TEMATYKA OGÓLNOTECHNICZNA ›
ATEST - OCHRONA PRACY ›
2010-12 |
| |
|
Publikacja: teksty-preteksty
Nauka wymaga ofiar
Historia zna przypadki przypłacenia utratą zdrowia lub nawet
życia eksperymentów naukowych. Ale jeśli prawdziwa jest
informacja, jaką przeczytaliśmy w nr 224/10 "Polski - Głosu
Wielkopolskiego" ("Rozszarpany palec na festiwalu nauki"),
to naprawdę przechodzi ludzkie pojęcie. Podczas Dolnośląskiego
Festiwalu Nauki w Legnicy pracownicy filii Politechniki
Wrocławskiej demonstrowali gimnazjalistom efektowne
eksperymenty chemiczne. Pokaz prowadziła wykładowczyni,
która dzień wcześniej obroniła pracę doktorską, a do pomocy
miała asystenta. Jedno z doświadczeń miało wykazać, że jeśli
będziemy ucierać w moździerzu palną substancję (użyto tu
siarki) z chloranem potasu, wtedy nastąpi wybuch. Asystent
ucierał, ale że wybuch jakoś nie następował, szefowa poleciła
[...]
|
Prenumerata
|
|
100 lat polskiego dozoru technicznego
|
|
21 października 2010 r. poświęcono uroczyście sztandar Urzędu
Dozoru Technicznego, ufundowany przez jego pracowników
z okazji jubileuszu 100‑lecia polskiego dozoru technicznego, który
obchodzić będziemy w przyszłym roku.Powstanie dozoru technicznego jest
nierozerwalnie związane z rozwojem
techniki i rewolucją przemysłową
XIX w., a zwłaszcza z wynalazkiem
Jamesa Watta, który skonstruował
w 1782 r. pierwszy kocioł parowy.
Kotły parowe stosowano coraz szerzej
i podnoszono ich parametry robocze.
Za potrzebami przemysłu nie nadążał
jednak poziom technologii wytwarzania,
który w połączeniu ze słabymi
kwalifikacjami obsługujących sprawiał,
że rosła liczba groźnych w skutkach
awarii. Ofiary w ludziach, znaczne
zniszczenia w obiektach przemysłowych
oraz będące ich skutkiem niepokoje
społeczne, zmuszały władze poszczególnych
państw do podjęcia kroków
zaradczych. Wprowadzano uregulowania
prawne i techniczne w zakresie
konstruowania i eksploatacji kotłów oraz tworzono organizacje uprawnione
do egzekwowania tych wymagań.
W Anglii, Austrii, Francji, Belgii, Niemczech,
Włoszech i Rosji powstały stowarzyszenia
dozoru kotłów parowych,
które w 1888 r. utworzyły Międzynarodowy
Związek Stowarzyszeń Dozoru
Kotłów.
Początki polskiego
dozoru technicznego
Polscy przemysłowcy w Królestwie
Polskim również dostrzegali potrzebę
stworzenia specjalistycznej organizacji
technicznej, wykonującej niezależne
inspekcje kotłów. 7 stycznia
1911 r. uzyskali zatwierdzenie
przez Ministra Handlu i Przemysłu
Rosji statutu Warszawskiego Stowarzyszenia
dla Dozoru nad Kotłami
Parowymi oraz zezwolenie na je‑
1.
Atest - Ochrona Pracy 12 | 2010
5
rzanego przez urządzenie, ustanawiając
stały i ograniczony dozór techniczny.
Zreorganizowano dozór techniczny,
powołując jako jego organ[...]
|
|
|
|
5720
|
|
Tyle ludzi co roku umiera w UE w następstwie wypadków
przy pracy, a prawie sto sześćdziesiąt tysięcy
w wyniku chorób zawodowych.
Szacuje się więc, że co trzy i pół minuty jedna osoba umiera
w UE z przyczyn związanych z pracą. Dane statystyczne,
mimo że nie dają pełnego obrazu sytuacji, są niezbędnym
elementem analizy zagadnień bhp. Dan[...]
|
|
|
|
Angielski dla behapowców.lekcja 12.
|
|
Małgorzata Majka  Rafał Przebinda
|
Przedstawiamy Państwu lekcje języka angielskiego, które
mają na celu podniesienie sprawności w zakresie rozumienia
materiałów w języku angielskim z dziedziny bezpieczeństwa
i ochrony zdrowia w pracy. Czytanie instrukcji, przepisów,
materiałów informacyjnych itp. wymaga nie tylko dysponowania
współczesnym, obszernym słownikiem, podającym
niemal wszystkie znaczenia szukanego słowa, ale także
słownikiem technicznym, chemicznym, medycznym, a nawet
słownikiem terminów prawnych. Bardzo często znając
dane słowo, poprzestajemy na tym i nie sprawdzamy innych
jego znaczeń. Efekty takiego postępowania widoczne
są np. w tłumaczeniach dyrektyw europejskich, w których
znajdujemy wiele rażących błędów. My także nie będziemy
podawać wszystkich znaczeń danego słowa, ale - oprócz
tych podstawowych - podamy znaczenia związane z naszą
dziedziną.Directive 1999/45/EC … conce[...]
|
|
|
|
ATEST niczym łuska
|
|
|
Zofia Lejko
|
Zbliża się koniec roku, dla jednych
czas podsumowań dla innych -
planów na przyszłość. My planujemy.
W przyszłym roku zamierzamy
na łamach ATESTU poświęcić więcej
miejsca m.in. bezpieczeństwu w rolnictwie,
branży niezwykle wypadkogennej,
ale jakby spychanej na drugi plan przez
bardziej nagłaśniane wypadki w górnictwie,
transporcie czy budownictwie. Podejmiemy
tematy związane ze stresem,
mobbingiem i dyskryminacją w pracy.
To problemy, które stały się znakiem naszych
czasów, trzeba szukać sposobów
radzenia sobie z nimi. Będziemy kontynuować
rozpoczęty przed dwoma miesiącami
cykl "Histo[...]
|
|
|
|
Bezpieczeństwo eksploatacji
|
|
|
Aleksander Stukowski
|
W ramach trwającej pod auspicjami
Europejskiej Agencji
Bezpieczeństwa i Zdrowia
w Pracy kampanii informacyjnej
"Bezpieczeństwo eksploatacji maszyn,
urządzeń i budynków", olsztyński oddział
Ogólnopolskiego Stowarzyszenia
Pracowników Służby BHP przy współudziale
Centralnego Instytutu Ochrony
Pracy - PIB, Okręgowego Inspektoratu
Pracy w Olsztynie, firmy Michelin Polska
S.A. oraz Uniwersytetu Warmińsko-
-Mazurskiego, zorganizował 21 października
br. konferencję pod tym samym,
co kampania, tytułem. W konferencji
wzięło udział około 150 uczestników
z całego kraju.
Po wprowadzeniu do konferencji,
dokonanym przez prezesa ZG OSPSBHP
Marka Nościusza i otwarciu dokonanym
przez jej patrona - okręgowego inspektora
pracy Wiesława Matysa, uczestnicy
wysłuchali pięciu referatów.
Wykłady
1 Reprezentujący CIOP‑PIB Józef Gierasimiuk
zaprezentował podstawowe założenia
kampanii i jej przedmiot - bezpieczną
eksploatację maszyn i urządzeń.
Podał przykłady poważnych wypadków
spowodowanych niewłaściwym stosowaniem
procedur obsługi technicznej.
Zwrócił przy tym uwagę, że skutki takiej
obsługi często dotykają nie tylko
pracowników bezpośrednio w nią zaangażowanych,
ale również innych. Podkreślił
także, że znaczna liczba wypadków
przy pracy (około 20% wszystkich
w wypadków w całej Unii Europejskiej,
17% w Polsce) ma miejsce podczas montażu,
napraw i konserwacji maszyn. Podał
m.in. przykład zagrożeń biologicznych,
na które narażeni są pracownicy
konserwujący instalacje klimatyzacyjne.
Pięć podstawowych zasad bezpieczeństwa
obsługi technicznej to: właściwe
planowanie tych prac, zabezpieczenie
miejsca pracy, stosowanie odpowiedniego
sprzętu (w tym śoi), wykonywanie
zadań w sposób planowy, bez
imp[...]
|
|
|
|
Bhp w hutnictwie żelaza i stali
|
|
|
Aleksander Stukowski
|
10 listopada br. weszło w życie
nowe rozporządzenie Ministra
Gospodarki z 14 lipca
2010 r. w sprawie bhp w hutnictwie żelaza
i stali (DzU nr 142, poz. 951). Jednocześnie
utraciło moc dotychczasowe
rozporządzenie Ministra Gospodarki
z 20 września 2001 r. w sprawie
bhp w hutach żelaza (DzU nr 12, poz.
1202 ze zm.) Oba rozporządzenia wydano
na podstawie ar[...]
|
|
|
|
Bhp w sieci
|
|
Bezpieczeństwo eksploatacji
http://osha.europa.eu/pl/campaigns/hw2010
Europejska kampania informacyjna "Bezpieczeństwo eksploatacji
maszyn, urządzeń i budynków" to setki konferencji, spotkań,
publikacji i innych działań w całej Unii Europejskiej. O jednym
z polskich wydarzeń konferencji piszemy na str. 49. Europejska
Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy prowadzi stronę internetową
kampanii, która - a przynajmniej jej podstawowa
wersja - dostępna jest we wszystkich językach unijnych.
Autorzy [...]
|
|
|
|
Duże zmiany w ustawie o PIP
|
|
Rozmowa z posłem Januszem Krasoniem
(SLD), przewodniczącym
podkomisji nadzwyczajnej do przygotowania
projektu ustawy o zmianie
ustawy o Państwowej Inspekcji
Pracy, wieloletnim członkiem Rady
Ochrony Pracy, przewodniczącym
sejmowej Komisji do Spraw Służb
Specjalnych.Robert Kozela: Kierowana przez pana
podkomisja zakończyła właśnie pierwszy
etap pracy nad dużą nowelizacją
ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Janusz Krasoń: Podkomisja przygotowała
projekt, który będzie podstawą do zgłoszenia
przez Komisję do Spraw Kontroli
Państwowej inicjatywy ustawodawczej.
Z mojej inicjatywy 17 lutego bieżącego roku
została powołana podkomisja, która
przygotowała projekty zmian w ustawie
o PIP. ATEST jako pierwszy, na kilka
dni przed czytaniem projektu na komisji
na najbliższym, listopadowym posiedzeniu
Sejmu*, dowiaduje się o kształcie
zmian zaproponowanych przez podkomisję.
Podkomisja pracowała w dwóch etapach.
W pierwszym został przygotowany
mały projekt nowelizacji dotyczącej
Ośrodka Szkolenia PIP we Wrocławiu. Pilnie
trzeba było zmienić status ośrodka,
ponieważ ustawa o finansach publicznych
wymaga, żeby do końca roku wszystkie
zakłady budżetowe zostały przekształcone
w jedną z form dopuszc[...]
|
|
|
|
Ergonomia - inwestycja w sukces
|
|
18 listopada Instytut Wzornictwa
Przemysłowego zorganizował w Warszawie
VI Międzynarodową Konferencję
Ergonomiczną. Patronat honorowy
nad konferencją objęły: Ministerstwo
Gospodarki, Ministerstwo
Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
Komitet Ergonomii PAN i Polskie Towarzystwo
Ergonomiczne. W skład
komitetu naukowego konferencji
weszli: prof. Waldemar Karwowski,
dziekan wydziału inżynierii przemysłowej
i systemów zarządzania Uniwersytetu
Central Florida w Orlando
or[...]
|
|
|
|
Ergonomiczna przechadzka
|
|
|
Zbigniew Jóźwiak
|
I Kongres Ergonomii, który odbył się
we wrześniu w Warszawie, stanowił
ważne wydarzenie dla polskich ergonomistów.
Po raz pierwszy pozwolił
na ukazanie w jednym miejscu szerokiego
zakresu zainteresowań oraz dokonań
naukowych i praktycznych tego środowiska.
Umożliwił także wymianę poglądów
i doświadczeń pomiędzy ergonomistami,
którzy dotychczas, uczestnicząc
w specjalistycznych krajowych
konferencjach dotyczących tej dziedziny
wiedzy, mieli raczej niewielkie szanse
na bliższe kontakty.
Obradom merytorycznym kongresu
towarzyszyła wystawa, na której przedstawiciele
nauki, przemysłu i mediów
prezentowali swoje osiągnięcia w zakresie
szeroko rozumianego rozwoju ergonomii.
Niestety, liczba wystawców nie
była zbyt wielka, ale przecież, jak mówi
poeta: "…zwycięstwo nie liczby, męstwa
potrzebuje." A z całą pewnością wysoka
jakość przedstawionej oferty pozwala
na stwierdzenie, że ergonomiczne produkty
są już w naszym kraju dostępne,
rozwijana jest także ergonomiczna
świadomość społeczeństwa.
Relację z wystawy wypada rozpocząć
od tego, co "boli" większość Polaków - siedzenia. Wiele godzin spędzanych
w pozycji siedzącej w pracy, w drodze
do i z pracy, a także w domach, po pracy,
przy braku pozazawodowej aktywności
fizycznej, to obecnie jedna z najczęstszych
przyczyn występowani[...]
|
|
|
|
Groźniejsi niż metan
|
|
|
Wojciech Wiktorowski
|
To były ostatnie dni wydobycia węgla ze ściany numer 5 w pokładzie
409 w kopalni "Wujek‑Śląsk". Gdy w piątek 18 września
2009 r. przystąpili do pracy górnicy z pierwszej zmiany, do osiągnięcia
końcowej linii eksploatacji, tzw. wybiegu ściany, pozostało
im zaledwie 13 metrów. Po siedemnastu miesiącach wydobycie
miało być zakończone. Dwa tygodnie wcześniej uruchomiono
sąsiednią ścianę numer 4.Oprócz wydobycia, przy którym
pracowało 9 górników, w rejonie
ściany numer 5 trwały przygotowania
do demontażu zbędnych instalacji
elektrycznych i maszyn. Wykonywano
również bieżące naprawy oraz prace
przy urządzeniach wentylacyjnych
i odmetanowania. Wszystko to sprawiło,
że w chodnikach sąsiadujących ze ścianą
numer 5 przebywało aż 36 pracowników.
Zbyt wielu. Na przykład w chodniku
badawczym 5 i przecince 4 doliczono
się aż 22 osób, które pracowały za zgodą
i wiedzą dozoru oraz inspektora bhp.
Tymczasem, podczas prowadzenia wydobycia
nie powinno być tam nikogo. To
była bowiem strefa szczególnego zagrożenia
tąpaniami.
Zakaz przebywania ludzi wprowadzony
został trzy miesiące wcześniej.
Ustalenia kierownika ruchu zakładu
górniczego przewidywały konieczność
zabezpieczenia wejść do zagrożonych
wyrobisk oraz ścisłego ewidencjonowania
osób, które mogły w nich przebywać.
Niestety, restrykcje pozostały tylko
na papierze - niektórzy górnicy nawet
nie wiedzieli, że pracują w strefach
zagrożenia tąpaniami. Każdy jednak
musiał zdawać sobie sprawę z innego,
równie poważnego zagrożenia. Częst[...]
|
|
|
|
Lakiernik
|
|
|
Iwona Romanowska-Słomka
|
Ocena ryzyka zawodowego lakiernika została wykonana metodą RISK SCORE. Jest to jedna z metod
wskaźnikowych. Metoda RISK SCORE jest metodą trójparametrową, w której szacuje się skutki
zdarzenia S, ekspozycję na zagrożenie E i prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia P. Parametry
S i E szacowane są na 6 poziomach, prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia P szacowane
jest na 7 poziomach. Parametrom przypisuje liczby mające charakter wag oceniających
ich znaczenie. Opisanie prawdopodobieństwa skutku przez dwa parametry E i P ułatwia obiektywną
ocenę ryzyka. Uwzględnienie w szacowaniu parametrów ekspozycji pozwala na wykorzystanie
dokumentowanej informacji opisującej czas przebywania w szkodliwym środowisku pracy.
Ryzyko wartościowane jest na 5 poziomach, przy czym proponowane są również działania
zapobiegawcze.Lakiernik pracuje w zakładzie produkcyjnym przemysłu
drzewnego. Stanowisko wyposażone jest w kabinę lakierniczą
ze ścianą wyciągową wodną. Elementy są lakierowane
urządzeniami do lakierowania z systemem elektrostatycznym.
Lakier o temperaturze 20oC i pod ciśnieniem 7 barów
jest podawany do pistoletu, napięcie zasilania 230 V (napięcie
uzyskiwane z generatora 65 kV przy maksymalnym natężeniu
prądu 140 μA). Obrotowy wieszak na lakierowane elementy
podłączony jest do elektrody ujemnej. Lakiernik najczęściej
lakieruje elementy drewniane. Do zadań lakiernika
należy przygotowanie urządzeń do pracy, przygotowanie lakierów
i[...]
|
|
|
|
Lepiej być "zwykłym" pracownikiem niż prezesem.
|
|
Czy zainicjowanie przez pracownika
działań, zmierzających do objęcia
go ochroną przez związek zawodowy
i uzyskanie ustnej akceptującej
obietnicy przewodniczącego organizacji
związkowej, obliguje pracodawcę
do poinformowania wskazanej organizacji
o zamiarze rozwiązania stosunku
pracy z tym pracownikiem? To zagadnienie
prawne i kilka innych, dotyczących
interpretacji przepisów, regulujących
ochronę związkową pracowników,
postawiono w skardze kasacyjnej
rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy 4
lutego 2009 r.
Skarżąca pracowała w spółce z o.o.
w W. na podstawie umowy o pracę
na czas nieokreślony. Była dyrektorem
zarządzającym (po awansie w 2003
r.), gdy w lutym 2005 r. nadzwyczajne
zgromadzenie wspólników powołało
ją na członka zarządu. Powierzono jej
funkcję wiceprezesa w pełnym wy[...]
|
|
|
|
listy do redakcji - Skończmy z megalomanią
|
|
|
Sławomir Niedzielski
|
W ATEŚCIE nr 10 redaktor Zofia Lejko skrytykowała
megalomański pomysł nazwania
kilkugodzinnego spotkania przedstawicieli
branży behapowskiej kongresem. Określenie
"spotkanie" też chyba jest nieco na wyrost.
Ludzie spotykają się, by podyskutować,
tymczasem w artykule "Tylu nas jest?"
(ATEST nr 11) czytam, że podczas "kongresu"
dyskusji w ogóle nie było, bo jej nie
przewidziano w programie. Potwierdził to
w liście do redakcji (ATEST nr 11) Henryk
Karczowski - prezes kaliskiego oddziału
OSPSBHP. Or[...]
|
|
|
|
ludzie i wydarzenia > kto jest kim. Katarzyna Rojek
|
|
Katarzyna Rojek należy do sporej grupy osób, które
do bhp trafiły przypadkowo, ale weszły w tę branżę
w sposób naturalny i czują się w niej dobrze. Obecnie
zajmuje się zagadnieniami bezpieczeństwa i higieny pracy
służb mundurowych, co stało się kolejnym etapem jej drogi
zawodowej, umożliwiającym poznanie nowych zagadnień
związanych ze specyfiką zawodu policjanta. Praca w służbie
bhp to, jej zdaniem, łączenie doświadczeń i wiedzy jaką zdobyła
podczas studiów oraz w kolejno wykonywanych zawodach.
Uważa, że dziedzina bhp przez wiele osób jest niedoceniana
i postrzegana nazbyt ogólnikowo.
Jej rodzinnym miastem jest Kraśnik. Tu ukończyła szkołę
podstawową i liceum ogólnokształcąc[...]
|
|
|
|
Łączenie funkcji sprzyja wypadkom
|
|
|
Jacek Czech
|
Czy łączenie funkcji dopuszczającego i kierującego zespołem
pracowników, w ramach organizacji bezpiecznej pracy w energetyce,
może stwarzać większe ryzyko zaistnienia wypadku
przy pracy? Organizację bezpiecznej pracy
w energetyce określają procedury
postępowania podczas wykonywania
prac przy urządzeniach i instalacjach
energetycznych, zdefiniowane
w rozporządzeniu Ministra Gospodarki
z 17 września 1999 r. w sprawie bhp przy
urządzeniach i instalacjach energetycznych
(DzU nr 80, poz. 912) oraz w Polskiej
Normie PN‑EN 50110-1 Eksploatacja urządzeń
elektrycznych. Na podstawie tych regulacji
podmioty odpowiedzialne za eksploa[...]
|
|
|
|
Na bieżąco...
|
|
Przedstawiamy odpowiedzi na pytania
pracodawców, udzielone przez Departament
Prawny GIP.
Jak należy wyliczyć podstawę ekwiwalentu
za niewykorzystany urlop wypoczynkowy
dla pracownika tymczasowego,
nabywającego prawo do urlopu
w dwóch różnych okresach zatrudnienia
w agencji pracy tymczasowej?
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 9 lipca
2003 r. o zatrudnieniu pracowników tymczasowych
(DzU nr 166, poz. 1608 ze zm.),
pracownikowi tymczasowemu przysługuje
urlop wypoczynkowy w wymiarze dwóch
dni za każdy miesiąc pozostawania w dyspozycji
jednego pracodawcy użytkownika
lub więcej niż jednego pracodawcy użytkownika.
W razie zatrudni[...]
|
|
|
|
Najbardziej aktualna oferta szkoleniowa
|
|
Zamieszczenie oferty szkoleniowej z zakresu bhp, prawa pracy oraz
kursów zawodowych jest bezpłatne. Firmy zainteresowane naszą propozycją
prosimy o przesyłanie najbardziej aktualnej oferty swojej firmy
pod adresem redakcji bądź o skontaktowanie się z redakcją.
BHP i PPOŻ. inż. Kinga Garwolińska
ul. Strzałkowska 53a, 61-058 Poznań
tel. 601 333 930; www.bhpippoz.pl; e‑mail: biuro@bhpippoz.pl
Kursy i szkolenia z zakresu bhp, prawa pracy i inne
n kompleksowa obsługa firm
n szkolenia z zakresu bhp dla pracodawców oraz pracowników
n szkolenia wstępne
[...]
|
|
|
|
Nowe przepisy bhp i prawa pracy
|
|
Przegląd przepisów prawnych zamieszczonych
w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w 2010 r. 74. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 5.08.2010 r. zmieniające
rozporządzenie w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego
użytkowania i usuwania wyrobów zawierających
azbest (DzU nr 162, poz. 1089); w rozporządzeniu Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2.04.2004 r. - DzU
nr 71, poz. 649 - wprowadza się zmiany w § 2 uściślające niektóre
pojęcia zgodnie z Prawem budowlanym i ustawą o odpadach;
w § 4-6 i w § 10 nowe brzmienie otrzymały niektóre
przepisy dotyczące dokumentacji kontroli okresowych stanu
wyrobów zawierających azbest, sposobu identyfikacji azbestu
w materiałach przeznaczonych do usunięcia, składowania
odpadów zawierających azbest na składowiskach materiałów
niebezpiecznych; nowe brzmienie otrzymał też załącznik
do rozp.; obowiązuje od 17.09.2010 r.
75. Rozporządzenie M[...]
|
|
|
|
Obuwie do zadań specjalnych
|
|
|
Robert Kozela
|
Specjaliści do spraw bhp, a także niektórzy pracodawcy,
już wiedzą, że wytrzymałe, nieprzemakalne
i komfortowe obuwie potrzebne jest
nie tylko żołnierzom, policjantom i strażakom.
Specjalistyczne buty trzeba zapewnić również
np. leśnikom, pracownikom budowlanym, kolejarzom,
elektromonterom.Podobnie jak w przypadku innych środków ochronnych,
behapowcy muszą wiedzieć, jak dobierać obuwie, traktowane
u nas najczęściej jako element ubioru roboczego,
choć niejednokrotnie spełnia ono ważne funkcje ochronne.
Zabezpiecza przecież przed urazami mechanicznymi, przemoczeniem,
wyziębieniem, powinno też chronić przed skręceniami.
Przy doborze obuwia przydaje się wiedza na temat
konstrukcji buta i materiałów stosowanych w najbardziej zaawansowanych
technologicznie modelach.
Buty tematem konferencji
Taką wiedzę dziennikarzom prasy specjalistycznej z Włoch,
Hiszpanii, Polski, Szwajcarii, Austrii, Niemiec, Francji, Wielkiej
Brytanii, Holandii i Szwecji przekazali specjaliści zajmujący
się badaniem, projekt[...]
|
|
|
|
Osłona uratowałaby życie
|
|
|
Andrzej Nowak
|
Pęknięcia ściernic szlifierskich
zdarzają się stosunkowo często
i mogą mieć poważne skutki.
Świadczy o tym opisany niżej wypadek
ze skutkiem śmiertelnym, który
wydarzył się podczas wykonywania
prac szlifierskich w małym zakładzie
ślusarskim, z dwuosobową załogą
(pracownik i pracodawca).
W toku dochodzenia powypadkowego
ustalono, że nie było naocznych
świadków, w związku z tym ciąg zdarzeń
przed wypadkiem odtworzono jako
najbardziej prawdopodobny.
Według oświadczenia pracodawcy,
poszkodowany był "pracownikiem niezarejestrowanym",
mimo że świadczył
pracę na rzecz pracodawcy przez kilkanaście
miesięcy przed opisanym zdarzeniem.
Nie został poddany wymaganym
szkoleniom z zakresu bhp, wstępnym
badaniom profilaktycznym, nie
został zapoznany z ryzykiem zawodowym,
jak również z procedurami i instrukcjami
dotyczącymi bezpiecznych
metod wykonywania pracy na swoim
stanowisku.Okoliczności zdarzenia
W dniu wypadku poszkodowany miał
za zadanie wykonanie obróbki szlifierskiej
element[...]
|
|
|
|
Płock
|
|
|
Robert Kozela
|
Na specyfikę rejonu działania oddziału Państwowej Inspekcji
Pracy w Płocku wpływa nie tyle bliskość Warszawy, choć sporo
osób z tych powiatów dojeżdża do pracy w stolicy, co przemysł
petrochemiczny z dwoma tak dużymi firmami, jak zakład produkcyjny
ORLENU i PERN.W płockim oddziale Państwowej
Inspekcji Pracy zatrudnionych
jest dziewiętnastu pracowników,
w tym dziesięciu inspektorów pracy.
Teren działania to powiaty płocki,
sierpecki, gostyniński, sochaczewski
oraz gminy Kampinos i Leoncin.
Dużo skarg bezzasadnych
Do połowy października 2010 r. inspektorzy
z oddziału przeprowadzili prawie
czterysta kontroli. W tym samym czasie
do oddziału wpłynęło prawie dwieście
skarg. Skargi, podobnie jak porady,
dotyczą głównie problemów związanych
z prawem pracy. Przez dziesięć
miesięcy bieżącego roku oddział udzielił
prawie czterysta pisemnych odpo‑wiedzi na pytania prawne, a porad telefonicznych
było ponad cztery tysiące,
przez co do oddziału PIP trudno się dodzwonić,
stąd też spora liczba pytań pisemnych.
- Uważam, że udzielanie porad
przyczynia się do zmniejszania liczby
naruszeń przepisów. Jeśli pracodawca
dzwoni po poradę, to znaczy, że chce
uniknąć łamania prawa, a to jest dla nas
bardzo ważne - mówi Maciej Dąbrowski (fot. 1), kierownik oddziału PIP w Płocku.
Pracownicy inspekcji nie odmawiają
nikomu porad, choć doskonale orientują
się, kiedy dzwoni pracownik lub właściciel
małej firmy, a kiedy prawnik z kancelarii,
który powinien mieć wiedzę
na temat prawa pracy, jeśli chce w tym
zakresie komuś doradzać.
Spora część skarg, która trafia do inspekcji,
to skargi niezasadne. Znajdują
się wśród nich i takie, które nie są pisane
przez pracowników, ale przez podszywających
się pod nich konkurentów
z branży, którzy kontrolami chcą utrudnić
życie konkurencji. Na 191 skarg,
które wpłynęły do oddziału w Płocku
w pierwszych dziesięciu miesiącach
2010 r., 34 były całkowicie zasadne, 61
częściowo zasadnych, 43 bezzasadne,
r[...]
|
|
|
|
redakcja odpowiada
|
|
Kierowanie
pojazdem wymaga
pełnej sprawności
psychoruchowej.
Czytelnik pisze: W firmie, w której pracuję
wynikła dyskusja, czy pracownicy, którzy
kierują samochodami służbowymi (osobowymi)
w czasie podróży służbowej powinni
posiadać badania lekarskie (badania
psychotechniczne) uprawniające do wykonywania
tej funkcji (na co dzień pracują
na innych stanowiskach). Lekarz zakładowy
wszystkich takich pracowników kieruje
na tego typu badania, na podstawie jakiego
przepisu to czyni?
Przepisem prawa określającym zakres
i częstotliwości badań profilaktycznych
pracowników jest rozporządzenie wykonawcze
do kodeksu pracy - rozporządzenie
Ministra Zdrowia i Opieki
Społecznej z 30 maja 1996 r. (DzU
nr 69, poz. 332 ze zm.). Lekarz ustala
zakre[...]
|
|
|
|
Rozdrabniacz nożowy do tworzyw sztucznych
|
|
|
Włodzimierz Łabanowski
|
I. Dane ogólne.
W cyklu "Maszyny - lista kontrolna" opublikowaliśmy dotychczas artykuł wprowadzający "Przy maszynach
nikt nie pomoże" (ATEST 7/2008) oraz różne listy kontrolne, których spis czytelnicy znajdą
na stronie internetowej www.atest.com.pl w zakładce "Maszyny - lista kontrolna" (ramka "Cykle
tematyczne").1. Grupa maszyn: maszyna do przetwórstwa tworzyw
sztucznych i mieszanek gumowych.
2. Zastosowanie: działy, wydziały i zakłady wytwarzające
wyroby z tworzyw sztucznych i gumy - jako produkcja
podstawowa oraz pomocnicza.
3. Przeznaczenie: rozdrabnianie do postaci granulatu
przedmiotów i materiałów z tworzyw sztucznych i gumy.
Rozdrabnianie materiału odbywa się wewnątrz tzw. komory
cięcia, do momentu aż materiał uzyska wymiary
umożliwiające przejście przez odpowiednie sita. Wewnątrz
komory cięcia znajduje sie ruchomy wirnik z nożami i nieruchome
(stałe) noże tnące. Do komory cięcia materiał jest
dostarczany za pomocą urządzenia zasilającego. Urządzenie
zasilające może być nieruchome, np. zasobnik lub
podobne urządzenie, albo ruchome, np. walce, ślimak,
przenośnik taśmowy lub urządzenie transportowe pneumatyczne.
Po stronie odbioru komory cięcia zamontowana
jest płyta otworowa (sito), pozwalająca na przejście granulatu
o odpowiedniej wielkości do tzw. strefy usuwania,
w której końcowy produkt opuszcza maszynę.
Budowa rozdrabniacza nożowego
1 - komora cięcia, 2 - wirnik, 3 - nóż wirnika, 4 - nóż stały, 5 - zasobnik (urządzenie
zasilające), 6 - otwór zasobnika, 7 - zasłona ochronna, 8 - strefa usuwania,
9 - zasobnik usuwania, 10 - płyta otworowa (sito), 11 - osłona
II. Wykaz istotnych zagrożeń
Zagrożenia zawodowe występujące przy obsłudze rozdrabniaczy nożowych (według normy PN‑EN 12012-1:2002) są następujące:
Lp. Wyszczególnienie zagrożeń: Uwagi:
1 Zagrożenia mechaniczne
1.1
1.1.1.
1.1.2
1.1.3
W komorze cięcia:
- wyrzucenie części maszyny lub materiału z komory
- zgniecenie/odcięcie między wirnikiem i obudową[...]
|
|
|
|
Spawanie stali nierdzewnych a zdrowie spawaczy
|
|
|
Jolanta Matusiak
|
Szczególne zagrożenie zdrowia spawaczy występuje podczas spawania
stali nierdzewnych. O wpływie pyłu spawalniczego i gazów
wydzielających się podczas tego procesu na organizm człowieka
autorka pisze w drugiej części artykułu. | Redakcja.Efektem długotrwałego narażenia
spawaczy na dymy spawalnicze są
różnego rodzaju schorzenia układu
oddechowego [1, 2]. Pył przedostaje
się do organizmu głównie przez drogi
oddechowe. Tą drogą do ustroju mogą
dostać się tylko cząsteczki bardzo małe,
które stanowią największe zagrożenie
dla człowieka. Szacuje się, że ilość
odkładanego pyłu respirabilnego w płucach
spawaczy z ciągłą ekspozycją może
przekroczyć 70 mg żelaza na rok [1].
Drobne cząsteczki pyłu, posiadając dużą
powierzchnię właściwą, mogą absorbować
znaczne ilości substancji gazowych,
które po wprowadzeniu do organizmu,
uwolnieniu i wchłonięciu wywołują
dodatkowe działanie toksyczne.
Wspólną cechą wszystkich pyłów przemysłowych
jest działanie drażniące błony
śluzowe górnych dróg oddechowych.
Długotrwałe działanie drażniące powoduje
zmiany w górnych drogach odwdechowych, umożliwiające przedostanie
się pyłów do pęcherzyków płucnych.
Szybkość rozwoju tego procesu jest tym
większa, im większe jest stężenie pyłu
na stanowisku pracy. Procesy, toczące się
w płucach pod wpływem pyłu, uzależnione
są od rodzaju, agresywności i stężenia
pyłu, indywidualnej wrażliwości
organizmu i czasu oddziaływania, dając
w efekcie różne zmiany chorobowe.
Pylica płuc u spawaczy może rozwinąć
się już po kilku latach pracy i występuje
znacznie częściej u spawaczy, którzy pracują
w pomieszczeniach małych lub źle
wentylowanych niż u spawaczy pracujących
na otwartej przestrzeni. Oprócz dolegliwości
oskrzelowo‑płucnych, które odw
znacznym stopniu są przyczyną chorób
zawodowych spawaczy, mogą wystąpić
równocześnie inne schorzenia,
np. choroby układu nerwowego, pokarmowe[...]
|
|
|
|
|
|
System nie zawiód?
|
|
Z Wojciechem Magierą - wiceprezesem
Wyższego Urzędu Górniczego,
przewodniczącym komisji
badającej przyczyny wypadku
w KWK "Wujek" - rozmawia Wojciech
Wiktorowski.System nie zawiód?.wę, że nawet najdoskonalszy system nie
będzie dobrze działał, gdy ktoś zechce
w nim coś umyślnie zepsuć.
No właśnie. Najpierw w telewizji,
a ostatnio w prasie, było głośno o nagraniach
dokonanych bodaj telefonem
komórkowym w kopalni "Wujek"
przez zatrudnionego tam metaniarza.
Każdy mógł zobaczyć na własne
oczy, jak bardzo różnią się pomiary
dokonane przez czujniki kopalniane
i przeprowadzone w tajemnicy, ręcznym
metanomierzem. Z tych pierwszych[...]
|
|
|
|
technika na co dzień
|
|
Kosmiczne kurtki.Technologie stworzone
na potrzeby badań przestrzeni
kosmicznej wykorzystywane
są w innych
branżach gospodarki
i przemysłu. Z inicjatywy
Europejskiej Agencji
Kosmicznej (ESA) projekt
ten jest realizowany
w wielu krajach; w Polsce
prowadzi go firma
Polspace przy współpracy
z Centrum Badań Kosmicznych
PAN. Przykładem
jest wykorzystanie
aerożelu i hydrożelu. Oba te materiały były wykorzystywane
do termoizolacji skafandrów kosmicznych (ponadto aerożel -
do izolacji sond pomiarowych wysyłanych na Marsa). W "cywilu"
wykorzystano je do termoizolacji odzieży ochronnej,
przeznaczonej dla pracowników narażonych na działanie wysokich
temperatur. Aerożel jest sztywną pianą o bardzo małej
gęstości (1,9-150 mg/cm3; dla porównania - gęstość powietrza
wynosi 1,2 mg/cm3), składającą się w 90-99,8% z powietrza,
resztę stanowi krzemionka. Materiał ten ma najmniejszy
znany dla ciał stałych współczynnik przewodnictwa
cieplnego, ponadto - pomimo delikatnej struktury - ma
dobre własności mechaniczne, zwłaszcza odporność na ściskanie
i rozciąganie. Jest odporny na działanie temperatury
do 1200oC. Jako materiał termoizolacyjny do odzie[...]
|
|
|
|
Treść rocznika 2010
|
|
ZAGADNIENIA OGÓLNE, PRAWNE, ORGANIZACYJNE, EKONOMICZNE
Poprawianie natury - R. Studenski, nr 3, s. 4
Zamykamy bilans otwarcia - R. Kozela, nr 2, s. 54
Informatyka w bhp - R. Kozela: Asystent bhp - nr 3, s. 46
Bhp musi kosztować (program rządowy) - R. Kozela, nr 10, s. 46
PRZEPISY I NORMY - wyjaśnienia i komentarze
Buble prawne w przepisach bhp (1) - M. Majka, nr 1, s 4; A drabina to ciągle
maszyna… (2) - nr 2, s. 30; Tankowanie benzyny w rejestrze (3) - nr 3, s. 13;
Wystarczy oszacować (4) - nr 4, s. 4; Zbędne rozporządzenie (5) - nr 5, s. 15;
Opieka za pieniądze pracodawców (6) - nr 6, s. 13
Kobiety na traktory! - A. Stukowski, nr 1, s. 18
Odprawa emerytalna lub rentowa - F. Małysz, nr 1, s. 30
SIP a ochrona danych pracownika - nr 2, s. 15
Regulamin pracy - F. Małysz, nr 2, s. 26
Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - F. Małysz, nr 3, s. 62
Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - F. Małysz,
nr 4, s. 13
Użyteczna instrukcja bezpieczeństwa pożarowego - R. Jadwiszczak, nr 4,
s. 29
Ochrona przeciwpożarowa: Co powinni wiedzieć pracownicy? - R. Jadwiszczak,
nr 5, s. 24
Książka kontroli sanitarnej - obecnie niewymagana - A. Stukowski, nr 5, s. 51
Czy behapowca można skazać? - nr 5, s. 55
Klauzule generalne w Kodeksie pracy - F. Małysz, nr 6, s. 4
Niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika (1) - F. Małysz,
nr 7, s. 4; cz. (2) - nr 8, s. 29
Analiza ryzyka jako podstawa decyzji przedsiębiorcy w dziedzinie ochrony pracy
(1) - T. Szopa, nr 7, s. 20; cz. (2) - nr 8, s. 26
Sprawdź, czy nie popełniasz wykroczenia? - R. Jadwiszczak, nr 7, s. 26
Zmiany w przepisach - A. Stukowski: Nowe rozporządzenie w sprawie wykazu
substancji niebezpiecznych - nr 4, s. 55; Nowy przepis - nr 5, s. 62; Zmiana
przepisów o palarniach - nr 6, s. 51; Niebezpieczne substancje i preparaty
chemiczne - zamknięcia opakowań - nr 7. s. 49; Bhp przy pracach związanych
z ekspozycją na promieniowanie optyczne - nr 8, s. 63; Nowel[...]
|
|
|
|
Urlop górniczy nie wyklucza prawa do odprawy
|
|
Edward K. wystąpił z powództwem
przeciwko Kompanii Węglowej SA
w K. Oddziałowi Kopalni Węgla
Kamiennego w R.Ś. o zapłatę odprawy
pieniężnej z tytułu zwolnienia z pracy
z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Sprawa ta trafiła na wokandę Sądu Najwyższego
na skutek skargi kasacyjnej
powoda, wniesionej po oddaleniu jego
roszczenia przez sądy obu niższych instancji.
Zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego
- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w K. zapadł 7 lutego 2008 r. Sąd
ten przyjął za własne ustalenia faktyczne
Sądu Rejonowego w K., z których wynikało,
że powód był zatrudniony u pozwanej
od kwietnia 1996 r. do sierpnia
2006 r. Na wniosek powoda pracodawca
udzielił mu urlopu górniczego od 1
listopada 2001 r. do 3 sierpnia 2006 r. -
na podstawie art. 21 i 22 ustawy z 26 listopada
1998 r. o dostosowaniu górnictwa
węgla kami[...]
|
|
|
|
Usprawiedliwianie nieobecności w pracy oraz zwolnienia od pracy
|
|
|
Piotr Wąż
|
Zasadniczą regulację prawną, dotyczącą
problematyki będącej
przedmiotem artykułu, zawiera
rozporządzenie Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r.
w sprawie sposobu usprawiedliwiania
nieobecności w pracy oraz udzielania
pracownikom zwolnień od pracy
(DzU nr 60, poz. 281 ze zm.). Określa
ono sposoby usprawiedliwiania
nieobecności w pracy oraz zakres
przysługujących pracownikom
zwolnień od pracy, a także przypadki,
w których za czas nieobecności
lub zwolnienia pracownik zachowuje
prawo do wynagrodzenia. Regulacja
ta znajduje bezpośrednie zastosowanie
w odniesieniu do pracodawców
nieobjętych obowiązkiem
tworzenia regulaminu pracy.
Natomiast w odniesieniu do pracodawców
tworzących regulamin pracy
ustanawia minimalne standardy
regulacji dotyczącej zasad udzielania
zwolnień od pracy i usprawiedliwiania
nieobecności, która powinna
być przedmiotem uregulowania
zawartego w treści tego aktu. Regulamin
pracy nie może zawierać postanowień
mniej korzystnych od regulacji
zawartych w rozporządzeniu
(zob. art. 9 § 2 kodeksu pracy).Przyczyny usprawiedliwiające
nieobecność w pracy
w ogólności
Rozporządzenie wyróżnia dwie grupy
przyczyn usprawiedliwiających nieobecność
pracownika w pracy. Pierwszą
z nich stanowią zdarzenia i okoliczności
uniemożliwiające stawienie się
pracownika do pracy i jej świadczenie,
określo[...]
|
|
|
|
wydarzenia
|
|
Ekspert z Polski.Na 5. sesji EKG ONZ (Europejskiej
Komisji Gospodarczej
ONZ) zatwierdzono małą "rewolucję"
w zakresie procedur
i obrad obu Podkomitetów
Ekspertów ONZ (Podkomitet
Ekspertów ONZ ds. Transportu
Towarów Niebezpiecznych
i Podkomitet Ekspertów ONZ ds. Globalnie Zharmonizowanego
Systemu Klasyfikacji i Znakowania Chemikaliów) oraz Komitetu
Ekspertów ONZ (Komitet Ekspertów ONZ ds. Transportu
Towarów Niebezpiecznych i Globalnie Zharmonizowanego
Systemu Klasyfikacji i Znakowania Chemikaliów), których
członkiem jest Bolesław Hancyk - stały współpracownik
ATES[...]
|
|
|
|
Wymiary antropometryczne uwzględniane w budowie maszyn
|
|
|
Andrzej Kowerski
|
Przegląd nowych norm w ATEŚCIE 9/2010 poruszył problem
braku nowych norm ergonomicznych, w szczególności
związanych z nową dyrektywą maszynową
2006/42/WE. Wracam do problematyki norm ergonomicznych,
choć w tak krótkim czasie nie przybyło ich wiele, ale
te, które się ukazały warte są szczególnego omówienia. Są to
bowiem normy odnoszące się do bezpieczeństwa maszyn.
Autorzy tych norm kierują je przede wszystkim do projektantów
i konstruktorów maszyn, ale powinny one cieszyć
się dużym zainteresowaniem także wśród użytkowników
maszyn (zakładowych służb utrzymania ruchu, służby bhp),
jak również organów kontrolnych. Zostały bowiem ustanowione,
by w projektowaniu maszyn uwzględniać czynniki
ergonomiczne.
1. Norma PN‑EN 547-1+A1:2010 Bezpieczeństwo maszyn.
Wymiary ciała ludzkiego. Część 1: Zasady określania wymiarów
otworów umożliwiających dostęp całym ciałem
do maszyny
Norma ta została opublikowana w sierpniu 2010 r., wprowadza
postanowienia normy EN 547-1:1996+A1:2008, zastępuje
normę PN‑EN 547-1+A1:2009. Norma ta, podobnie jak
dwie omówione poniżej, dotyczy maszyn stacjonarnych;
w przypadku maszyn przemieszczających się, tzw. maszyn
mobilnych, mogą być stosowane dodatkowe szczegółowe
wymagania.
Wymiary otworów, w tym przejść, ustalono na podstawie
wartości dla 95. lub 99. centyla1. Podczas ustalania wartości
wymiarów otworów (przejść) konieczne było dodanie do danych
antropometrycznych naddatków, aby umożliwić warunki
bezpiecznego i swobodnego dostępu oraz pracy. Naddatki
zależą od cech[...]
|
|
|
|
Zabytki techniki w kurorcie
|
|
|
Aleksander Stukowski
|
Tym razem w cyklu "Historia techniki" autor przedstawia trzy
grupy ciechocińskich zabytków techniki. Niektóre z nich, np. tężnia
czy fontanna "Grzybek", nadal są użytkowane. | Redakcja.Uzdrowisko Ciechocinek powszechnie
kojarzy się nam- poza
innymi sanatoryjnymi atrakcjami
- z tężniami i fontanną "Grzybek",
wytwarzającymi aerozol soli, pomocny
w leczeniu schorzeń dróg oddechowych.
Ale obiekty te - powstałe w XIX wieku
- skonstruowano w innym celu. Pierwotnie
służyły wyłącznie do produkcji
soli kuchennej. Złożami soli w tych
okolicach zainteresowano się pod koniec
XVIII wieku, a prace nad ich eksploatacją
ruszyły w pierwszej połowie
wieku XIX, do czego walnie przyczynili
się ówczesny minister skarbu Ksawe-
(dlatego wokół "Grzybka" stoją ławki dla
kuracjuszy). Ściekająca z fontanny solanka
kierowana jest rurociągiem do systemu
tężni. Tężnia jest ażurową drewnianą
konstrukcją o wysokości kilkunastu
i długości kilkuset metrów. Trzy ciechocińskie
tężnie mają łączną długość
1714,5 m i usytuowane są w kierunku
mniej więcej północ-południe; chodzi
o to, aby były wystawione na dz[...]
|
|
|
|
Zagrożenia pożarowe i wybuchowe
|
|
|
Bronisław Bieś
|
Na podstawie treści programowych przedmiotu Edukacja dla
bezpieczeństwa przygotowujemy materiały dydaktyczne dla nauczycieli.
Materiały edukacyjne dotyczą wyłącznie treści związanych
z ogólnymi zagadnieniami bezpieczeństwa i nie obejmują
treści typowo obronnych. W tym odcinku zajmujemy się zagrożeniami
związanymi z pożarami i wybuchami.Zagrożenia pożarowe i wybuchowe -
temat omawiany w ramach podstaw
programowych "Zagrożenia czasu
pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie
ich powstawaniu, zasady postępowania
w przypadku ich wystąpienia
i po ich ustąpieniu".
Uczeń: powinien znać zasady postępowania
w sytuacji zagrożeń pożarowych
i wybuchowych.
Pożar to niekontrolowany w czasie
i przestrzeni proces spalania, stwarzający
zagrożenia dla człowieka i środowiska
oraz powodujący straty dóbr materialnych.
Podstawowe grupy pożarów
zostały sklasyfikowane w zależności
od rodzaju materiału palnego i sposobu
spalania.
Wyróżniamy następujące
grupy pożarów:
Grupy
pożarów
Rodzaj palącego
się materiału
A Materiały stałe, zwykle
pochodzenia organicznego,
których normalne spalanie
zachodzi z tworzeniem
żarzących się węgli
B Ciecze i materiały stałe
topiące się
C Gazy
D Metale
F Tłuszcze i oleje w urządzeniach
kuchennych
Podane grupy pożarów stosowane są
do oznakowania podręcznego sprzętu
gaśniczego i środków gaśniczych. Wprowadzenie
takich oznakowań pozwala
na właściwy wybór sprzętu i środków
gaśniczych podczas gaszenia pożarów.
Wybuch to reakcja chemiczna polegająca
na gwałtownym spalaniu palnych
gazów, par cieczy palnych oraz pyłów
lub włókien [...]
|
|
|
|
Zobacz, pomyśl, odpowiedz!
|
|
Klub Stałego Czytelnika działa od kilku lat.
Aby zostać jego członkiem należy, zgodnie
z zamieszczonym poniżej regulaminem,
przesłać pod adresem redakcji wypełnioną
kartę zgłoszeniową.
Zachęcamy członków klubu, ale nie tylko,
do nadsyłania pytań i propozycji tematów,
których podjęcie na łamach "[...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
