwersyteckim
kołem Stowarzyszenia. Pierwszy
dzień obrad Zjazdu odbył się w historycznej Sali
Mieszczańskiej toruńskiego Ratusza. Obrady
Zjazdu otworzył kol. prof. dr hab. inż. Jacek
Kijeński, prezes zarządu, który przywitał gości
Zjazdu: Pana Waldemara Przybyszewskiego,
Przewodniczącego Rady Miasta, Panią Alicję
Kolańską, Sekretarz Miasta, reprezentującą
Prezydenta miasta Torunia, oraz dr. hab.
Stanisława Biniaka prof. UMK, Prodziekana
Wydziału Chemii UMK, prof. dr. hab. Bogusława
Buszewskiego, Prezesa Polskiego Towarzystwa
Chemicznego, Pana Jerzego Gumińskiego,
Sekretarza Generalnego FSNT NOT oraz Pana
Jerzego Majchrzaka, dyrektora Polskiej Izby
Przemysłu Chemicznego. Następnie wystąpili
goście Zjazdu, którzy życzyli Zjazdowi owocnych
obrad i miłego pobytu w Toruniu.
W dalszym ciągu części oficjalnej Zjazdu
wręczono honorowe odznaki, odznaczenia
i dyplomy Stowarzyszenia. Medale im. prof.
Wojciecha Świętosławskiego otrzymali:
kol. prof. dr hab. inż. Witold Gnot (Oddział
Gliwice, Politechnika Śląska), kol. prof.
dr hab. inż. Kazimiera A. Wilk (Oddział
Wrocław, Politechnika Wrocławska), kol. dr
inż. Stanisław Trybuła (Oddział Kędzierzyn-
Koźle, ICSO Blachownia), kol. prof. dr hab.
Wojciech Czerwiński (Oddział Toruń, UMK)
i kol. dr hab. Roman Buczkowski (Oddział
Fot. 1. Widok Sali Mieszczańskiej toruńskiego ratusza podczas 29. Zjazdu SITPChem (Foto: Redakcja)
Fot. 2. Prof. dr hab. Bogusław Buszewski, Prezes
Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa
Chemicznego przekazuje Zjazdowi życzenia
(Foto: Redakcja)
Fot. 3. Osoby odznaczone medalem im. Prof. Wojciecha Świętosławskiego, od lewej: prof. Kazimi[...]
|
|
|
|
53. Zjazd PTChem-SITPChem
|
|
|
Jerzy Polaczek
|
W dniach 14-18 września 2010 r. pod
hasłem "Życie to chemia" obradował na
Politechnice Śląskiej w Gliwicach 53. Zjazd
Polskiego Towarzystwa Chemicznego i Stowarzyszenia
Inżynierów i Techników Przemysłu
Chemicznego. Współorganizatorami Zjazdu
była Politechnika Śląska w Gliwicach, Wydział
Chemiczny tej Politechniki oraz Centrum
Materiałów Polimerowych i Węglowych
PAN. Patronat nad Zjazdem objął Urząd
Miasta Gliwice a Patronat Honorowy Pani
prof. Barbara Kudrycka, Minister Nauki
i Szkolnictwa Wyższego. W uroczystym otwarciu
Zjazdu uczestniczyło ok. 250 osób. Zebrani
wysłuchali okolicznościowych wystąpień Gości
i Organizatorów Zjazdu (prof. Victor Milata,
Słowackie Towarzystwo Chemiczne; prof.
# # #
' 4 - 3 ; 4: 8' 41/+= /)@ 8+@ * +4: '/ 9':
* OLZLFH SURI -DQ Ślusarek, Prorektor
Politechniki ŚląVNLHM SURI $ Q GU] HM -DU] ębski,
@ /+1' 4 * ł@u '/ Chemicznego PŚ.; prof.
/ X LV $ 2 UR SUH] \ GHQ W ( X &KH0 6 European
Association for Chemical and Molecular
Sciences = DEUDNło tu wystąpienia obecnego
na sali obrad mgr. inż -HU] HJR . URSLZQ LFNLHJR
wiceprezesa SITPChem, współorganizatora
Zjazdu. Nie odczytano również listu nadesłanego
do uczestników Zjazdu przez prof. dr.
hab. inż -DFND . LMHńskiego, prezesa SITPChem
5: := ' 8)/' 0' @ * ;ł p*ro5f.1 54'
Bogusław Buszewski, prezes PTChem.
Bezpośrednio po otwarciu Zjazdu prof.
/ 2 UR 8 Q LZHUV\ WHW 6DUDJRVVD +LV] SDQ LD
wygłosił referat plenarny na temat stosowanych
w katalizie homogenicznej kompleksów irydu
z zasadowymi fosfinami. Katalizatory te są
szczególnie skuteczne w reakcjach tworzenia
wiązań węgiel-węgiel, reakcjach uwodornienia
oraz reakcjach z przeniesieniem wodoru.
Po tym referacie prof. B. Buszewski wraz
] SURI -DFNLHP * DZURńskim, przewodniczącym
Komisji Nagród, odznaczył medalami
PTChem wybitnych chemików za szczególne
osiągnięcia w różnych dzi[...]
|
|
|
|
9. Środkowo-Europejska Konferencja "Recykling i odzysk materiałów polimerowych"
|
|
: GQLDFK ±ZU] Hśnia 2010 r. już po raz
dziewiąty, tym razem w przemyskim Hotelu
Gromada, spotkali się specjaliści z zakresu
polimerów, aby kolejny już raz omawiać
problematykę utylizacji odpadów tworzyw
sztucznych. Konferencja została zorganizowana
przez Zachodniopomorski Uniwersytet
7HFKQRORJLF] Q\ = 8 7 Z 6] F] HFLQLH L ] JUR
madziła ok. 80 osób, reprezentujących
głównie środowiska akademickie i jednostki
badawczo rozwojowe. Konferencja obejmowała
aktualne problemy recyklingu odpadów
polimerowych (w tym także wytwarzanie
kompozytów polimerowych z zastosowaniem
napełQLDF] \ QDWXUDOQ\F K DWDNże gospodarkę
i rozwój technicznego wykorzystania tych
odpadów w Polsce. Łącznie (częściowo
w dwóch równoległ\F KVHNFMDFK ] DSUH] HQ
towano 25 referatów i komunikatów oraz
GRQ LHVLHń plakatowych. Ostatnia sesja
. RQI HUHQF ML UHIHUDWyZ P LDła miejsce we
lwowskim Hotelu Suputnyk.
Po otwarciu Konferencji przez dr. inż.
= HQ RQ D 7DUWDNRZVNLHJR = 8 7 SURZDG] H
nie obrad przejął prof. dr hab. inż. Marek
Kozłowski z Politechniki Wrocławskiej.
W pierwszym referacie doc. dr hab. inż +- /4'
-H] LyUVND ,Q VW\ WX W &KHP LL 3U] HP \ Vłowej im.
prof. Ignacego MośFLFNLHJR Z : DUV] DZLH
przedstawiła obszerny przegląd metod sor-
9. Środkowo-Europejska Konferencja
"Recykling i odzysk materiałów polimerowych"
1592 89/11(2010)
towania i przetwórstwa tworzyw sztucznych,
wykorzystywanych w procesach materiałowego
recyklingu odpadów polimerowych.
Prelegentka zwróciła szczególną uwagę na
gospodarcze i ekonomiczne aspekty recyklingu
oraz jego ograniczenia. Czynnikiem
ułatwiającym recykling materiałowy wyrobów
i opakowań z materiałów polimerowych
powinna być większa aktywność i konkurencyjność
organizacji pośredniczącej w odzysku
opakowań +' 24+ 6+896+1: = 5* @ 91;
energii z odpadów tworzyw sztucznych były
przedmiotem drugiego referatu wygłoszonego
przez prof. dr. hab. inż -DFND[...]
|
|
|
|
AKTUALNOŚCI
|
|
Dobry III kwartał w PKN Orlen SA
W III kw. 2010 r. PKN Orlen odnotował
wzrost sprzedaży detalicznej o 6%, sprzedaży
rafineryjnej o 3% oraz sprzedaży petrochemicznej
o 8% w stosunku do analogicznego
okresu roku poprzedniego. W wyniku tego
łączna wielkość sprzedaży osiągnęła najwyższy
poziom od początku 2009 r. Sprzedaż
detaliczna osiągnęła poziom 1,94 mln t, przy
zmniejszonych marżach na sprzedaży paliwa.
Sprzedaż rafineryjna koncernu przekroczyła
6 mln t. Wzrost sprzedaży petrochemicznej
osiągnięty został dzięki wyższej sprzedaży
olefin, poliolefin i nawozów. Sprzedaż
tworzyw sztucznych była nadal ograniczona
na skutek awarii instalacji produkcyjnych
w Anwilu w czerwcu 2010 r. Łącznie PKN
Orlen sprzedał w III kw. 1,212 mln t produktów
petrochemicznych. Wzrósł także przerób
ropy osiągając 7,4 mln t. Rafineria w Płocku
pracowała przy pełnym wykorzystaniu mocy
przerobowych dostępnych w III kw. 2010 r.,
a zmniejszenie wskaźnika uzysku paliw
o 3% było spowodowane głównie postojem
instalacji hydrokrakingu i hydroodsiarczania
gudronu. Poprawa warunków rynkowych
oraz brak postojów remontowych pozwoliły
na zwiększenie wykorzystania mocy przerobowych
w Orlen Lietuva o 9% (do poziomu
99%) przy stabilnym uzysku paliw na poziomie
73%. Rafinerie w Czechach zwiększyły
przerób ropy o 2% osiągając jednocześnie
wzrost wskaźnika uzysku paliw o 3%.
Koncern podał, że jej zysk operacyjny za III
kw. 2010 r. będzie najwyższy od początku
2009 r. i wyniesie ponad 700 mln zł, szacuje
koncern. Na wynik ten miały dodatni wpływ
czynniki makroekonomiczne (marża rafineryjna
i petrochemiczna, dyferencjał Ural/
Brent, zmiany kursów złotego względem
walut obcych) oraz optymalizacja kosztów
stałych i wynagrodzeń, niższa amortyzacja
oraz dodatnie saldo na pozostałej działalności
operacyjnej. Po uwzględnieniu dodatnich
różnic kursowych od pozostałych pozycji
handlowych i inwestycyjnych oraz kosztów
odsetkowych dodatnie saldo PKN Orlen
z działalnoś[...]
|
|
|
|
Aktywność powierzchniowa wodnych roztworów cieczy jonowych z anionem sacharynianowym
|
|
|
KATARZYNA MATERNA
|
Zdefiniowano aktywności powierzchniowe roztworów
wodnych sacharynianów z kationem
1-alkoksymetylo-3-hydroksypirydyniowym,
1-alkoksymetylo-3-(dimetyloamino)pirydyniowym
oraz 1-alkoksymetylo-4-(dimetyloamino)
pirydyniowym. Otrzymane wartości CMC i γCMC
świadczą o tym, że analizowane ciecze jonowe
wykazują aktywność na poziomie kationowych
związków powierzchniowo czynnych.
Six 1-alkoxymethyl-3-hydroxypyridinium, 1-alkoxymethyl-3-
(dimethylamino)pyridinium, and 1-alkoxymethyl-4-(dimethylamino)
pyridinium saccharinate ionic liqs. were studied for
surface activity in aq. soln. Their crit. micelle concns. were
of the same order as that of cationic surfactants because of
self-assemblying in aq. solns.
Ciecze jonowe IL (ionic liquids) są związkami, których właściwości
budzą obecnie ogromne zainteresowanie wśród naukowców na całym
świecie. Przedmiotem intensywnych badań są głównie metody ich
syntezy, jednak coraz więcej uwagi poświęca się ich toksyczności
i bioakumulacji oraz określeniu ich wpływu na środowisko naturalne
oraz możliwości aplikacyjnych1-4). Doniesienia literaturowe wskazują,
że zastosowanie IL może oznaczać dla współczesnej technologii
chemicznej nowe kierunki rozwoju. Są to bowiem związki wielofunkcyjne,
stanowią dogodne medium reakcyjne, są doskonałymi
rozpuszczalnikami, wykazują działanie katalityczne, elektrostatyczne,
smarujące, bakterio i grzybobójcze, a także powierzchniowo czynne5-9).
W aspekcie potencjalnych aplikacji zwraca się uwagę na ich właściwości
powierzchniowe i międzyfazowe. Amfifilowość IL może mieć
istotny wpływ na rodzaj i obszary ich zastosowań. Wykorzystanie
tego typu związków w technologiach przemysłowych wymaga m.in.
pełnego poznania ich aktywności powierzchniowej.
Podatność IL na agregację rozpatrywana jest przede wszystkim
w środowisku wodnym, gdyż woda jest ważnym rozpuszczalnikiem
stosowanym w wielu procesach technologicznych. Ponadto poznanie
właściwości IL w wodzie niezbędne jest dl[...]
|
|
|
|
Badania cieczy jonowych jako biocydów w farbach emulsyjnych i powłokach
|
|
|
IRYNA SYROTYŃSKA EDWIN MAKAREWICZ OLEKSANDR SHYICHUK
|
Przedstawiono wyniki badań zastosowania
wybranych cieczy jonowych kompleksowanych
polimerami anionowymi (poliakrylanem
sodowym oraz solą sodową karboksymetylocelulozy)
jako biocydów w lateksach i powłokach.
Metodami wiskozymetrii, konduktometrii
i pH-metrii oceniono właściwości cieczy jonowych
w wodzie i lateksie. Określono wielkość
cząstek i ich asocjatów, oddziaływania
i krytyczne stężenia tworzenia miceli, a także
wyznaczono progi koagulacyjne. Metodą
spektrofotometrii UV oceniono stężenie cieczy
jonowej wymytej z powłoki w wodzie.
Stwierdzono zmniejszenie stopnia wymywania
biocydu złączonego z anionowym polimerem.
The PhCH2NMe2RNO3 (R = C12H25 to C14H29) and
(C10H11)2NMe2NO3 ionic liqs. were functionalized by addn.
of NaCM-cellulose or Na polyacrylate in aq. solns. and
used as biocides in a com. film-forming latex of the
CH2=CH2/CH2=CHOAc copolymer. The latex was studied
for viscosity, elec. cond., pH, dispersion stability and
coagulation ability (titrn. with Fe(NO3)3). The latex films
were dried at 20-120°C and studied for softening temp.
(decomp. at 350-360°C) and the biocide leachability.
The mass loss after 360 h long leaching was very low
(0.1-0.25%).
Powłoki ochronne z materiałów malarskich powinny wykazywać
określone fizykomechaniczne i fizykochemiczne właściwości zapewniające
trwałość wyrobom w czasie ich eksploatacji. Do malowania
powierzchni tynków, betonów lub drewna powszechnie stosowane
są wodne farby emulsyjne. Otrzymana z nich hydrofilowa powłoka
jest narażona na zakażenie mikroorganizmami, które są źródłem jej
przedwczesnego zniszczenia. Szczególnie podatne na degradację
mikrobiologiczną są naturalne emulgatory, takie jak kazeina i lecytyna.
Skutkiem działania mikroorganizmów na powłoki jest zmiana
połysku i koloru, spękanie, złuszczenie, utrata przyczepności, erozja
i odpadanie1-9).
W celu zapobiegnięcia zmianom destrukcyjnym powłoki, do farb
wprowadza się biocydy. W praktyce stosuje się kilkadzies[...]
|
|
|
|
Barwne ciecze jonowe z kationem pochodzenia naturalnego
|
|
|
ANNA ŚWIERCZYŃSKA TERESA ADAMSKA JADWIGA JODYNIS-LIEBERT ILONA MIRSKA
|
Przeprowadzono syntezy oraz określono najlepszą
metodę oczyszczania nowych związków
należących do grupy cieczy jonowych.
Zastosowane w reakcjach prekursory zostały
pozyskane z surowców naturalnych, jakimi
były ziarna soi, owoce kokosa oraz łój zwierzęcy.
W celu scharakteryzowania podstawowych
właściwości syntezowanych soli, zbadano ich
czystość metodą miareczkowania dwufazowego,
określono powinowactwo względem
rozpuszczalników organicznych oraz zbadano
stabilność termiczną (TG) i przeprowadzono
analizę przemian fazowych (DSC). Określono
również wpływ otrzymanych związków na
stałocieplne zwierzęta lądowe, wykonując
badania dermatologiczne na królikach albinotycznych.
Ponadto określono aktywność
przeciwdrobnoustrojową nowych związków
metodą seryjnych rozcieńczeń. W badaniach
wyznaczono wartości MIC (minimum inhibitory
concentration) oraz MBC (minimum bactericidal
concentration) wzorcowych szczepów bakterii
i grzybów.
Na2 eosinate, erythrosine and fluorescein Na were converted
with Me3RNCl (R = coconut-, C12H25-, tallow- or soya-)
ammonium salts in H2O at 80°C for 30 min to resp. ammonium
6-hydroxy-3-oxo-3H-xanthenyl-9-benzoates (yield
70-90%). The ionic liqs. produced were analyzed for chem.
structure (NMR), purity, color, thermal stability, decompn.
with O3 and UV irradn., biolog. activity against bacteria
(rods and cocci) and fungi as well as for interaction towards
higher mammals. The products were stable up to
265-317°C, showed microbicide activity and were inert
against warm-blooded animals. The products were recommended
for dying polymers and greases as well as wood
and cellulose protection.
W latach dziewięćdziesiątych XX w. nastąpił przełom w badaniach
nad cieczami jonowymi. Zaczęto syntezować nowe związki o dotychczas
niespotykanych właściwościach i potencjalnych zastosowaniach.
Na podstawie ewolucji syntezy cieczy jonowych, można podzielić je
na trzy generacje. Pierwsza generacja dotyczy soli mających unikato[...]
|
|
|
|
Chelaty Fe(III)HJB i Fe(III)HBED jako efektywne nawozy mikroelementowe
|
|
|
JOANNA STEGIENT-NOWICKA BERNARD MICHAŁEK
|
Przedstawiono wyniki badań skuteczności
działania chelatów żelaza(III) kwasu N,N’-di(2-
hydroksy-5-metylobenzylo)-etylenodiamino-
N,N’-dioctowego Fe(III)HJB ora z kwasu
N,N’- di(2-hydroksybenzylo)etylenodiamino-
N,N’-dioctowego Fe(III)HBED jako nawozów
mikroelementowych, będących alternatywą
dla Fe(III)o,o-EDDHA i innych chelatów uzupełniających
niedobory żelaza.
Novel Fe(III) chelates, with N,N’-bis(2-hydroxy-5-methylbenzyl)
ethylenediamine-N,N’-diacetic acid and N,N’-
di(2-hydroxybenzyl)etylenediamine-N,N’diacetic acid as
chelating agents were studied for protonation and stability
consts. and successfully used in field trials for efficient
supply of Fe to nectarine and peach (Spain) as well as
mandarin and lemon (Morocco) trees. The chelates were
more efficient than the com. Fe(III) chelates of ethylenediamine-
N,N’-bis(2-hydroxyphenylacetic) acid used for comparison.
Ze względu na małą toksyczność kwas N,N’-di(2-hydroksybenzylo)-
etylenodiamino-N,N’-dioctowy (HBED) znajduje szerokie zastosowanie
w medycynie jako czynnik chelatujący do leczenia takich schorzeń,
jak talassemia (zastępuje deferoksyaminę), anemia hemolityczna
i malaria1-3). Korzystając z dobrych właściwości oraz kontynuując
badania nad nowymi nawozami mikroelementowymi4), firma PPC
ADOB wychodzi naprzeciw oczekiwaniom klientów i wprowadza na
rynek nawozów nowe produkty. Są to Fe(III)HBED (rys. 1) oraz chelat
kwasu N,N’-di(2-hydroksy-5-metylobenzylo)-etylenodiamino-N,N[...]
|
|
|
|
Ciechowskie ciecze jonowe
|
|
|
DOMINIKA JANISZEWSKA ANNA SYGUDA JULIUSZ PERNAK
|
Przedstawiono wyniki badań nad syntezą nowych
cieczy jonowych, w których kation ma charakter
organiczny, a anion wchodzi w skład produktu
wytwarzanego przez koncern chemiczny
Ciech SA. Do badań wybrano kwas (4-chloro-
2-metylofenoksy)octowy, produkowany w Polsce
przez Zakłady Chemiczne Organika-Sarzyna
SA, należące do spółki Ciech SA. Otrzymane
sole nazwano "ciechowskimi" cieczami
jonowymi. Wśród nich znajdują się zarówno
hydrofobowe, jak i rozpuszczalne w wodzie
związki, zawierające podstawniki alkilowe
oraz alkoksymetylowe. Określono podstawowe
właściwości fizykochemiczne syntezowanych
"ciechowskich" cieczy jonowych
(temperatura przemian fazowych, stabilność
termiczna).
Nine ionic liqs. were prepd. by reaction of 4-Cl-2-
MeC6H3OCH2COONa with quaternary ammonium chlorides
or bromides in H2O at 50°C (optionally after preliminary
quaternization with C10H21OCH2Cl) (yield 86-98%),
and studied for chem. structure (NMR), purity (94-98%),
phase transition temps., thermal stability and herbicidal
activity. Most liqs. were stable (decompn. below 5%) up
to 160-217°C.
Ciecze jonowe definiowane są jako związki jonowe, zbudowane
z kationu, najczęściej organicznego, oraz anionu o charakterze
zarówno organicznym, jak i nieorganicznym. Ładunek dodatni w tych
solach zlokalizowany jest na atomie azotu, fosforu lub siarki. Związki
te, w odróżnieniu od znanych soli, charakteryzują się temperaturą
topnienia niższą od temperatury wrzenia wody. Wiele z nich występuje
w postaci ciekłej już w temperaturze pokojowej i stąd nazywane są
one w literaturze jako niskotemperaturowe ciecze jonowe (room-temperature
ionic liquid)1-4). Istnieje wiele różnych kryteriów, wg których
dokonano podziału cieczy jonowych. Wyróżnia się m.in. chiralne5),
słodkie6), energetyczne7) i tzw. zadaniowo specyficzne (task-specific
ionic liquid)8) ciecze jonowe.
Powszechnie wiadomo, że kation wchodzący w strukturę cieczy
jonowej często charakteryzuje się niskim stopniem s[...]
|
|
|
|
Ciecze jonowe jako przyspieszacze wulkanizacji elastomerów
|
|
|
MAGDALENA MACIEJEWSKA MARIAN ZABORSKI ROKSANA KORDALA FILIP WALKIEWICZ
|
Badano zastosowanie cieczy jonowych z anionem
2-merkaptobenzotiazolanowym oraz dibutyloditiokarbaminianowym
jako przyspieszaczy
wulkanizacji siarkowej elastomeru butadienowo-
akrylonitrylowego (NBR). Aktywność
cieczy jonowych w procesie wulkanizacji oceniono
na podstawie kinetyki wulkanizacji mieszanek,
gęstości usieciowania wulkanizatów
oraz ich właściwości mechanicznych. Ciecze
jonowe są efektywnymi przyspieszaczami wulkanizacji
NBR. Pozwalają na skrócenie czasu
wulkanizacji mieszanek w porównaniu z czasem
sieciowania wobec tradycyjnych przyspieszaczy.
Wulkanizaty usieciowane w obecności
cieczy jonowych wykazują większą gęstość
usieciowania oraz większą wytrzymałość na
rozciąganie w porównaniu z wulkanizatami
uzyskanymi w obecności 2-merkaptobenzotiazolu.
Ponadto wykazują odporność na starzenie
termiczne.
Eight new ionic liqs. with 2-mercaptobenzothiazolate and
dibutyldithiocarbamate anions were synthesized and characterized.
Acrylonitrile-butadiene elastomer was cured
with the ionic liqs. as vulcanization accelerators to study
the vulcanization kinetics of the rubber compds., crosslinking
d. and mech. properties of the vulcanizates. Use of the
ionic liqs. resulted in shortening the vulcanization time
and increase in the thermal resistance of vulcanizates,
tensile strength and crosslinking d. of the vulcanizates.
Wulkanizację kauczuku siarką przeprowadza się przy udziale przyspieszaczy
organicznych i aktywatorów. Pozwalają one na zwiększenie
efektywności wykorzystania siarki w procesie sieciowania oraz na
istotne skrócenie czasu wulkanizacji. Zastosowanie przyspieszaczy
pozwala również w niektórych przypadkach na obniżenie temperatury
wulkanizacji1). Podczas wulkanizacji kauczuku siarką w obecności
przyspieszaczy reaguje zespół składników zawierający kauczuk, siarkę,
przyspieszacze i aktywatory wulkanizacji. Ze względu na złożoność
tego procesu, mimo licznych badań jego mechanizm nie został jeszcze
w pełni poznany. W[...]
|
|
|
|
Ciecze jonowe jako związki wielofunkcyjne
|
|
|
JULIUSZ PERNAK
|
Przedmiotem publikacji są ciecze jonowe,
związki intensywnie badane w ostatnich latach
zarówno przez zespoły akademickie, jak
i przemysłowe. Poruszone zostały najważniejsze
zagadnienia, od definicji do zastosowania
cieczy jonowych. Skoncentrowano się na ich
właściwościach fizykochemicznych, biologicznych
i potencjalnych aplikacjach. Dokonano
promocji nowych cieczy jonowych opracowanych
na zlecenie firmy Ciech. Ciecze te otwierają
nową olbrzymią grupę herbicydowych cieczy
jonowych.
A review, with 43 refs., of properties and uses of ionic
liqs. In particular, their uses as solvents and biolog. active
agents were taken into consideration.
Ciecze jonowe to związki chemiczne zbudowane z kationu i anionu,
o temperaturze topnienia poniżej temperatury wrzenia wody. Kation cieczy
jonowej jest organiczny, a anion może być organiczny lub nieorganiczny.
Taka ogólna definicja powoduje, że kombinacji kation/anion może być
bardzo dużo, szacuje się, że na poziomie 1018. W Chemical Abstracts
stosowanym słowem kluczowym tej olbrzymiej grupy związków chemicznych
jest ionic liquids. Przyjmuje się, że pierwszą ciecz jonową otrzymał
P. Walden1) w 1914 r. w wyniku reakcji etyloaminy ze stężonym kwasem
azotowym(V). Dopiero w 1948 r. ukazały się 3 patenty amerykańskie2) opisujące
syntezę pierwszych cieczy jonowych z anionem chloroglinianowym
w reakcji bromku 1-etylopirydyniowego z trichlorkiem glinu. Pionierskie
prace nad zastosowaniem chloroglinianów jako elektrolitu w bateriach
rozpoczął w 1963 r. major dr L.A. King w Air Force Academy w USA.
W literaturze opublikowano jedynie prace o charakterze podstawowym3).
Trichlorek glinu z chlorkiem 3-alkilo-1-metyloimidazoliowym
tworzy ciecz jonową. Szokującym faktem, nawet dla doświadczonego
chemika-syntetyka, jest sytuacja, gdy podczas kontaktu dwóch
ciał stałych w temperaturze otoczenia powstaje ciecz i dodatkowo
wydziela się ciepło. Jeżeli stosunek molowy AlCl3 do chlorku imidazoliowego
jest mniejszy[...]
|
|
|
|
Ciecze jonowe w aspekcie praktycznej przydatności w reakcji Dielsa i Aldera
|
|
|
EWA JANUS
|
1447
Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie
EWA JANUS*
Ciecze jonowe w aspekcie praktycznej
przydatności w reakcji Dielsa i Aldera
Ionic liquids. The practical aspects of their use
in the Diels-Alder reaction
Instytut Technologii Chemicznej Organicznej ZUT w Szczecinie,
ul. Pułaskiego 10, 70-322 Szczecin, tel.: (91) 449-45-84, fax: (91) 449-43-65,
e-mail: ejanus@zut.edu.pl
Dr inż. Ewa JANUS w roku 1994 ukończyła
studia na Wydziale Technologii i Inżynierii
Chemicznej Politechniki Szczecińskiej (obecnie
Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny
w Szczecinie). Pracuje na stanowisku adiunkta
w Instytucie Technologii Chemicznej Organicznej
tej uczelni. Specjalność - technologia chemiczna
organiczna.
* Adres do korespondencji:
Przedstawiono wyniki badań dotyczących
oceny cieczy jonowych pod kątem ich przydatności
w reakcji Dielsa i Aldera. Poruszono
problemy wpływu zarówno budowy kationu,
jak i budowy anionu na przebieg tej reakcji, jej
wydajność i selektywność. Rozważono także
zagadnienia aktywności kwasów Lewisa w środowisku
cieczy jonowych oraz ich recyklingu.
Na podstawie wyników badań doświadczalnych
sformułowano najważniejsze praktyczne
wskazówki, którymi należy się kierować przy
wyborze cieczy jonowej do przeprowadzenia
reakcji Dielsa i Aldera, bez i w obecności kwasów
Lewisa.
Diels-Alder reaction of cyclopentadiene with Me2 maleate
was carried out at 25°C in many ionic liqs. optionally in
presence of Lewis acids. The H bond donating groups
(proton on heteroatom, hydroxyl functionalized alkyl
group) on the cation and weak H bond acceptor capacity
of the anions accelerated the reaction and increased the
endo:exo stereoselectivity in the absence of Lewis acids.
The ionic liqs. with alkylating cations and low viscosity
were most efficient. In the ionic liq./Lewis acid systems,
the reaction rate and endo:exo stereoselectivity increased
significantly. Lewis acids activity was mainly dependent on
[...]
|
|
|
|
Ciecze jonowe w ochronie drewna i tworzyw drzewnych
|
|
|
JADWIGA ZABIELSKA-MATEJUK
|
Przedstawiono badania aktywności biobójczej
zróżnicowanych strukturalnie cieczy jonowych
w stosunku do grzybów niszczących drewno
z podgromady Basidiomycotina, Ascomycotina
i Deuteromycotina, wpływ doboru anionu tych
związków na oddziaływania fizykochemiczne
z tkanką drzewną: fiksację w drewnie, wpływ
na właściwości fizyczne i mechaniczne drewna.
Wyznaczono wartości grzybobójcze oraz
określono działanie przeciwsiniznowe grupy
tanich, nowatorskich struktur cieczy jonowych
pochodzenia naturalnego, przeznaczonych
również do zabezpieczania tworzyw drzewnych
(płyt wiórowych i sklejek) przed działaniem
mikroorganizmów. Przedstawiono zastosowania
cieczy jonowych w formulacjach
środków ochronnych zawierających związki
miedzi, boru i pochodne triazolu.
Twenty-five various ionic liqs. were synthesized and
studied for biocidic activity against Basidiomycotina,
Ascomycotina and Deuteromycotina wood-destroying
fungi, fixation in Scots pine wood tissue and effect on
phys. and mech. properties of the wood. The bis-quaternary
derivatives of 1-octyldimethylamine and 1-decylimidazole
nitrates showed the highest fungicidal activity. The
adsorption kinetics of the ionic liqs. was described by the
2nd order model. Didecylmethylpoly(oxyethyl)ammonium
propionate was recommended for practical use in woodprotecting
formulations.
W wyniku proekologicznego spojrzenia na środowisko człowieka
oraz wprowadzonych w związku z tym ograniczeń stosowania kumulujących
się w nim substancji chemicznych, w latach osiemdziesiątych
XX w. wyeliminowano stosowanie klasycznych środków ochrony
drewna, zawierających skuteczne biocydy w postaci polifenoli,
pentachlorofenolu, chloronaftalenów, fluorków, fluorokrzemianów,
związków rtęci, arsenu i innych toksycznych substancji chemicznych.
Podjęte intensywne prace badawcze dotyczące zastosowania czwartorzędowych
związków amoniowych w środkach ochrony drewna, które
wcześniej były używane jako środki dezynfekcyjne, dopr[...]
|
|
|
|
Ciecze jonowe. Pochodne N,N-dimetyloalkiloamin oraz 1-decyloimidazolu jako skuteczne środki ochrony drewna
|
|
|
ANNA STANGIERSKA JADWIGA ZABIELSKA-MATEJUK ANDRZEJ SKRZYPCZAK ALEKSANDRA KROPACZ WERONIKA PRZYBYLSKA
|
Wysoka skuteczność działania chlorku benzalkoniowego
i didecylodimetyloamoniowego
przeciwko grzybom domowym (Basidiomycotina)
oraz niedoskonałym (Deuteromycotina)
zapewniła tym czwartorzędowym solom amoniowym
dominującą pozycję na rynku impregnatów
do drewna w okresie ostatnich 25 lat.
Modelowanie struktury cieczy jonowych w kierunku
uzyskania substancji biologicznie czynnych
o niskich progach toksyczności wymaga,
w przypadku bliźniaczych soli amoniowych,
poza doborem podstawników alkilowych, optymalizacji
struktury łącznika pomiędzy amfifilowymi
fragmentami cząsteczki. Opracowano
nowe struktury cieczy jonowych, pochodnych
N,N-dimetyloalkiloamin, zawierające łącznik
zbudowany z 5 lub 8 grup metylenowych oraz
pochodne 1-decyloimidazolu z anionem azotanowym(
V) i tetrafluoroboranowym. Określono
ich aktywność biobójczą w stosunku do grzybów
rozkładu brunatnego, białego i szarego
drewna, oraz grzybów wywołujących siniznę
drewna. Dawki efektywne azotanów(V) i tetrafluoroboranów,
pochodnych N,N-dimetyloalkiloamin,
dla grzyba Coniophora puteana wyniosły
odpowiednio 25 ppm i 50 ppm, co jest
porównywalne z działaniem preparatów CCA
(chromium copper arsenic). Badane sole wykazują
silne działanie przeciwsiniznowe i charakteryzują
się dużą stabilnością termiczną, dzięki
czemu mogą znaleźć zastosowanie jako aktywne
biologicznie komponenty impregnatów do
drewna w połączeniu z innymi biocydami.
Seven quaternary ammonium (gemini) and imidazolium
nitrates(V) and tetrafluoroborates were prepd. and studied
for fungicidal activity against brown, white and soft rot
and fungi responsible for blue stain on wood. The gemini
ammonium salts were found active against fungus Coniophora
puteana.
Drewno użytkowane w warunkach zewnętrznych narażone jest na
niszczące działanie czynników biotycznych, szczególnie grzybów, bakterii,
glonów, owadów i organizmów morskich, jak również czynników
abiotycznych, takich jak promieniowanie widzialne, ultrafi[...]
|
|
|
|
Czwartorzędowe sole N-D-glikoi -alditolilopirydyniowe. Synteza oraz właściwości
|
|
|
BARBARA DMOCHOWSKA LUCYNA PELLOWSKA-JANUSZEK
|
Przedstawiono wyniki badań mające na celu
poszukiwanie korelacji pomiędzy budową
podstawników wokół czwartorzędowego
atomu azotu a aktywnością biologiczną
soli amoniowych. Otrzymano czwartorzędowe
sole pochodne 1,4-anhydro-D,L-rybitolu,
D-rybofuranozydu metylu, D-glukopiranozydu
fenylu/metylu oraz nukleozydu, w których terminalny
atom węgla pochodnej związany jest
z pirydyniowym atomem azotu. Uzyskane sole
poddano badaniom na aktywność przeciwgrzybiczą
i cytotoksyczność. Przebadane związki
nie wykazywały aktywności przeciwgrzybiczej.
Również nie wykazywały (lub wykazywały bardzo
niską) cytotoksyczność wobec komórek
IPC-81.
A series of quaternary ammonium salts (derivatives of
1,4-anhydro-D,L-ribitol, methyl β-D-ribofuranoside, thymidine,
uridine, methyl β-D-glucopyranoside and phenyl
β-D-glucopyranoside) were synthesized in reaction of
1,4-anhydro-2,3-O-isopropylidene-5-O-tosyl-D,L-ribitol,
methyl 1,4-anhydro-2,3-O-isopropylidene-5-O-mesyl- or
-tosyl- or -triflyl-β-D-ribo-furanoside, 5’-O-tosylthymidine,
2’,3’-O-isopropylidene-5’-O-tosyluridine, methyl 2,3,4-tri-Oacetyl-
6-O-tosyl-β-D-glucopyranoside and phenyl 2,3,4-tri-
O-acetyl-6-O-tosyl-β-D-glucopyranoside with pyridine. The
structures of the salts were determined with 1H and
13C NMR spectroscopies. All compds. showed low (undetectable)
cytoxic activity on the leukemia cells. Their antifungal
activity was also weak.
Czwartorzędowe sole amoniowe są grupą związków o zróżnicowanych
właściwościach biologicznych, z których najważniejsze to
aktywność przeciwwirusowa, przeciwbakteryjna i przeciwgrzybicza.
W związku z tym znajdują one praktyczne zastosowanie w wielu dziedzinach
przemysłu, medycyny i życia codziennego. Jednak dynamiczny
rozwój tych dziedzin, a także wciąż nowe mutacje wirusów, bakterii
i grzybów skłaniają do poszukiwania nowych, aktywnych substancji.
Ostatnie lata przyniosły wzrost zainteresowania syntezą[...]
|
|
|
|
Imidazoliowe ciecze jonowe jako rozpuszczalniki w reakcji Dielsa i Aldera
|
|
|
BOŻENA BITTNER EUGENIUSZ MILCHERT EWA JANUS
|
Przedstawiono przegląd informacji na temat
stosowania imidazoliowych cieczy jonowych
jako rozpuszczalników w reakcji Dielsa i Aldera.
W reakcjach tych najczęściej stosowano
tetrafluoroborany 1-butyloimidazoliowe, 1-butylo-
3-metyloimidazoliowe, 1-heksylo-3-metyloimidazoliowe
oraz bis(trifluorometylo-sulfonylo)
imidki 1-butylo-3-metyloimidazoliowe. Wy sokie
wydajności produktów cykloaddycji cyklopentadienu
z szeregiem dienofili uzyskano w obecności
tetrafluoroboranów alkilomidazoliowych
i triflatów ceru lub skandu. Te ciecze jonowe
znacząco zwiększają szybkość reakcji i stereoselektywność
przemiany w reakcjach Dielsa
i Aldera.
A review, with 43 refs.
We współczesnej syntezie organicznej duże znaczenie mają reakcje,
w których powstają wiązania węgiel-węgiel. Przykładem takiej reakcji
jest cykloaddycja [4+2]. Pierwszy raz reakcję tego typu przeprowadzili
Otto Diels oraz Kurt Alder. Sposób prowadzenia cykloaddycji jest poddawany
ciągłym zmianom i ulepszeniom. Poszukuje się m.in. najlepszego
medium reakcyjnego. Od czasu wprowadzenia cieczy jonowych
bada się ich przydatność jako rozpuszczalników. Zastosowanie cieczy
jonowych w tego typu reakcjach wynika z ich bardzo niskiej prężności
par oraz dobrej rozpuszczalności substratów i katalizatora. W wielu
przypadkach wykorzystuje się słabą rozpuszczalność produktu reakcji
w cieczy jonowej.
Tetrafluoroboran 1-butyloimidazoliowy
i 1,3-dibutyloimidazoliowy
Podczas badania wpływu rozpuszczalnika na przebieg asymetrycznej
reakcji Dielsa i Aldera pomiędzy podstawionymi oksazolidynonami
a cyklopentadienem1) stosowano tetrafluoroboran
1-butyloimidazoliowy [bim][BF4] oraz tetrafluoroboran 1,3-dibutyloimidazoliowy
[dbim][BF4] jako modelowe medium reakcyjne.
W literaturze są informacje na temat skuteczności działania pierwszego
z tych rozpuszczalników. Jaeger i Trucker2) stosowali go
w reakcji cykloaddycji ketonu metylowo-winylowego do cyklopentadienu
otrzymując, po 60 min produkty z wydajno[...]
|
|
|
|
Konferencja firmy Lanxess A
|
|
Jedna z największych firm chemicznych
świata, Lanxess AG, producent syntetycznych
kauczuków, tworzyw sztucznych, jonitów
i różnych chemikaliów zorganizowała
w dniu 15 września br. dzień dla mediów
w Düsseldorfie, jednym z głównych miast,
w których działają przedsiębiorstwa Firmy.
Zaproszono ok. 200 dziennikarzy z wielu krajów
europejskich i pozaeuropejskich. Z Polski
z zaproszenia Lanxess do udziału w dniu
prasowym skorzystali redaktorzy czasopism
Magazyn Przemysłowy, Reporter Chemiczny
i Przemysł Chemiczny.
W dniu przyjazdu dziennikarzy przewieziono
do Fabryki Lanxess w Dormagen, gdzie
zwiedzili oni instalacje produkcyjne małotonażowego
kauczuku syntetycznego i kompozytu
poliamidowego oraz laboratoria zakładowe.
Pracownicy Zakładów udzielali dziennikarzom
wyczerpujących odpowiedzi i warto przytoczyć
niektóre zaprezentowane informacje
i opinie. Problem utylizacji zużytych opon
samochodowych, do niedawna jeden z najpoważniejszych
problemów ekologicznych
naszej cywilizacji, jest z punktu widzenia
technicznego i organizacyjnego rozwiązany.
Zużyte opony są już obecnie utylizowane
dwoma głównymi sposobami: po zmieleniu
i usunięciu stalowych kordów (które wracają
do huty stali do ponownego przerobu) granulat
gumowy jest dodawany do asfaltów drogowych
w ilości kilku procent, co z jednej strony
pozwala zaoszczędzić tę samą ilość asfaltu
przy budowie drogi, z drugiej zaś poprawia
właściwości jezdne i zmniejsza opory
toczenia na takim asfalcie. Drugi kierunek to
odzysk energetyczny czyli spalanie granulatu
gumowego w piecach cementowni,[...]
|
|
|
|
Krzemionki modyfikowane pigmentem jako napełniacze kompozytów elastomerowych
|
|
|
ANNA MARZEC MAGDALENA LIPIŃSKA MARIAN ZABORSKI JOLANTA SOKOŁOWSKA
|
Używając krzemionki i pigmentu indygotiazynowego
otrzymano pigmenty organiczno-nieorganiczne,
stanowiące barwne, wzmacniające
napełniacze, łatwo dyspergowane w ośrodku
polimerowym. Jako nośniki pigmentu zastosowano
Aerosil 380 i Zeosil 175, których powierzchnię
modyfikowano zawiesiną pigmentu
indygotiazynowego w środowisku cieczy jonowych.
Zbadano przydatność modyfikowanych
krzemionek jako napełniaczy mieszanek elastomerowych.
Dla otrzymanych wulkanizatów
określono parametry wytrzymałościowe oraz
stopień dyspersji napełniacza w ośrodku polimerowym.
Two com. SiO2 were modified by impregnation with transindigothiazine
and ionic liqs. in Me2CH2OH soln. and
added as pigments and fillers to (CH2=CH)2/CH2=CHCN
rubbers. The addn. resulted in improving the mech.
properties and red color of the rubber vulcanizates. The
highest tensile strength (21.25 MPa) was achieved when
1-methyl-3-octylimidazolium tetrafluoroborate was used
as the ionic liq.
Krzemionki syntetyczne to ważna grupa napełniaczy stosowanych
w przemyśle gumowym. W zależności od sposobu wytwarzania
rozróżnia się krzemionki strącane i pirogeniczne. Krzemionki pełnią
w elastomerach funkcje wzmacniające, polepszając właściwości
użytkowe wyrobów gumowych. Jednakże hydrofilowy charakter
powierzchni tego napełniacza utrudnia równomierną jego dyspersję,
co prowadzi do tworzenia się aglomeratów będącymi dużymi
skupiskami cząstek. Aglomeracja jest zjawiskiem wpływającym
niekorzystnie na właściwości mechaniczne wyrobów gumowych. Aby
temu zapobiec stosuje się różne metody modyfikacji powierzchni
krzemionki lub dodatek substancji pomocniczych, poprawiających jej
dyspergowalność w elastomerach. Zgodnie z doniesieniami literaturowymi1-
4) z ostatnich lat, w celu uzyskania łatwo dyspergowanych,
wzmacniających napełniaczy stosuje się krzemionkę modyfikowaną
silanami lub cieczami jonowymi. Pojawiły się także prace opisujące
barwne napełniacze otrzymane w wyniku reakcji barwników z si[...]
|
|
|
|
Mentol. Komponent chiralnych cieczy jonowych
|
|
|
JOANNA FEDER-KUBIS
|
Praca stanowi podsumowanie wyników badań
nad syntezą i właściwościami nowych
czwartorzędowych soli amoniowych zawierających
z swojej strukturze komponent naturalnie
występujący w środowisku, a mianowicie
(1R,2S,5R)-(-)-mentol. Wśród otrzymanych
ponad 150 optycznie czynnych czwartorzędowych
soli amoniowych znakomita większość
to chiralne ciecze jonowe (CIL). Pozwoliło
to istotnie zwiększyć liczbę dostępnych,
również na skalę techniczną, chiralnych rozpuszczalników.
Niektóre z otrzymanych cieczy
jonowych charakteryzują się szerokim
zakresem temperatur, w których są cieczami;
w przypadku pochodnych imidazoliowych zakres
ten sięga prawie 300°C. Ponadto wszystkie
CIL są związkami termicznie stabilnymi,
ich temperatury rozkładu często przekraczają
220°C. Związki te z powodzeniem można
zastosować jako katalizatory, reagenty oraz
rozpuszczalniki w syntezie asymetrycznej,
a także w innych procesach chemicznych.
Zaprezentowano również cenne właściwości
syntezowanych soli: przeciwdrobnoustrojowe
oraz antyelektrostatyczne. Od dawna znane
właściwości (1R,2S,5R)-(-)-mentolu, stosowanego
np. w środkach zapachowych, chłodzących
czy miejscowo znieczulających, wpływają
też znacząco na właściwości biologiczne
otrzymanych w pracy nowych struktur kationowych.
Aktywność biologiczna dla kilku syntezowanych
związków jest na niespotykanie
wysokim poziomie. Oczekuje się, że związki
te będzie można z powodzeniem zastosować
m.in. w antyseptyce i dezynfekcji i to w stężeniach
niższych niż stężenie wzorcowego
chlorku benzalkoniowego. Ponadto syntezowane
chlorki oraz bis(trifluorometylosulfonylo)
imidki amoniowe wykazują wysoką aktywność
antyelektrostatyczną i mogą być użyte
jako efektywne antystatyki.
About 150 new chiral quaternary menthoxymethyl trialkyl
ammonium, alkyl pyridinium and alkyl imidazolium salts with
various inorg. and org. anions were synthesized, characterized
and studied for biological activity and antielectrostatic
propert[...]
|
|
|
|
Nowa instalacja kwasu azotowego w ZAK S.A. w Kędzierzynie-Koźlu
|
|
W piątek, 8 października br. w ZAK S.A.
(dawniej Zakłady Azotowe Kędzierzyn) uroczyście
otwarto nową instalację kwasu azotowego.
Instalacja przechodzi obecnie rozruch
mechaniczny, pełne uruchomienie przewidziano
na grudzień br. Uczestniczymy w uroczystości
otwarcia inwestycji o wartości ok. 300 mln
zł. Ta instalacja ma przynieść rocznie ok.
25 mln zł oszczędności i niesie za sobą również
korzyści w zakresie energii i warunków
pracy dla załogi - powiedział podczas uroczystości
Adam Leszkiewicz, podsekretarz stanu
w Ministerstwie Skarbu Państwa. Dodał, że na
rynku chemicznym widać oznaki ożywienia.
Nie umawialiśmy się na to, ale ta jesień staje
się w polskiej chemii okresem bardzo ciekawym.
Poprawiają się wyniki finansowe w wielu
spółkach, rośnie sprzedaż nawozów i tworzyw
sztucznych. Mamy też proces konsolidacyjny
i jedną z największych inwestycji w polskiej
chemii w ostatnich latach - zaznaczył. W uroczystości
uczestniczyli również i wygłosili okolicznościowe
przemówienia Panowie: Antoni
Jastrzembski (wicewojewoda opolski), Józef
Sebesta (marszałek województwa opolskiego,
były prezes zarządu ZAK SA), Krzysztof
Jałosiński (prezes zarz[...]
|
|
|
|
Ocena oddziaływania amoniowej cieczy jonowej na organizmy glebowe
|
|
|
ALEKSANDRA ZGÓRSKA ELŻBIETA GRABIŃSKA-SOTA GABRIELA LISZCZYK
|
Oceniono wpływ amoniowej cieczy jonowej na
wybranych przedstawicieli flory i fauny glebowej.
Badania dowodzą, że już niskie stężenia
(0,001-10 g/kgs.m.g.) azotanu didecylodimetyloamoniowego
w glebie wpływają na inhibicję
kiełkowania i wzrostu roślin testowych z gatunku
Triticum aestivum L., Raphanus sativus L.
i Lepidium sativum L. W testach toksyczności
ostrej udowodniono brak negatywnego oddziaływania
preparatu w stosunku do dżdżownic
z gatunku Eisenia fetida, wykazano jednak, że
wydłużenie czasu ekspozycji wpływa na obniżenie
aktywności metabolicznej i sprawność
rozrodczą organizmów testowych.
Effect of (C10H21)Me2NNO3 liq. on the germination and
growth capacity of Triticum aestivum L., Raphanus sativus
L. and Lepidium sativum L. as well as on growth and reproductivity
of Eisenia fetida earthworms was studied. In all
cases, a growth retardation was obsd.
Ciecze jonowe (CJ) uznawane powszechnie za związki przyjazne dla
środowiska i określane mianem green solvents już od kilku lat znajdują
się w centrum zainteresowania wielu badaczy. Sterowalność takimi parametrami,
jak temperatura topnienia, hydrofilowość i zdolność mieszania
się z rozpuszczalnikami organicznymi czyni je niezwykle interesującymi
związkami z punktu widzenia zastosowania w przemyśle. CJ, zwane często
rozpuszczalnikami projektowanymi (designer solvents), jako jedne z nielicznych
substancji chemicznych mogą być konstruowane w zależności
od technologicznego zapotrzebowania. Z powodzeniem wykorzystywane
są w przemyśle jako alternatywne rozpuszczalniki i katalizatory, a dzięki
swoim właściwościom antystatycznym, zmiękczającym, bakterio- i grzybobójczym
stały się także zamiennikami wielu niebezpiecznych substancji
chemicznych. Szeroki wachlarz potencjalnych zastosowań przyczynił się
do dynamicznego rozwoju badań nad "zielonymi" rozpuszczalnikami,
który dodatkowo potęgowany jest potrzebą wdrażania i inwestowania
w przyjazne dla środowiska technologie. Narastające[...]
|
|
|
|
OD PRZEWODNICZĄCEGO KOMITETU NAUKOWEGO - VII Sympozjum "Czwartorzędowe sole amoniowe i obszary ich zastosowania w gospodarce"
|
|
Pierwsze Sympozjum nt. Czwartorzędowe
sole amoniowe i obszary ich
zastosowania w gospodarce odbyło
się w 1995 r. w Instytucie Technologii
Drewna w Poznaniu. Celem tego
spotkania była prezentacja czwartorzędowych
chlorków amoniowych
z podstawnikiem alkoksymetylowym,
syntezowanych w mojej grupie
naukowej i zachęcenie pracowników
Instytutu do podjęcia prac naukowych
nad aktywnością grzybobójczą
tych związków. Tytuł Sympozjum nie
był przypadkowy. Czwartorzędowe
halogenki amoniowe były przedmiotem intensywnych badań
w XX w. W literaturze opisywano ich właściwości użytkowe
i pojawiały się liczne patenty dotyczące ich zastosowania. W czasie
organizacji pierwszego Sympozjum dostępnych na rynku było
wiele preparatów zawierających czwartorzędowe halogenki amoniowe.
W aplikacjach wykorzystywano głównie ich aktywność
powierzchniową, zdolność do zmiękczania tkanin, właściwości
antyelektrostatyczne oraz aktywność wobec bakterii i grzybów.
Cechą charakterystyczną czwartorzędowych soli amoniowych
jest ich wyjątkowo wysoka skuteczność w działaniu obserwowana
już przy niskich stężeniach roztworu. Fakt ten umożliwia stosowanie
niewielkich ilości tych związków jako składników aktywnych.
Zapotrzeb[...]
|
|
|
|
Odkwaszanie papieru
|
|
|
EWA DRZEWIŃSKA AGNIESZKA WYSOCKA-ROBAK
|
Słaby, żółty i rozsypujący się papier, określany
jako "kwaśny", jest wszechobecny w publikacjach
drukowanych od połowy XIX w. do lat
osiemdziesiątych XX w. Przyczyną tego stanu
była konieczność hydrofobizowania papieru
w celu zmniejszenia chłonności cieczy (atramentu,
farb). Do lat osiemdziesiątych XX w.
stosowano do tego celu kleje żywiczne. Wymagały
one dodawania siarczanu(VI) glinu
jako koagulanta. Wskutek hydrolizy Al2(SO4)3
powstaje kwas siarkowy(VI), który nadaje
wodnej zawiesinie masy papierniczej odczyn
kwaśny (pH 4,5-5), a w gotowym papierze
powoduje ciągłą depolimeryzację celulozy.
Wynikiem tego procesu jest spadek właściwości
wytrzymałościowych papieru prowadzący
w skrajnym przypadku do rozpadu wytworów
i wielkiego zniszczenia zbiorów bibliotecznych
i archiwalnych. Przedstawiono metody zobojętniania
kwasu siarkowego(VI) w dokumentach
archiwalnych. Należy się spodziewać, że
zastosowanie cieczy jonowych stworzy nową
perspektywę w tej dziedzinie.
A review, with 19 refs., of methods for deacidification of
paper in old documents.
Papiery wytworzone przed XIX w. w znikomej mierze ulegają
zagrożeniom samodestrukcyjnym, gdyż wyprodukowano je z włókien
bawełnianych i lnianych w środowisku zasadowym. Rozwój cywilizacji
w XIX w. spowodował ogromne zapotrzebowanie na tani papier,
dostępny w dużych ilościach. Wynalezienie maszyny papierniczej na
początku XIX w. zwiększyło wielokrotnie popyt na surowce włókniste.
Niedobór włókien bawełnianych i lnianych zaczęto uzupełniać
surowcami gorszymi jakościowo. Wynalezienie ścieru przez Friedricha
G. Kellera w 1843 r. zapoczątkowało stosowanie mas drzewnych.
Nieco wcześniej, od wynalezienia w 1807 r. przez Moritza Illiga kleju
kalafoniowego, do hydrofobizacji papieru zaczęto na masową skalę
używać substancji, które wymagały zastosowania siarczanu(VI) glinu
jako koagulanta. Tanie i proste metody produkcji papierów drukowych
ze ścieru drzewnego hydrofobizowanego w środowisku kwaśnym[...]
|
|
|
|
Oficjalne otwarcie dwóch nowych zakładów firmy BASF w Śremie
|
|
Oficjalną uroczystą inauguracją firma
BASF otworzyła w dniu 7 października
2010 r. nowy zakład produkujący systemy
poliuretanowe oraz nową fabrykę
chemii budowlanej w Śremie k. Poznania.
W uroczystości uczestniczyło ponad 250
gości, przedstawicieli gospodarki i polityki,
klientów i partnerów oraz dziennikarzy.
Obecni byli też poseł na Sejm i Senator
Rzeczypospolitej z regionu Śremu. Podczas
uroczystości wystąpili Panowie: Jacques
Delmoitiez, Prezes BASF Europe; Adam
Lewandowski, Burmistrz Śremu; Jego
Ekselencja Rüdiger Freiherr von Fritsch,
Ambasador Republiki Federalnej Niemiec
w Polsce (Pan Ambasador znaczną część
swego przemówienia wygłosił po polsku), dr
Tilman Krauch, Prezes BASF Construction
Chemicals; Wayne T. Smith, Prezes
BASF Polyurethanes; Jonathan Mawbey,
Dyrektor Zarządzający BASF Polyurethanes
Poland & Slovakia i Jens Peter Hartmann,
Dyrektor Construction Systems Polska.
Przedstawiciele BASF i Pan Ambasador
mówili o wadze jaką koncern przywiązuje
do budowy swojej pozycji w Polsce
(BASF działa w Polsce od końca XIX w.!),
długofalowej strategii budowy w Polsce
zakładów produkcyjnych koncernu i zwiększaniu
udziałów w rynku. Burmistrz A.
Lewandowski był zadowolony z powstania
w Śremie nowych ok. 100 miejsc pracy dla
wysokokwalifikowanych pracowników oraz
dobrej współpracy z Koncernem BASF i jego
dalszych planach inwestycyjnych. Na zakończenie
części oficjalnej uroczystości ksiądz
prof. Bogdan Poniży podkreślił znaczenie
pracy w kulturze chrześcijańskiej i dokonał
tradycyjnego poświęcenia zakładów.
Następnie dokonano oficjalnego otwarcia
inwestycji poprzez skompletowanie w logo
BASF planszy symbolizującej inwestycję.
[...]
|
|
|
|
Równowagi fazowe a właściwości ekstrakcyjne amoniowych cieczy jonowych
|
|
|
URSZULA DOMAŃSKA-ŻELAZNA
|
W ciągu ostatnich dziesięciu lat bardzo aktywnym
obszarem poszukiwań nowych zastosowań
w różnych dziedzinach chemii i techniki
są ciecze jonowe. W porównaniu z klasycznymi
rozpuszczalnikami organicznymi są one
nielotne, niepalne i wykazują szczególnie cenne
właściwości elektrochemiczne i fizykochemiczne.
Przedstawiono przegląd literaturowy
dotyczący równowag fazowych w układach
dwu- i trójskładnikowych zawierających czwartorzędowe
amoniowe ciecze jonowe oraz ich
prekursory. Przedstawiono wyniki badań
możliwości wykorzystania cieczy jonowych
w ekstrakcji i rozdzielaniu. Omówiono syntezę
"cieczy jonowych" zawierających kation alkilo-
(2-hydroksyetylo)-dimetyloamoniowy i różne
aniony (Br-, N(CN)2
-, PF6
-, BF4
-, NTf2
-), a także
ich równowagi fazowe ciecz-ciało stałe oraz
ciecz-ciecz w układach dwuskładnikowych
i trójskładnikowych z wodą, z alkoholami, nalkanami
oraz z węglowodorami aromatycznymi.
Szczególne zainteresowanie w ekstrakcji
mogą mieć ciecze jonowe {N22OH11NTf2 (C2NTf2),
N101011NO3, Nbenzyl11C12/C14NO3}. Rozpuszczalność
tych związków w zależności od anionu i podstawnika
alkilowego w kationie zależy od temperatury
topnienia i entalpii topnienia. Można
jednak zauważyć, że krótszy podstawnik alkilowy
w kationie zmniejsza rozpuszczalność cieczy
jonowej w wodzie i w alkoholach. W układach
dwuskładnikowych z rozpuszczalnikami
organicznymi obserwuje się proste mieszaniny
eutektyczne z pełną mieszalnością w fazie
ciekłej lub z luką mieszalności z górną krytyczną
temperaturą mieszalności. Ciecz C2NTf2
rokuje nadzieję na zastosowanie jako ekstrahent
węglowodorów alifatycznych z węglowodorów
aromatycznych. Badano właściwości
powierzchniowe wybranych cieczy jonowych
oraz możliwość zastosowania w ekstrakcji
specyficznej (z Al2O3). Analizowano możliwość
zastosowania amoniowych cieczy jonowych
w ekstrakcji na podstawie wartości współczynników
aktywności w rozcieńczeniu nieskończenie
wielkim.
A review, with 59 ref[...]
|
|
|
|
Słodkie sole 1-alkoksymetylo- 3-hydroksypirydyniowe. Synteza i stabilność
|
|
|
MONIKA STASIEWICZ
|
Przedstawiono syntezę nowych słodkich soli
1-alkoksymetylo-3-hydroksypirydyniowych
zawierających anion acesulfamowy i sacharynianowy
oraz ich stabilność w roztworach
wodnych na działanie wysokiej temperatury
i silnych utleniaczy (ozon). Stwierdzono, że
synteza słodkich soli 1-alkoksymetylopirydyniowych
w reakcji wymiany anionu chlorkowego
na acesulfamowy lub sacharynianowy
zachodzi łatwo w środowisku wodnym. Otrzymane
sole są trudniej rozpuszczalne w wodzie
niż ich prekursory. Temperatury topnienia acesulfamów
wahają się w zakresie 67-83°C. Sacharyniany
mają wyższe temperatury topnienia
od analogicznych acesulfamów, które mieszczą
się przedziale 76-106°C. Wszystkie sole
ulegają całkowitej degradacji pod wpływem
ozonu, natomiast ich stabilność termiczna zależy
od anionu. Najmniej podatne na hydrolizę
są chlorki, a najbardziej acesulfamy.
1-Alkoxymetyl-3-hydroxypyridinium chlorides, acesulfames
and saccharinates were obtained by conversion of 3-hydropyridine
with chlorometyl-alkyl ethers and following Cl ion exchange
to acesulfame or saccharinate ions (yields 95-99%,
83-91%, and 85-91%, resp.) and tested as sweet surfactants.
The salts were ozonated in aq. soln. and hydrolyzed at 100°C.
The reaction with O3 resulted in quant. removal of the salts.
Their thermal stability strongly depended on the anion kind.
3-Hydroxy-1-octyloxymethylpyridinium acesulfame was removed
in 44%, while the resp. saccharinate in 26% only.
Czwartorzędowe sole pirydyniowe są znane od dawna i szeroko
stosowane ze względu na swoje antyelektrostatyczne1) i antymikrobiologiczne
właściwości2-6). W ostatnim czasie bardzo wzrosło
[...]
|
|
|
|
Sole deanolu i jego estrów
|
|
|
ANNA SYGUDA
|
Przedmiotem pracy była synteza protonowych
i czwartorzędowych soli deanolu i jego
estrów oraz przebadanie ich pod kątem właściwości
antyelektrostatycznych. Etanian
(2-dimetyloamino)etylu uzyskano w reakcji
deanolizy chlorku acetylu. Chlorek dodecyloksymetylo(
2-etanoiloksyetylo)diemtyloamoniowy
otrzymywano w reakcji czwartorzędowania
etanianu (2-dimetyloamino)etylu eterem
chlorometylowododecylowym. Zsyntezowano
również chlorowodorki deanolu i jego octanu
oraz dekanianu. Dokonano wymiany anionu
chlorkowego na inne aniony organiczne i nieorganiczne.
Wśród zsyntezowanych soli były
ciecze jonowe, mazie oraz substancje krystaliczne,
dla których wyznaczono temperatury
topnienia. Stwierdzono wpływ anionu na przesunięcia
chemiczne w widmach protonowego
magnetycznego rezonansu jądrowego.
NMe2(CH2)2OH (deanol) was esterified with AcCl and
C9H19COCl to resp. hydrochlorides quaternized with Cl-
CH2OC12H25. After exchanging the Cl anion to saccharate,
acesulfamate, bis(trifluoromethylsulfonyl)imide, trifluoroacetate,
dicyanoimide, nitrate, chlorate, tetrafluoroborate
and hexafluorophosphate anions, the resulting salts were
analyzed for purity (thin layer chromatog.), content of cationic
active substance (titrn.), optionally mp. and chem.
structure (NMR). All C9H19-substituted low-melting salts as
well as all ionic liqs. studied (except for hexafluorophosphate)
showed an excellent antielectrostatic capacity (logarithm
of surface resistance below 9, half-time of charge
disappearance below 0.5 s).
2-Dimetyloaminoetanol (deanol) jest lekiem nootropowym, który ma
wpływ na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. W medycynie wykorzystuje
się go w postaci wodnych roztworów protonowych soli (m.in.
4-acetamidobenzoesanu, N-acetyloglutaminianu, diacetyloornitynianu,
bursztynianu, winianu i wodorowinianu). Stosowany jest do leczenia
zespołu zaburzeń koncentra cji u dzieci, a także zwiększenia zdolności
umysłowych, przyswajania wiedzy oraz poprawy [...]
|
|
|
|
Sole morfoliniowe. Synteza i zastosowanie
|
|
|
NINA BORUCKA BARTOSZ MARKIEWICZ JULIUSZ PERNAK
|
Przedstawiono wyniki badań syntezy soli
morfoliniowych. Otrzymano sole 4-benzylo-4-
metylomorfoliniowe z anionem nieorganicznym.
Większość z otrzymanych związków
należała do grupy cieczy jonowych. Były one
cieczami w temperaturze pokojowej bądź ich
temperatura topnienia była niższa od 100°C.
Strukturę soli potwierdzono za pomocą protonowego
i węglowego magnetycznego rezonansu
jądrowego. Zbadano również stabilność
termiczną i przemiany fazowe otrzymanych
związków oraz lepkość bis(trifluorometylosulfonylo)
imidku i tiocyjanianu 4-benzylo-4-metylomorfoliniowego.
Tiocyjanian 4-benzylo-
4-metylomorfoliniowy, ze względu na zdolność
mieszania się z gliceryną, wykorzystano
w procesie usuwania gliceryny z biodiesla.
Nine 4-benzyl-4-methylmorpholinium salts were synthesized
by quaternization of methylmorpholine with PhCH2Cl
and following exchange of the Cl ion with NO3, HSO4,
BF4, PF6, SCN, CH3SO3, CF3SO3 and (CF3SO2)2 ions in aq.
or MeOH solns. at room temp. The salts were studied for
chem. structure (by NMR), viscosity and thermal properties
(by thermogravimetry). The SCN salts was successfully
used for removal of glycerol from biodiesel by extn.
Ciecze jonowe, opisane po raz pierwszy w 1914 r. przez Waldena,
są powszechnie stosowane w przemyśle, m.in. jako katalizatory przeniesienia
fazowego, związki powierzchniowo czynne, antyelektrostatyki,
związki przeciwzbrylające i emulgatory1). Związki te mają również
silne właściwości biobójcze2-4).
Większość heterocyklicznych soli amoniowych zawiera kationy
dialkiloimidazoliowe, dialkilopiperydyniowe lub alkilopirydyniowe.
Ostatnio coraz większą uwagę przyciągają sole morfoliniowe. Ze
względu na swoje właściwości strukturalne związki te są wykorzystywane
zwłaszcza w syntezie krystalicznych cieczy jonowych5, 6). Coraz
częściej znajdują one zastosowanie w elektrochemii jako elektrolity7, 8),
ze względu na dużą stabilność termiczną i elektrochemiczną9), jako
inhibitory korozji10), a także[...]
|
|
|
|
Sole tetraalkiloamoniowe w syntezie organicznej katalizowanej związkami palladu
|
|
|
ANNA M. TRZECIAK
|
Przedstawiono udokumentowane przykłady
palladowych układów katalitycznych zawierających
sole tetraalkiloamoniowe i przeznaczonych
do reakcji tworzenia wiązań C-C. Wykazano,
że stopione sole tetraalkiloamoniowe
spełniają funkcję rozpuszczalnika i równocześnie
pozytywnie wpływają na wzrost wydajności
i selektywności reakcji. Ponadto, sole działają
jako stabilizatory nanocząstek palladu,
a także ułatwiają tworzenie z nich kompleksów
molekularnych, szczególnie w obecności halogenków
arylowych.
A review, with 31 refs., of Pd-catalyzed reactions of C-C
bond formation in presence of Bu4N salts.
Reakcje tworzenia wiązań C-C należą do najważniejszych reakcji
wykorzystywanych w syntezie związków chemicznych, w tym także
związków o ważnych zastosowaniach praktycznych1-3). Ponad 90 reakcji
tego typu można przeprowadzić, stosując katalizatory palladowe4).
Trzy z nich przedstawiono równaniem (1):
(1)
H
C(O)OR
R
B(OH)2
X
R
C(O)OR
R
R
r. Sonogashiry
r. Hecka
R ,
R
r. Suzuki
[Pd]
zasada
Mimo stosunkowo wysokiej ceny palladu reakcje te znajdują coraz
więcej zastosowań w syntezie specjalnych, często wielofunkcyjnych
związków, półproduktów do syntezy leków, polimerów i związków
o aktywności biologicznej oraz produktów naturalnych. Niektóre
procesy oparte na reakcjach tworzenia wiązań C-C zostały już
skomercjalizowane, jak produkcja herbicydu Prosulfuronu, leków
przeciwzapalnych Naproxenu i Ibuprofenu lub przeciwastmatycznego
Singulairu5). Cechą charakterystyczną i ważną zaletą reakcji tworzenia
wiązań C-C katalizowanych związkami palladu jest ich duża tolerancja
na obecność różnych grup funkcyjnych w substratach, co pozwala
uniknąć dodatkowych etapów blokowania tych grup6).
Szerokie potencjalne możliwości wykorzystania tych reakcji w technologii
chemicznej skłaniają do poszukiwania coraz bardziej aktywnych
i selektywnych katalizatorów, najlepiej takich, które działają
w stosunkowo łagodnych warunkach. Zainteresowanie budzą zar[...]
|
|
|
|
ŚWIATOWY ZJAZD INŻYNIERÓW POLSKICH
|
|
Przyjęciem Uchwały zakończył się
w piątek, 10 września br. Światowy Zjazd
Inżynierów Polskich, który obradował
przez trzy dni w Warszawie pod patronatem
Marszałka Senatu RP, pana Bogdana
Borusewicza. Zjazd, którego organizatorami
byli Politechnika Warszawska, Federacja
Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT
oraz Rada Polskich Inżynierów w Ameryce
Północnej, był kontynuacją inżynierskich
sympozjów "Polacy Razem" organizowanych
przez Federację SNT-NOT oraz wielu inicjatyw
organizacji polonijnych i Stowarzyszenia
Wspólnota Polska. Udział w Zjeździe wzięło
udział prawie 400 inżynierów reprezentujących
indywidualnie oraz polonijne stowarzyszenia
techniczne 14 krajów: Australię,
Austrię, Dubai, Francję, Holandię, Kanadę,
Litwę, Niemcy, Republikę Południowej
Afryki, Rosję, Szwajcarię, USA, Wielką
Brytanię i Polskę. Otwarcie Zjazdu odbyło
się w środę, 8 września br. Z uroczystym
przesłaniem do uczestników Zjazdu, z życzeniami
owocnych obrad i podziękowaniem
dla organizatorów za jego zwołanie, zwrócił
się Pan Bronisław Komorowski, Prezydent
RP, w liście, który odczytał Pan Jacek
Michałowski, szef Kancelarii Prezydenta
RP. Z pisemnym przesłaniem zwrócił się
także Pan Bogdan Borusewicz, Honorowy
Patron Światowego Zjazdu Inżynierów
Polskich, Marszałek Senatu RP. Powitania
oraz życzenia owocnych obrad wygłosili
m.in. Pani Barbara Kudrycka, Minister
Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Pan Andrzej
Kraszewski, Minister Środowiska, Pan Michał
Kleiber, Prezes Polskiej Akademii Nauk i Pan
Longin Komołowski, Prezes Stowarzyszenia
"Wspólnota Polska". Każdy z trzech dni
Zjazdu przebiegał pod innym hasłem. Pierwszy
dzień obrad, w Politechnice Warszawskiej
przebiegał pod hasłem "Inżynierowie twórcami
cywilizacji". Drugi dzień, w obchodzącym
105-lecie istnienia Warszawskim Domu
Technika NOT, pod hasłem "Polacy Razem".
Trzeciemu dniu Zjazdu przyświecało hasło
"Nauka i technika motorem rozwoju". Zjazd
miał charakter merytoryczny. Odbyło się
s[...]
|
|
|
|
Techniki separacyjne stosowane do rozdzielania oraz analizy składników cieczy jonowych
|
|
|
MONIKA PASZKIEWICZ PIOTR STEPNOWSKI
|
Ciecze jonowe to jedna z najbardziej obiecujących
grup alternatywnych nielotnych rozpuszczalników
ostatnich lat, których wykorzystanie
w syntezie organicznej, reakcjach katalitycznych
i biokatalitycznych, elektrochemii, technikach
separacyjnych oraz jako alternatywnych
lubrykantów budzi poważne zainteresowanie
współczesnego przemysłu chemicznego. Badania
określające zagrożenia związane ze stosowaniem
cieczy jonowych (m.in. toksyczność,
ekotoksyczność, biodegradowalność, rozprzestrzenianie
i uciążliwość dla środowiska)
wymagają prostych i powtarzalnych technik
analitycznych. Techniki te, nie tylko muszą być
dostosowane do różnych matryc pochodzenia
naturalnego, ale również powinny umożliwiać
oznaczanie tych związków na poziomie śladowym,
przypominającym stężenia mogące występować
we wcześniej eksponowanych układach
biologicznych lub zanieczyszczonych
próbkach środowiskowych. Celem pracy było
zestawienie dotychczas opracowanych metod
analizy kationów i anionów cieczy jonowych
mających zastosowanie w badaniach matryc
pochodzenia środowiskowego, biologicznego
i materiałowego. W obrębie analityki kationów
cieczy jonowych stosuje się obecnie wiele
technik separacyjnych zdolnych do rozdzielenia
analizowanego czwartorzędowego kationu
alkiloimidazoliowego lub alkilopirydyniowego
od pozostałych związków, zarówno obdarzonych
ładunkiem, jak i obojętnych. W tym celu
używa się najczęściej techniki wysokosprawnej
chromatografii cieczowej w odwróconym
układzie faz, chromatografii jonowej oraz jonowo-
asocjacyjnej, a także elektroforezy kapilarnej.
Jako układy detekcyjne najczęściej
stosuje się detektory spektrofotometryczne,
masowe oraz konduktometryczne. Analityka
anionów opiera się wyłącznie na chromatografii
jonowej z detekcją konduktometryczną, przy
czym opracowano metody zarówno z tłumieniem,
jak i bez tłumienia tła.
A review, with 31 refs., of uses of high-performance liq.
chromatog. in reversed phase mode, ion chromatog.,[...]
|
|
|
|
Trójskładnikowe stałe elektrolity polimerowe zawierające ciecze jonowe
|
|
|
EWA ANDRZEJEWSKA AGATA DEMBNA IZABELA STĘPNIAK
|
Otrzymano nowe trójskładnikowe stałe elektrolity
polimerowe na bazie sieciującej żywicy
akrylowej (diakrylan etoksylowanego
bisfenolu A), rozcieńczalnika (równomolowa
mieszanina węglanów etylenu i propylenu)
oraz cieczy jonowych (bis(trifluorometylosulfono)
imid 1-etylo-3-metyloimidazoliowy
lub bis(trifluorometylosulfono)imid 1-butylo-
3-metyloimidazoliowy). Do utwardzenia
kompozycji wykorzystano technikę fotopolimeryzacji.
Zastosowano stałą zawartość
polimeru (20% mas.) oraz zmienny stosunek
cieczy jonowej do rozcieńczalnika. Wartości
przewodnictw otrzymanych stałych elektrolitów
mieściły się w zakresie 6-12 mS/cm
i znacznie przewyższały przewodnictwo wyjściowych
cieczy jonowych (wzrost nawet ok.
2,5-krotny), a przewodnictwo stałego elektrolitu
rosło w miarę zastępowania cieczy jonowej
przez rozcieńczalnik do jego 50-proc.
zawartości.
Me2C(p-C6H4O(CH2CH2O)4OCOCH=CH2)2 was dild. with
(PrO)2CO, (EtO)2CO and 1-ethyl-3-methylimidazolium
bis(trifluoromethylsulfonyl)imide (I) or 1-butyl-3-methylimidazolium
bis(trifluoromethylsulfonyl)imide) (II) (mass
ratio from 20:0:0:80 to 20:30:30:20) and photopolymerized
with PhCOPh(OMe)2 (400 W for 20 min) to solid electrolyte
films (thickness 0.019-0.035 cm). The films were studied
for elec. cond. The diln. resulted in an increase in the elec.
cond. of the films up to 9.1 mS/cm (I) or 11.6 mS/cm (II)
(max. at the diln. ratio 20:25:25:30).
Potrzeba tworzenia nowych źródeł prądu wynika z coraz szybciej
rozwijającej się dziedziny elektroniki oraz potrzeby miniaturyzacji
urządzeń. Z tego też względu z roku na rok wzrasta zainteresowanie
stałymi elektrolitami polimerowymi. Aby taki elektrolit mógł znaleźć
praktyczne zastosowanie, musi wykazywać przewodnictwo jonowe
co najmniej rzędu 1 mS/cm oraz charakteryzować się szerokim
zakresem napięcia rozkładowego oraz wysoką stabilnością termiczną
i chemiczną1).
Stałe elektrolity polimerowe składają się z matrycy polimerowej
oraz elektrolitu. Pop[...]
|
|
|
|
Uroczyste otwarcie instalacji elektrolizy membranowej w PCC Rokita SA
|
|
Dnia 15 października 2010 r. odbyło się
w Brzegu Dolnym uroczyste otwarcie nowej
instalacji elektrolizy membranowej, dzięki
której zmodernizowano technologię wytwarzania
chloru w PCC Rokita S.A., gdzie jest
on surowcem wyjściowym dla wielu procesów
technologicznych, a w szczególności dla
kluczowego biznesu firmy, jakim jest produkcja
polioli, dla których wytwarzany na bazie
chloru tlenek propylenu jest podstawowym
surowcem.
Uroczystość odbyła się w specjalnie
przygotowanym namiocie na terenie PCC
Rokita. W uroczystości uczestniczyli
Panowie: dr Alfred Pelzer, przewodniczący
Rady Nadzorczej PCC Rokita SA, Wiesław
Klimkowski, członek zarządu, dyrektor Biura
Nadzoru Właścicielskiego i Rozwoju Grupy
Kapitałowej PCC Rokita SA, Rafał Zdon, członek
zarządu, dyrektor finansowy PCC Rokita
SA, Janusz Kwaśny, dyrektor komp[...]
|
|
|
|
VII Sympozjum "Czwartorzędowe sole amoniowe i obszary ich zastosowania w gospodarce"
|
|
W dniach 1-2 lipca 2010 r. w Poznaniu,
w sali konferencyjnej Instytutu Ochrony
Roślin odbyło się VII Sympozjum
"Czwartorzędowe sole amoniowe i obszary
ich zastosowania w gospodarce" zorganizowane
przez Instytut Technologii Drewna,
Wydział Technologii Chemicznej Politechniki
Poznańskiej, Instytut Chemii Przemysłowej
im. prof. Ignacego Mościckiego i Instytut
Ochrony Roślin. W Sympozjum wzięło
udział ok. 120 osób z wyższych uczelni
technicznych, instytutów naukowo-badawczych
oraz z przemysłu. Patronat honorowy
nad Sympozjum sprawowali Wicepremier
i Minister Gospodarki, Waldemar Pawlak
oraz Minister Nauki i Szkolnictwa
Wyższego, prof. Barbara Kudrycka.
Komitetowi Naukowemu Sympozjum
przewodniczył prof. dr hab. inż. Juliusz
Pernak, a Komitetowi Organizacyjnemu
doc. dr Władysław Strykowski. Sekretarzem
Komitetu Naukowego była dr inż. Katarzyna
Materna. Otwarcia Sympozjum dokonali
Panowie prof. Juliusz Pernak i doc. dr
Władysław Strykowski, dyrektor Instytutu
Technologii Drewna. Doc. W. Strykowski
przeczytał adresy kierowane do uczestników
Sympozjum od Wicepremiera W. Pawlaka,
Minister B. Kurdyckiej i Prezydenta
Miasta Poznania, Ryszarda Grobelnego.
Uczestników Sympozjum powitał również
prof. dr hab. Marek Mrówczyński, dyrektor
Instytutu Ochrony Roślin. Pierwszy referat
plenarny przedstawił Pan prof. J. Pernak,
który opisał ciecze jonowe jako związki
wielofunkcyjne (pełny tekst Przem. Chem.
2010, 89, 1499). Pierwsze związki typu soli
amoniowych zsyntetyzował Menschutkin
w 1890 r. Ich liczba może teoretycznie
wynieść 1018. Prelegent przedstawił historię
cieczy jonowych, polski wkład naukowy
w ich rozwój i badania (prof. Mieczysław
Mąkosza i współpracownicy), oraz znane
zastosowania cieczy jonowych. Ładunki
dodatnie w cząsteczkach cieczy jonowych
lokują się na atomach azotu, a ujemne głównie
na atomach azotu i tlenu. Ciecze jonowe
mają szerokie zastosowania w syntezie chemicznej,
jako rozpuszczalniki pozwalające
uzys[...]
|
|
|
|
Właściwości powierzchniowe i emulgujące cieczy jonowych typu C4(CmIM)2-2Br i C12(MIM)Br
|
|
|
DAGMARA REKSA WOJCIECH SAWIŃSKI ADAM SOKOŁOWSKI
|
Wyznaczono izotermy adsorpcji dla zsyntetyzowanych
dibromków 3,3’-butano-1,4-diyl-bis(1-
alkilo-1-H-imidazol-3-owych), o sumarycznym
wzorze C4(CmIM)2-2Br, w którym m = 6, 10 lub
12. Sprawdzono przydatność zastosowania
izoterm adsorpcji Temkina, Freundlicha i Gibbsa.
Wyznaczono podstawowe parametry, takie
jak krytyczne stężenie micelarne, minimalna
powierzchnia zajmowana przez cząsteczkę,
nadmiar powierzchniowy i energia adsorpcji.
Drugim celem było zbadanie stabilności emulsji
wody dejonizowanej z parafiną ciekłą lub
n-heptanem (o/w) z wykorzystaniem bromku
1-dodecylo-3-metyloimidazoliowego o sumarycznym
wzorze C12(MIM)Br jako emulgatora
z dodatkiem takich kosurfaktantów, jak CTAB
(kationowy surfaktant), SDS (anionowy surfaktant),
Triton X100 (niejonowy surfaktant) oraz
NaBr (sól nieorganiczna). Określono wpływ jakościowego
i ilościowego składu emulgatora
na właściwe stabilizowanie emulsji.
Three 3,3’-butan-1,4-diyl-bis(1-alkyl-1-H-imidazolium) dibromides
(alkyl = n-dodecyl, n-decyl or n-hexyl) and n-dodecylmethylimidazolium
bromide ionic liqs. were synthesized from
resp. imidazol derivatives and alkyl bromides and studied for
surface activity. The addn. of the ionic liqs. to the n-C6H14/H2O/
surfactant/NaBr emulsions resulted in their stabilization. Optimum
concns. of the surfactants and ionic liqs. were detd.
Ciecze jonowe są klasą organicznych związków, których fizyczne
i chemiczne właściwości mogą być dopasowywane poprzez rozważny
dobór kationu, anionu i długości podstawnika alkilowego. Mają
specyficzne właściwości, dzięki którym stały się obiektem częstych
badań1). Ich cechy powodują, że są one bardzo atrakcyjne jako elektrolity
i rozpuszczalniki do reakcji i ekstrakcji. Stosowane są nie tylko
w przypadku badań naukowych, ale również w życiu codziennym.
Ciecze jonowe mają zastosowane np. w produkcji farb, w medycynie
oraz w chemii środowiska2). Zastosowanie cieczy jonowych w produktach
będących mieszani[...]
|
|
|
|
Wpływ cieczy jonowych na właściwości kompozytów elastomerowych, zawierających napełniacz warstwowy
|
|
|
ANNA LASKOWSKA MAGDALENA LIPIŃSKA MARIAN ZABORSKI JOLANTA SOKOŁOWSKA
|
Ciecze jonowe zastosowano jako substancje
dyspergujące napełniacz warstwowy w ośrodkach
kauczuku butadienowo-akrylonitrylowego
NBR oraz karboksylowanego kauczuku butadienowo-
akrylonitrylowego XNBR. Zbadano
wpływ związków jonowych na właściwości reometryczne
mieszanek, kinetykę sieciowania,
stężenie węzłów w sieci przestrzennej oraz
właściwości mechaniczne wulkanizatów. Ciecze
jonowe mogą odgrywać rolę przyspieszaczy
procesu sieciowania kompozytów elastomerowych.
Three ionic liqs. were added as dispersing agents to nitrile
and carboxylated nitrile rubbers filled with unmodified
hectorite. The mixts. were cured with ZnO and S at
160°C and 15 MPa. The addn. of the ionic liqs. resulted in
increasing the crosslinking d. but did not affect the filler
dispersion and mech. strength of the vulcanizates.
Minerały warstwowe od dawna są używane jako napełniacze
polimerów głównie ze względu na niskie koszty ich wytwarzania oraz
wysoką stabilność termiczną. Obecność tych napełniaczy powoduje
także poprawę właściwości wytrzymałościowych wyrobów końcowych,
lecz wpływ napełniacza w tym przypadku jest ściśle uzależniony
od stopnia jego dyspersji w ośrodku polimerowym1). Jednorodna
dystrybucja nanometrycznej fazy napełniacza, jak również synergizm
oddziaływań pomiędzy polimerem a krzemianem powoduje jednoczesne
zwiększenie odporności termicznej oraz polepszenie właściwości
barierowych i odporności na ścieranie, czego nie obserwuje się w przypadku
zastosowania konwencjonalnych napełniaczy. Opublikowano
wiele prac przeglądowych na temat kompozytów termoplastycznych,
chemoutwardzalnych i elastomerowych, zawierających napełniacze
ilaste2-10).
Minerały warstwowe, stosowane jako napełniacze kompozytów
polimerowych to mika, fluoromika, hektoryt, fluorohektoryt i saponit.
Największe komercyjne zainteresowanie zdobył montmorylonit
(MMT), który podobnie jak hektoryt, należy do fyllokrzemianów
o budowie pakietowej typu 2:111). Struktura sieci przestr[...]
|
|
|
|
Wpływ czwartorzędowych soli amoniowych na pracę oczyszczalni ścieków
|
|
|
ELŻBIETA GRABIŃSKA-SOTA
|
Omówiono wpływ wybranych czwartorzędowych
soli amoniowych na biodegradację,
nitryfikację i sedymentację osadów, a także
na produkcję metanu w procesie fermentacji
metanowej. Stwierdzono, że dimeryczna
sól amoniowa powodowała najmniej zakłóceń
w pracy biologicznej oczyszczalni ścieków.
Three quaternary ammonium salts were added to municipal
wastewater purified in activated sludge plants to study
their effect on biodegradn., nitrification and MeH prodn.
during anaerobic digestion of the wastewater-contained
org. matter. No substantial effect of the salts was obsd
except for decreased MeH prodn. and nitrification rate.
Czwartorzędowe sole amoniowe (CSA) ze względu na swoje
zwilżające, dyspergujące, emulgujące i dezynfekujące właściwości
znalazły szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach gospodarki,
a przede wszystkim w chemii gospodarczej1). Coraz więcej używa
się wyrobów kosmetyczno-perfumeryjnych, środków antyelektrostatycznych,
środków zmiękczających tkaniny oraz preparatów do
dezynfekcji i grzybobójczych, a Polska stanowi ogromny rynek
zbytu na wszelkiego tego rodzaju środki chemii gospodarczej2).
Wszystkie te preparaty i środki zawierające CSA po użyciu trafiają
do kolektorów wraz ze ściekami bytowo-gospodarczymi, które
docierają do oczyszczalni miejskich i mogą ją opuścić wraz z osadem
nadmiernym (zaadsorbowane), ze ściekami oczyszczonymi
lub ulec biologicznemu rozkładowi wewnątrz reaktora biologicznego.
Głównym sposobem oczyszczania ścieków stosowanym w polskich
oczyszczalniach jest metoda osadu czynnego. Dopływające
związki mogą wpływać na efektywność pracy oczyszczalni, powodować
hamowanie procesu nitryfikacji, zmieniać właściwości sedymentacyjne
osadu lub skład jakościowy populacji osadu czynnego.
Ponadto w wyniku oczyszczania ścieków powstają osady ściekowe,
które muszą być przetworzone na nieszkodliwe produkty koń[...]
|
|
|
|
Wpływ przewodnictwa cieczy jonowych na pojemność kondensatorów elektrochemicznych
|
|
|
GRZEGORZ LOTA
|
Zbadano wpływ przewodnictwa właściwego
czterech komercyjnych imidazoliowych cieczy
jonowych na pojemność kondensatora
elektrochemicznego. Przewodnictwo właściwe
wyznaczono metodą elektrochemicznej
spektroskopii impedancyjnej w szerokim
zakresie temperatur. Badania pojemnościowe
prowadzono trzema metodami elektrochemicznymi
dla kondensatora zbudowanego
z materiału węglowego i cieczy jonowej
w temperaturze pokojowej. Stwierdzono, że
wzrost przewodnictwa właściwego cieczy jonowych
ma wpływ na pojemność kondensatora
elektrochemicznego, a także na poprawę
propagacji ładunku dla wyższych reżimów
prądowych.
Four ionic liqs. were used as electrolytes in electrochem.
capacitors. Com. C fabric was used as electrode
and a glass nonvowen as a sepg. membrane. Operational
ranges of capacitors were established at potential change
rate 5 mV/s at current loads 100-5000 mA/g. The cond.
was detd. by electrochem. impedance spectroscopy at
25-75°C. The highest cond. (21.3 mS/cm at room temp.)
was achieved for 1-ethyl-3-methylimidazolium tetrachloroaluminate
(capacity 25 F/g). The performance of the capacitors
increased with increasing cond. of the ionic liq.
Kondensatory elektrochemiczne, zwane również superkondensatorami
lub ultrakondensatorami1-14) są atrakcyjnymi źródłami prądu
ze względu na ich bardzo wysoką moc, dobrą trwałość cykliczną
oraz pośrednią energię między klasycznymi dielektrycznymi kondensatorami
a ogniwami. Kondensatory elektrochemiczne są urządzeniami
magazynującymi energię. Mają one zastosowanie m.in.
w systemach hybrydowych dla zasilania samochodów elektrycznych,
komputerów przenośnych, UPS i w pulsowej technice laserowej.
Energia magazynowana w tych urządzeniach, pochodzi głównie
z ładunku skumulowanego w podwójnej warstwie elektrycznej (warstwa
Helmholtza) występującej na granicy faz elektroda/elektrolit2-6)
(kondensatory elektrochemiczne podwójnej warstwy elektrycznej), ale
także, może pochodzić od reakcji faradajow[...]
|
|
|
|
Wybrane zgłoszenia patentowe z dziedziny chemii
|
|
Zgł. nr 387420; C04B 28/08
POLITECHNIKA WARSZAWSKA,
Warszawa
Kledyński Z., Machowska A.
Zawiesina twardniejąca do
zastosowań w robotach budowlanych
Przedmiotem wynalazku jest zawiesina
twardniejąca wykonana z bentonitu sodowego
nadającego jej właściwości tiksotropowe
w stanie płynnym oraz ze spoiwa
w postaci mielonego granulowanego żużla
wielkopiecowego aktywowanego fluidalnym
popiołem lotnym z węgla brunatnego,
które nadaje zawiesinie właściwości
konstrukcyjne po stwardnieniu. Zawiesina
prezentuje wymagane właściwości w stanie
płynnym i po stwardnieniu, w związku
z czym można ją stosować do wykonywania
przesłon przeciwfiltracyjnych w podłożu
gruntowym. Zawiesina twardniejąca bentonitowo-
żużlowo-popiołowo-wodna składa
się z 2,6-4,7% mas. bentonitu sodowego,
13,8-28,0% mas. spoiwa w postaci mielonego
granulowanego żużla wielkopiecowego,
1,0-13,0% mas. fluidalnego popiołu
lotnego z węgla brunatnego oraz wody do
100% mas.
(1 zastrzeżenie)
Zgł. nr 387328; C07C 31/36
ZACHODNIOPOMORSKI
UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY
W SZCZECINIE, Szczecin
Milchert E., Paździoch W.
Sposób ciągłego otrzymywania
dichloropropanoli, zwłaszcza
1,3-dichloro-2-propanolu w reakcji
gliceryny i chlorowodoru
Sposób wg wynalazku polegający na otrzymywaniu
1,3-dichloro-2-propanolu w reakcji
gliceryny i chlorowodoru w obecności
kwasu karboksylowego w dwustopniowej
kaskadzie reaktorów z usuwaniem wody
reakcyjnej, w temperaturze strefy reakcyjnej
80-130°C charakteryzuje się tym,
że do pierwszego stopnia kaskady (1)
wprowadza się glicerynę zawierającą kwas
karboksylowy, a chlorowodór do drugiego
stopnia kaskady (2), po czym nadmiar
chlorowodoru z drugiego stopnia kaskady
(2) recyrkuluje się do pierwszego stopnia
kaskady (1). Nieprzereagowaną glicerynę,
monochloropropanodiole i dichloropropanole
z pierwszego stopnia (1) kieruje się
do drugiego stopnia, zaś produkty ciekłe
z drugiego stopnia złożone z wody, dichloropropanoli
i monochloropropanodio[...]
|
|
|
|
Wydzielanie barwników spożywczych ze ścieków za pomocą ekstrakcji hydrofobowymi cieczami jonowymi
|
|
|
MONIKA STASIEWICZ
|
Przedstawiono wyniki badań wydzielania
barwników spożywczych tetrafluoroboranem
didecylodimetyloamoniowym z roztworów
wodnych o różnym odczynie (pH). Badania
przeprowadzono dla czterech barwników spożywczych
(żółcieni pomarańczowej, czerwieni
koszenilowej, czerwieni Allura oraz błękitu
brylantowego) w stężeniach 0,01-1 g/cm3. Dla
wszystkich barwników obserwuje się bardzo
dobrą wydajność ekstrakcji (99,4-99,9%), różniącą
się nieznacznie w zależności od budowy
barwnika i odczynu środowiska. Barwniki
spożywcze wyekstrahowane do cieczy jonowej
można z[...]
|
|
|
|
Wydzielanie pochodnych fenolowych z wykorzystaniem wodnych układów dwufazowych
|
|
|
KATARZYNA MATERNA
|
Przedstawiono wyniki badań dotyczących
efektywności wydzielania fenolu, 4-nitrofenolu
i 4-metylofenolu z roztworów wodnych z wykorzystaniem
układów dwufazowych, zawierających
glikol polietylenowy lub ciecz jonową
i elektrolit. Do separacji zastosowano roztwory
wodne glikoli (PEG-2000, PEG-6000, PEG-
10000), cieczy jonowych (azotan benzalkoniowy,
L-mleczan didecylodimetyloamoniowy)
oraz soli nieorganicznych ((NH4)2SO4, K2HPO4,
K3PO4
.H2O). Na podstawie otrzymanych wyników
stwierdzono, że badane układy dwufazowe
zawierające glikole polietylenowe lub również
ciecze jonowe pozwalają na efektywną
separację pochodnych fenolowych z roztworów
wodnych.
PhOH, 4-nitrophenol and 4-methylphenol were sepd. from
aq. solns. by extn. with 3 poly(ethylene glycols) (PEG) and
2 ionic liqs. in presence of (NH4)2SO4, K2HPO4 and K3PO4
.
H2O. The highest extn. efficiency was achieved when PEG
with mol. mass 2000 or benzalkonium nitrate and (NH4)2SO4
were used. The sepn. of 4-methylphenyl was the most efficient.
Wodne układy dwufazowe ABS (aqueous biphasic systems) tworzy
kombinacja dwóch różnych, nie mieszających się, ale rozpuszczalnych
w wodzie polimerów lub kombinacja pewnych rozpuszczalnych
w wodzie polimerów ze specyficznymi solami nieorganicznymi.
W układach ABS jako polimery największe zastosowanie znalazły
dotychczas glikole polietylenowe (PEG) i dekstrany. Stosowane ukła[...]
|
|
|
|
Wyznaczenie współczynników dyfuzji tlenku węgla(IV) przez membrany wysycone cieczą jonową
|
|
|
MONIKA JOSKOWSKA BARTOSZ DĘBSKI JUSTYNA ŁUCZAK MARTA MARKIEWICZ ROBERT ARANOWSKI JAN HUPKA
|
Wykazano możliwość zastosowania imidazoliowych
cieczy jonowych osadzonych na nośnikach
polimerowych SILM (supported ionic liquid
membrane) do absorpcji CO2. W badaniach
wykorzystano sole imidazoliowe posiadające
w strukturze aniony fluoroalkilowe typu [Tf2N]
i [TfO], które selektywnie separują tlenek węgla(
IV). Wyznaczono współczynniki dyfuzji CO2
przez poszczególne SILM na podstawie ilości
dyfundującego CO2 przez powierzchnię membrany.
Uzyskane wyniki umożliwiły ocenę efektywności
pracy otrzymanych SILM, dobór cieczy
absorbujących oraz nośników polimerowych.
Two (CF3SO3)2NR (I) and CF3SO3R ionic liqs. (where
R = 1-ethyl-3-methylimidazolium) were supported on
polypropy lene, poly(vinylidene fluoride), polyamide and
polyetherosulfone membranes (porosity 80%, pore size
0.2 μm) and used for absorption of CO2 from its mixt. with
N2 (concns. 20, 50 and 100%). The highest diffusion coeff.
showed the I liq. supported on polyetherosulfone
(6.08·10-10 m2/s).
Zmniejszenie emisji związków węgla, głównie tlenku węgla(IV),
powstających w procesach przemysłowych, jest w chwili obecnej
jednym z najważniejszych zagadnień ochrony środowiska. Ciecze
jonowe odgrywają istotną rolę w projektowaniu technologii selektywnej
separacji CO2 z mieszanin gazowych ze względu na wysoką
zdolność do absorpcji CO2 przy jednoczesnej niskiej współabsorpcji
innych gazów1-5).
Konieczność usuwania zanieczyszczeń z gazów odlotowych, jak
również oczyszczanie powietrza hal technologicznych, jest nie tylko
wynikiem wzrastania świadomości ekologicznej społeczeństwa, ale
również zmian legislacyjnych zachodzących w ostatniej dekadzie.
Obecnie w procesach oczyszczania gazów wykorzystuje się wiele operacji
i procesów jednostkowych. Ze względu na znaczne możliwości
adaptacyjne, często stosowaną metodą usuwania zanieczyszczeń z fazy
gazowej jest absorpcja. Głównymi kierunkami modyfikacji tej technologii
jest synteza nowych absorbentów. W ostatnim okresie zwró[...]
|
|
|
|
Z PÓŁKI KSIĘGARSKIEJ
|
|
Praca zbiorowa
GAZ ŁUPKOWY. Podstawowe informacje
PKN Orlen, Warszawa 2010 r., 99 stron
Recenzowany Raport, wykorzystujący informacje
własne oraz dane publicznie dostępne,
jest pierwszą w Polsce tego typu publikacją,
obejmującą wszystkie aspekty fenomenu shale
gas, począwszy od analizy geologiczno technologicznej
aż po kwestie prawne i polityczne
implikacje eksploatacji złóż łupkowych na
świecie i ewentualnej eksploatacji tego typu
złóż w Polsce. Ton Raportu jest dość optymistyczny,
co jest zrozumiałe w kontekście startu
Orlenu do walki o gaz łupkowy. Tym niemniej,
Czytelnik dostaje pełny opis techniczny sposobu
eksploatacji gazu łupkowego, charakterystykę
wpływu eksploatacji tego typu złóż na sytuację
na światowym rynku gazu ziemnego oraz obraz
tego, co aktualnie dzieje się w Polsce.
Raport jest dobrze udokumentowany literaturowo
i liczbowo. Syntetycznie można go ocenić
na "minus bardzo dobrze", przy czym jego
znaczenie, w kontekście wypowiedzi niektórych
polityków oraz zamieszania medialnego jest
nie do przecenienia. Przede wszystkim Raport
wyjmuje problem gazu łukowego z polskiego
"piekiełka" awantur politycznych. Udowadnia,
że do wzięcia się za gaz łupkowy własnymi rękami
brakuje nam urządzeń wiertniczych, technologii
szczelinowania oraz pieniędzy. A 10000
odwiertów wykonanych na złożu Barnett Shale,
pomnożone przez kilka milionów dolarów daje
kwotę, która wystarczyłaby na wysłanie człowieka
w kosmos!
Przyszłość eksploatacji polskiego gazu łupkowego
określi rachunek ekonomiczny, przy czym
autorzy Raportu nie kryją trudności. Potencjalne
złoża gazu łupkowego w Polsce zalegają głębiej
niż w USA. Droższe jest też odwiercenie otworu
w warunkach europejskich. Należy więc zrobić
wszystko by stworzyć atrakcyjne[...]
|
|
|
|
Z prasy zagranicznej
|
|
Parki chemiczne w Niemczech
Chemie Ing. Technik 2010, 82, nr 7, 980
Parki chemiczne są nowym, typowo niemieckim,
modelem organizacji produkcji.
Oferują one działającym w nich firmom wielorakie
korzyści - od optymalnych dla danej
branży warunków pracy do pełnej palety
usług związanych z produkcją chemiczną. Są
one wytworem globalizacji. W Niemczech
zapoczątkowały trwający do dzisiaj proces
restrukturyzacji przemysłu chemicznego
i spowodowały, że w latach 2006-2008
powstało w nich ok. 10 tys. nowych miejsc
pracy, chociaż w skali całego przemysłu
chemicznego Niemiec liczba zatrudnionych
w tym czasie nie uległa zmianie.
Od początku lat dziewięćdziesiątych ub.
wieku struktura niemieckiego przemysłu chemicznego
podlegała dużym zmianom. Przede
wszystkim, w celu wykorzystania szans
oferowanych przez globalizację i utrzymania
swej konkurencyjności, z dużych koncernów
chemicznych o mieszanym profilu produkcyjnym
powstawały liczne samodzielne
przedsiębiorstwa o własnej wizji rozwojowej
i skoncentrowane na swej podstawowej produkcji.
Poza tym, wiele starych i nowych
firm, drogą fuzji i przejęć, łączyło swe siły
i know-how (zwłaszcza w dziedzinie chemikaliów
specjalnego przeznaczenia) stając się,
obok tradycyjnych producentów, liczącymi
się graczami na światowym rynku chemicznym.
Jednocześnie, zmiana strategii rozwoju
przemysłu chemicznego i powstawanie parków
chemicznych przyczyniły się do tworzenia
przedsiębiorstw wyspecjalizowanych
we świadczeniu różnego rodzaju usług (o co
dotychczas poszczególne firmy musiały
dbać we własnym zakresie), dzięki czemu
firmy te mogły odtąd skoncentrować się na
swym podstawowym zadaniu, tj. na produkcji
chemicznej i jej rozwoju. Dodatkową
korzyścią lokalizacji produkcji w parku
chemicznym jest możliwość rezygnacji z jej
kontynuowania i odsprzedaży instalacji produkcyjnej,
jak też możliwość rozszerzenia
własnej palety produkcyjnej drogą przejęcia
produkcji należącej dotychczas do innej dzia[...]
|
|
|
|
Zastosowanie kationowych surfaktantów w powierzchniowej modyfikacji nanocząstek magnetycznych do adsorpcji barwników organicznych z roztworów wodnych
|
|
|
RYSZARD ZIELIŃSKI ANNA WAJDA KATARZYNA WYBIERALSKA
|
Przedstawiono wyniki badań dotyczących
otrzymywania układów nano czą stek magnetycznych
opartych na strukturze magnetytu
(Fe3O4), których powierzchnia została zmo dyfiko
wana wybranymi kationowymi surfak tantami.
Otrzymane w ten sposób ciecze magne tyczne
zasto sowano jako układy czynne w procesie
oczyszczania wodnych roztworów wybranych
barwni ków. Stwier dzo no, że efektywność oczyszczania
wody przy użyciu badanych nano cząstek
magne tycznych zależy od rodzaju stosowanego
kationowego surfaktantu oraz od budowy chemicznej
barwnika. Stwierdzono, że najbardziej
efektywne są nanocząstki mag ne tyczne modyfikowane
powierzchniowo chlorkiem heksa decy -
lo pirydyniowym. Wykazano, że oranż metylowy
jest znacznie efektywniej adsorbowany z roztworów
wodnych niż fiolet krystaliczny i błękit metylenowy
przez nanocząstki magnetyczne modyfikowane
surfaktantami kationowymi.
The cationic C16H33 Me3NBr, PhCH2 Me2C12H25NCl and
hexa de cylpyridinium chlo ride surfactants were synthesized
and deposited on magnetic Fe3O4 nanoparticles to
produce adsorbents used for removing methylene blue,
crystal violet and methyl orange from their aq. solns. The
highest degree of the dye removal was achieved when the
nanoparticles were modified with the hexa de cylpyridinium
surfactant.
Surfaktanty są substancjami o specyfi cznych właściwościach, wynikających
z ich budowy chemicznej. Cząsteczka takiego związku
(rys. 1) składa się z dwóch części o skrajnie różnych właściwościach
w stosunku do wody: części hydrofi lowej (zwanej "głową") oraz części
hydrofobowej (zwanej "ogonem")1). Część polarna (hydrofi lowa,
Rys. 1. Schemat budowy cząsteczki kationowego surfaktantu
Fig. 1. Schematic structure of cationic surfactant molecule
część hydrofilowa część hydrofobowa
"głowa" "ogon"
_ +
1560 89/11(2010)
Dr hab. inż. Katarzyna WYBIERALSKA w roku 1994
ukończyła studia na Wydziale Towaroznawstwa
Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Jest adiunktem
w Katedrze Techn[...]
|
|
|
|
Zastosowanie soli amoniowych do modyfikacji bentonitów stosowanych jako napełniacze kompozytów żywicy epoksydowej
|
|
|
MARIUSZ OLEKSY MACIEJ HENECZKOWSKI HENRYK GALINA
|
Przeprowadzono badania nad napełnianiem
żywicy epoksydowej Epidian 6 (EP) bentonitem
Specjal modyfikowanym czwartorzędowymi
solami amoniowymi (QAS). Udział niemodyfikowanych
i modyfikowanych glinokrzemianów
w kompozycie zmieniano w zakresie 1,5-4,5%
mas. Oceniono właściwości uniepalniające
pod kątem możliwości stosowania tych kompozytów
do wytwarzania elementów konstrukcji
lotniczych. Stwierdzono, że dodatek modyfikowanych
bentonitów do badanej żywicy EP,
wpłynął na znaczną poprawę odporności na
płomień. Najlepsze wyniki badań uzyskano dla
kompozytu zawierającego 4,5% bentonitu modyfikowanego
QAS Barquat® CB-50.
Bentonite was modified with 3 quaternary ammonium salts
and used for filling a com. epoxy resin (1.5-4.5 by mass) to
decrease the flammability of the resulting composite material.
An increase in flammability resistance and O2 index
was achieved. The modification of bentonite with mixed
RPhCH2 Me2NCl (R=C10H21 to C18H37) salt was of particular
advantage.
W ostatnich latach wiele uwagi poświęcono opracowaniu technologii
otrzymywania kompozytów polimerów chemoutwardzalnych1-8)
z modyfikowanymi bentonitami. W takich kompozytach napełniacz
jest zdyspergowany w matrycy polimerowej do cząstek o rozmiarach
nanometrycznych, stąd zwane są one nanokompozytami. Dzięki
uzyskaniu tak daleko posuniętego zdyspergowania cząstek w matrycy
polimerowej, nawet przy niewielkiej zawartości nanonapełniaczy,
nieprzekraczającej 5% mas., uzyskuje się wyraźną poprawę różnych
właściwości kompozytu. Wykorzystując wcześniejsze prace na
temat modyfikacji bentonitów czwartorzędowymi solami amoniowymi
(QAS)9-17) rozszerzono badania tak, aby uzyskać efektywne nanonapełniacze
do żywicy epoksydowej Epidian 6, poprawiające także jej
odporność na płomień.
Część doświadczalna
Surowce do badań
Czwartorzędowe sole amoniowe stosowane do modyfikacji bentonitów
zestawiono w tabeli 1. Bentonit Specjal (BS), produkt
techniczny, dostarczony przez Zakła[...]
|
|
|
|
Złoty jubileusz katalizy międzyfazowej
|
|
|
MICHAŁ FEDORYŃSKI
|
Przedstawiono historię odkrycia, rozwój koncepcji
mechanistycznych i zastosowania praktyczne
katalizy międzyfazowej.
The history, development of mechanistic concepts and
practical uses of phase-transfer catalysis were reviewed,
with 51 refs.
Pięćdziesiąt lat temu, w październiku 1960 r., w Urzędzie
Patentowym PRL zgłoszono wynalazek pt. "Sposób wytwarzania
kwasu α-fenylomasłowego do celów farmaceutycznych"1). Opisano
w nim katalityczny proces (1) wytwarzania 2-fenylobutyronitrylu
w reakcji fenyloacetonitrylu z chlorkiem etylu, prowadzonej wobec
50-proc. wodnego roztworu NaOH i chlorku benzylotrietyloamoniowego
(TEBA), katalizatora użytego w ilości 1% mol.
(1)
Metodę tę opracowano w Katedrze Technologii Organicznej II na
Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, a autorem koncepcji
był późniejszy profesor, a w owym czasie magister Mieczysław
Mąkosza. W tym roku obchodzony jest więc złoty jubileusz ogólnej
metodologii prowadzenia reakcji z udziałem anionów organicznych,
powszechnie stosowanej zarówno w skali laboratoryjnej, jak i przemysłowej,
znanej obecnie pod nazwą kataliza międzyfazowa lub kataliza
przeniesienia międzyfazowego PTC (phase-transfer catalysis).
Autor artykułu miał zaszczyt przez wiele lat współpracować
z prof. M. Mąkoszą w obszarze PTC i obserwować jej burzliwy rozwój.
Należy podkreślić, że istotnym elementem tej metodologii są
sole tetraalkiloamoniowe (TAA). Z okazji jubileuszu przedstawiono
w skrócie historię PTC, jej zalety, rozwój koncepcji mechanistycznych
z nią związanych i przykłady jej praktycznych zastosowań, zwłaszcza
w skali wielkolaboratoryjnej i przemysłowej.
M. Mąkosza dokonał odkrycia, wykorzystując krótką notatkę Jarrousse’a
z 1951 r., w której autor informował, że fenyloacetonitryl ulega z wysoką
wydajnością alkilowaniu chlorkiem etylu w obecności 50-proc. wodnego
roztworu NaOH i 20% mol. TEBA2). Alkilowanie bromkiem etylu zachodziło
ze znacznie mniejszą wydajnością, zaś z jo[...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
