TEMATYKA OGÓLNOTECHNICZNA ›
ATEST - OCHRONA PRACY ›
2011-4 |
| |
|
Publikacja: redakcja odpowiada
Palarnie
w zakładach
karnych
Czytelniczka pisze: Chciałabym się dowiedzieć
jak odnieść przepisy, dotyczące zakazu palenia,
do palenia przez osadzonych w zakładach karnych.
Jestem pracownikiem zakładu karnego
typu otwartego. Palarnia dla więźniów jest
na korytarzu. Potrafi tam palić 50 osób jednocześnie.
Drzwi pokoju, w którym pracuję, otwierają
się na ten korytarz. Dym papierosowy dostaje
się do mojego pokoju. Nie pomaga uszczelnienie
drzwi. Czy umieszczenie palarni na korytarzu,
gdzie są drzwi do cel oraz pokoi pracujących
funkcjonariuszy, jest zgodne z prawem?
Ustawa z 8.04.2010 r. o zmianie ustawy
o ochronie zdrowia przed następstwami
używania tytoniu i wyrobów tytoniowych
oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
(DzU z 2010 r., nr 81, poz. 529 - dalej
jako: "nowela") uchyliła art. 5 ust. 3 ustawy
z 9.11.1995 r. o ochronie zdrowia przed
następstwami używania tytoniu i wyrobów
tytoniowych (DzU z 1996 r., nr 10, poz. 55
ze zm. - dalej jako: "NikotU"), który [...]
|
Prenumerata
|
|
Angielski dla behapowców.lekcja 16.
|
|
Małgorzata Majka  Rafał Przebinda
|
Przedstawiamy Państwu lekcje języka angielskiego, które mają
na celu podniesienie sprawności w zakresie rozumienia materiałów
w języku angielskim z dziedziny bezpieczeństwa
i ochrony zdrowia w pracy. Czytanie instrukcji, przepisów,
materiałów informacyjnych itp. wymaga nie tylko dysponowania
współczesnym, obszernym słownikiem, podającym niemal
wszystkie znaczenia szukanego słowa, ale także słownikiem
technicznym, chemicznym, medycznym, a nawet słownikiem
terminów prawnych. Bardzo często znając dane słowo,
poprzestajemy na tym i nie sprawdzamy innych jego znaczeń.
Efekty takiego postępowania widoczne są np. w tłumaczeniach
dyrektyw europejskich, w których znajdujemy wiele
rażących błędów. My także nie będziemy podawać wszystkich
znaczeń danego słowa, ale - oprócz tych podstawowych -
podamy znaczenia związane z naszą dziedziną.Directive 89/655/EEC… concerning the minimum safety
and health requirements for the use of work equipment
by workers at work.
Article 5. Inspection of work equipment
1. The employer shall ensure that where the safety of work
equipment depends on the installation[...]
|
|
|
|
Bezpieczna eksploatacja suwnic
|
|
|
Robert Chudzik
|
Suwnice to urządzenia dźwignicowe różnej wielkości, najczęściej
o udźwigu od kilkudziesięciu do tysiąca ton, które pozwalają
na wykonywanie wielu prac transportowych oraz
przeładunkowych.Ssuwnice stanowią nieocenioną pomoc w przemieszczaniu
ładunków ze składowisk do miejsca przeznaczenia,
np. na środki transportu, jak również wewnątrz hal przemysłowych
czy magazynów. Są często integralnym elementem
cyklu produkcyjnego przedsiębiorstwa.
Specyfika prac oraz profil przedsiębiorstwa wyznacza rodzaj
zastosowanych suwnic, do których zalicza się m.in. suwnice
bramowe, półbramowe i pomostowe. Suwnice należą do grupy
dźwignic, które są poddawane znacznym obciążeniom podczas
pracy, niejednokrotnie w niekorzystnych i trudnych warunkach
środowiskowych, takich jak zapylenie, opary, skrajne
temperatury. Takie warunki pracy mogą być przyczyną wielu
nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu. Bezpieczeństwo
użytkowania suwnic zależy w znacznej mierze od utrzymania
ich właściwego stanu technicznego oraz wymaga odpowiedniego
doboru wykonywanych prac, zgodnie z przeznaczeniem
urządzenia.
Suwnice jako maszyny objęte są postanowieniami dyrektywy
maszynowej 2006/42/WE. Umieszczając na suwnicy oznakowanie
CE oraz dołączając deklarację zgodności WE, producent
potwierdza spełnienie wymagań tej dyrektywy, jak również
innych, mających zastosowanie, dyrektyw europejskich.
"Panna do wszystkiego"
Wśród wielu rodzajów suwnic, najczęściej występują suwnice
ogólnego przeznaczenia, wykorzystywane do prostych prac
transportowych. Są to na ogół suwnice pomostowe natorowe
lub podwieszone, wyposażone w mechanizm podnoszenia
ze zbloczem hakowym. Dawniej suwnice, zwłaszcza te o średnich
i dużych udźwigach, sterowane były z kabiny, a obecnie
najczęściej z p[...]
|
|
|
|
Bezpośrednio, pośrednio, czynnie lub biernie
|
|
|
Zbigniew Żarczyński
|
Często pracownicy, a także i pracodawcy, zadają sobie pytanie
- jak walczyć ze stresem w pracy. Na początku jednak należy
wyjaśnić, że ze stresem się nie walczy - ze stresem należy się
zmagać.I taki właśnie proces określany jest
w psychologii terminem coping od angielskiego
czasownika to cope, zmagać
się. Z jednej strony, stres w pracy powodowany
jest obiektywnymi czynnikami
jej środowiska, do których, jako najczęściej
występujących, możemy zaliczyć:
n wysokie wymagania w pracy,
n nieprawidłowe warunki pracy,
n wypowiedzenie pracy,
n złe relacje z współpracownikami,
n konflikty z przełożonym,
n pracę w akordzie przy dużej presji
czasowej,
n zmianę pracy,
n zmianę miejsca lub stanowiska pracy,
n pracę nocną,
n kumulację obciążenia pracą zawodową
i domową,
n pracę w godzinach nadliczbowych,
szczególnie w weekendy,
n zaangażowanie w szkolenie współpracowników,
n dodatkowe wymagania i zadania stawiane
w pracy,
n spożywanie posiłków w stołówce
pracowniczej,
n dojazdy do miejsca pracy.
Z drugiej jednak strony, stresorami
(bodźcami generującymi stres) mogą być
również pewne osobiste cechy pracownika,
takie jak:
n brak umiejętności rozwiązywania złożonych
sytuacji konfliktowych,
n braki w wyszkoleniu lub zbyt niski jego
poziom,
n negatywne nastawienie do życia
i pracy,
n braki w wymaganych uzdolnieniach,
n podatność na stres,
n ogólnie zły stan zdrowia,
n brak akceptacji samego siebie,
n [...]
|
|
|
|
Ciemna strona techniki
|
|
|
Ryszard Studenski
|
Przydatność innowacyjnych rozwiązań
technicznych ocenia się według
kryteriów użyteczności, ekonomii
i bezpieczeństwa. Technika, pomimo
starań konstruktorów, stale nosi
w sobie ukryty potencjał skłaniający
do powodowania katastrof. Redukcją
strat ponoszonych wskutek zagrożeń
naturalnych i technicznych zainteresowani
są przywódcy, politycy, technicy,
lekarze i ekonomiści. Korzystnych
zmian jednak nie widać, ponieważ stale
za mało wiemy o ciemnej stronie techniki.
Katastrofy są okazją do jej poznawania.
Wydaje się, że wciąż nie potrafimy
zrozumieć, czym są i jak powstają katastrofy,
błędnie rozpoznajemy wywołujące
je przyczyny, a prawdziwych nie chcemy
zaakceptować.
Pouczający bilans
W latach 1946-2010, w 101 katastrofach
zginęły w Polsce 2492 osoby. Największą
liczbę ofiar w jednym zdarzeniu
zanotowano w katastrofach kokatastrofy autobusowej w Polsce ani poza
Polską z udziałem Polaków. W latach
1976-1990 zanotowano trzy katastrofy
autokarowe, w okresie 1991-2000 jedną,
natomiast w ostatnich 10 latach wydarzyło
się pięć katastrof z udziałem
autokarów.
W ciągu ubiegłych 64 lat zanotowano 13
rocznych okresów bez katastrof oraz kilka
okresów o zwiększonej liczbie katastrof.
Pięć katastrof zanotowano w 1987 roku,
po cztery w 2007 i 2008. Pięciolecia
1976-1980, 1986-1990 oraz 2006-2010
były okresami, w których katastrofy zdarzały
się w Polsce częściej niż w innych
latach.
Uboczny produkt techniki
Katastrofy są skutkiem zagrożeń technicznych.
Projektowanie profilaktyki
ograniczającej skutki katastrof jest trudniejsze
od przeciwdziałania zdarzeniom
inicjowanym zagrożeniem naturalnym.
Technika jest bowiem postrzegana jako
czynnik zwiększający skuteczność podejmowanych
działań. Zagrożenia techniczne
są przeszkodą, której pokonanie
otwiera drogę do nagrody. Wobec zagrożeń
naturalnych odczuwamy ewolucyjnie
utrwalony lęk, który sygnalizuje niebezpieczeństwo
i motywuje do profilaktycznej
ucieczki. Małe dzieci boją się o[...]
|
|
|
|
INFORMACJE
|
|
Prawa rodziców.Rada Ochrony Pracy na posiedzeniu 15 marca br. zajęła się
ważnym społecznie zagadnieniem: przestrzeganiem praw pracowniczych
związanych z rodzicielstwem i macierzyństwem.
Z informacji przedstawionych przez PIP, ministerstwo pracy,
resort sprawiedliwości i prokuraturę wynika, że uprawnienia
pracownic w ciąży i rodziców nie są w polskich firmach drastycznie
naruszane.Jak trafnie zauważyli autorzy opracowania
PIP, przyczynia się do tego
świadomość samych pracowników,
konsekwentnie korzystających ze swoich
praw. Można powiedzieć, że pracownicy
godzą się na dłuższą pracę, tolerują
(często) odstępstwa od przepisów bhp,
ale nie odpuszczają, jeśli chodzi o uprawnienia
rodzicielskie, choć zauważalny
jest trend, że pracownice dość szybko
wracają po urlopach macierzyńskich
do pracy.
Inspekcja pracy z uwagą przygląda się
przestrzeganiu prawa w omawianym zakresie.
Stanowi też dla rodziców i przyszłych
rodziców istotne źródło informacji
(p[...]
|
|
|
|
Listy do redakcji - "Oceniać czy nie oceniać?" - odpowiedź autorki
|
|
|
Małgorzata Majka
|
Bardzo dziękuję czytelnikom za listy i komentarze*
do artykułu o ryzyku zawodowym
pod prowokacyjnym tytułem "Oceniać
czy nie oceniać?" Głosy te świadczą,
że w naszym kraju ocena ryzyka zawodowego
- teoretycznie podstawowe narzędzie
pracy dla wielu osób - nie pełni swojej roli.
Dokument "Ocena ryzyka zawodowego"
jest najczęściej trzymany w szufladzie behapowca
pod kluczem, a oświadczenia pracowników
potwierdzające zapoznanie się z tym
dokumentem - w ich teczkach osobowych.
Tymczasem informacja o ryzyku i o zasadach
ochrony przed zagrożeniami powinna
służyć na co dzień jako "ściągawka bhp"
przy procesie pracy,[...]
|
|
|
|
ludzie i wydarzenia > kto jest kim Ryszard Szefler
|
|
W tym cyklu poznajemy ludzi związanych z branżą
bhp, którzy się z nią identyfikują, dla których praca
jest misją, sprawia im dużo satysfakcji. Ale, że środki
ochrony indywidualnej są czyjąś pasją, tego jeszcze nie było.
Taką prawdę o sobie ujawnia Ryszard Szefler - od 11 lat zawodowo
związany z firmą ROBOD SA w Gdańsku. Dzięki uczestniczeniu
m.in. w powstawaniu nowych produktów, przejściu
przez burzliwy okres przystąpienia Polski do UE, kiedy wdrażany
był nowy system oceny zgodności i należało recertyfikować
wszystkie śoi, które wprowadzała do obrotu firma, zdobył
naprawdę dużą wiedzę i doświadczenie. Współpracował
z jednostkami notyfikowanymi i laboratoriami akredytowanymi
z Polski, Wie[...]
|
|
|
|
Mobbing - istota zjawiska.Część 1.
|
|
|
Piotr Wąż
|
Obowiązująca od 1 stycznia 2004 r.1 normatywna
regulacja, dotycząca instytucji
mobbingu, zawarta w art. 943 kodeksu
pracy, doczekała się już wielu komentarzy
przedstawicieli doktryny oraz kilkunastu
istotnych rozstrzygnięć w orzecznictwie.
Poniższe opracowanie stanowi
kompendium wiedzy "w pigułce" poświęcone
przedmiotowej problematyce.
Definicja
Prekursorem badań w zakresie występowania
zjawiska mobbingu, pojmowanego
jako wszelkiego rodzaju przejawy
przemocy psychicznej w miejscu pracy,
był szwedzki psycholog Heinz Leymann.
Wyróżnił on i sklasyfikował 5 następujących
kategorii zachowań, charakteryzujących
mobbing:
1) zaburzenie możliwości komunikowania
się (np. ograniczanie lub pozbawianie
pracownika możliwości swobodnej
wypowiedzi przez jej stałe
przerywanie; reagowanie na uwagi
pracownika krzykiem lub głośnym
wymyślaniem i pomstowaniem; ustne
lub pisemne groźby i pogróżki kierowane
pod adresem pracownika;
ograniczanie kontaktu przez poniżające,
upokarzające gesty lub spojrzenia;
komunikacja oparta na aluzjach
bez precyzyjnego formułowania
intencji itp.);
2) zaburzenie relacji społecznych
(np. unikanie rozmów z pracownikiem;
odizolowanie od grupy współpracowników;
wprowadzenie zakazu
rozmów z pracownikiem; traktowanie
pracownika "jak powietrze" itp.);
3) zaburzenie społecznego odbioru
(np. szarganie opinii pracownika;
rozsiewanie plotek na jego temat; podejmowanie
prób zdyskredytowania
go, ośmieszenia; sugerowanie choroby
psychicznej, kierowanie na badania
psychiatryczne; używanie poniżających
przezwisk; zlecanie zadań
urągających godności itp.);
4) pogarszanie jakości sytuacji życiowej
i zawodowej (np. niewyznaczanie zadań
do wykonania bądź zlecanie prac
bezsensownych lub poniżej kwalifikacji;
odbieranie wcześniej zleconych
prac i przekazywanie ich innym pracownikom
w zamiarze zdyskredytowania;
zlecanie zadań w ilości przekraczającej
obiektyw[...]
|
|
|
|
Możliwości fizyczne człowieka - wymagania przy projektowaniu maszyn
|
|
|
Andrzej Kowerski
|
Normy ergonomiczne stanowią
źródło informacji niezbędnych
do projektowania maszyn bezpiecznych
i "przyjaznych" dla operatorów.
Maszyny i stanowiska zaprojektowane
z uwzględnieniem wymagań ergonomii
podnoszą poziom bezpieczeństwa,
efektywność i wydajność pracy, wpływają
na polepszenie warunków pracy i życia
pracownika, a także minimalizują możliwość
wystąpienia negatywnych skutków
zdrowotnych.
Znajomość norm ergonomicznych
jest niezbędna dla konstruktorów - przy
projektowaniu nowych maszyn, dla organizatorów
produkcji - przy organizacji
nowych stanowisk pracy oraz dla służb
kontrolnych w zakładzie i organów nadzoru
nad warunkami pracy - przy ocenie
maszyn i stanowisk pracy.
Szczególną uwagę należy zwrócić na
normy:
1. PN‑EN 1005-1+A1:2010 Bezpieczeństwo
maszyn. Możliwości fizyczne
człowieka. Część 1: Terminy
i definicje
Norma ta została opublikowana w październiku
2010 r., wprowadza postanowienia
normy EN 1005-1:2001+A1:2008,
zastępuje normę PN‑EN 1005-1+A1:2009.
Jest to norma typu B, a jej postanowienia
może uzupełnić lub zmodyfikować
norma typu C. Dodatkowo należy dodać,
że w przypadku maszyn uwzględnionych
w zakresie norm typu C, zaprojektowanych
i wykonanych zgodnie
z postanowieniami takiej normy, postanowienia
normy typu C są nadrzędne
w stosunku do postanowień omawiane[...]
|
|
|
|
Na bieżąco...
|
|
Prace o szczególnym charakterze
wykonywane przez pracowników
służby zdrowia (cz. 4)
Korzystając z informacji Teresy Cabały,
eksperta PIP do spraw służby zdrowia,
zamieszczamy ostatnią, czwartą
część obszernego omówienia problemu
pracy o szczególnym charakterze
wykonywanej przez pracowników
służby zdrowia.
Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach
pomostowych, warunkiem zaliczenia
wykonywania prac opisanych
w poprzednich odcinkach "Na bieżąco…"
(ATEST 1-3/2011), czyli:
- prac członków zespołów ratownictwa[...]
|
|
|
|
Nowe przepisy bhp i prawa pracy
|
|
Przegląd przepisów prawnych zamieszczonych
w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w 2011 r. 1. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 13.12.2010 r. w sprawie
wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających
azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji
lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby
zawierające azbest (DzU nr 8, poz. 31); jest to nowy akt wykonawczy
do ustawy z 27.04.2001 r. - Prawo ochrony środowiska;
określa wymagania, jakie muszą być spełnione przy korzystaniu
z wyrobów, urządzeń i instalacji zawierających azbest bądź
pozostających w kontakcie z wyrobami azbestowymi, a także
sposobu oznaczania miejsc, w których jest coś z azbestem, sposobu
inwentaryzowania takich wyrobów; ustala terminy składania
informacji o rodzajach i ilościach składowanych wyrobów
z azbestem oraz dopuszczalne terminy bezpiecznego użytkowania
określonych wyrobów i urządzeń zawierających[...]
|
|
|
|
Nowości
|
|
Niepalny i dobrze widoczny
Firma DuPont wprowadziła na rynek Nomex? ProVis - materiał
na ubrania ochronne dla pracowników, którzy muszą być dobrze
widoczni, a jednocześnie chronieni przed działaniem płomienia
oraz wysokiej temperatury. Nomex? ProVis łączy właściwości
ochronne typowe dla włókna Nomex? z właściwościami materiału
ostrzegawczego. Jest on z natury niepalny i nie traci swoich
parametrów ochronnych pod wpływem prania oraz użytkowania
ubrania. Jego zaletą są również właściwości antystatyczne.
Odzież wykonana z tego materiału dobrze sprawdza się, gdy
wymagana jest dobra widzialność pracownika w świetle dziennym
(norma EN 471 - barwa żółta fluorescencyjna). Dodatkowo
zabezpiecza ona przed działaniem płomie[...]
|
|
|
|
Pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia
|
|
|
Aleksander Stukowski
|
3 marca br. weszło w życie nowe rozporządzenie
Ministra Zdrowia z 2 lutego
2011 r. w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia
w środowisku pracy (DzU nr 33, poz. 166),
zastępujące dotychczasowe rozporządzenie
pod tym samym tytułem z 20 kwietnia
2005 r. (DzU nr 73, poz. 645 ze zm.)
Zakres tematyczny rozporządzenia pozostał
bez zmian, gdyż nie zmieniła się
delegacja ustawowa (art. 222 § 2 kodeksu
pracy). Natomiast jego treść zmieniła się
znacząco. Utrzymano zasadę, że to pracodawca
sam wskazuje czynniki szkodliwe
dla zdrowia, dla których wykonuje
się badania i pomiary, ale znacznie rozszerzono
zakres czynności, których musi
w związku z tym dokonać (§ 2 rozporządzenia).
Pracodawca musi zatem rozpoznać
źródła emisji tych czynników
oraz warunki wykonywania pracy, mające
wpływ na poziom ich stężeń i natężeń
lub na poziom narażenia na ich oddziaływanie.
Musi przy tym w szczególności
uwzględnić rodzaj tych czynników
i ich właściwości; procesy technologiczne
i ich parametry; wyposażenie techniczne
(maszyny, instalacje itp.) mogące
być źródłem emisji czynników szko[...]
|
|
|
|
Postępowanie powypadkowe
|
|
Podczas szkolenia przeprowadzonego przez specjalistów z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
dla krakowskiego oddziału OSPSBHP przypomniane zostały najważniejsze
zasady dokumentowania wypadków przy pracy i procedury związane z uzyskaniem
świadczeń powypadkowych, a także wcześniejszych emerytur.Szkolenie dla członków Ogólnopolskiego
Stowarzyszenia Pracowników Służby
BHP odbyło się 24 lutego br. w siedzibie
krakowskiego oddziału Urzędu Dozoru
Technicznego [...]
|
|
|
|
Potrzebna zmiana systemu
|
|
Rozmowa z dr. Tadeuszem Sułkowskim,
głównym inspektorem pracy w latach 1990-1999,
wiceprezesem Stowarzyszenia Ochrony Pracy.Robert Kozela: Został pan głównym inspektorem
pracy wkrótce po przełomie
1989 roku. W jakich okolicznościach?
Tadeusz Sułkowski: W 1989 roku włączyłem
się bardzo energicznie w prace
nad zmianami w systemie ochrony pracy
w Polsce. Wszedłem w skład Rady
Ochrony Pracy jako jej wiceprzewodniczący.
W końcu 1989 roku rezygnację złożył
dotychczasowy główny inspektor pracy
i marszałek musiał powołać nowego
szefa inspekcji. Wówczas wyraziłem gotowość
kandydowania na to stanowisko,
mając pewną wizję działania PIP. Na posiedzeniu
Rady Ochrony Pracy odbyło się
przesłuchanie kandydatów. Moja kandydatura
została zaakceptowana i marszałek
powołał mnie na stanowisko głównego
inspektora pracy.
Kto był pańskim kontrkandydatem?
Ja byłem postrzegany jako kandydat "Solidarności"
- byłem członkiem związku,
w ROP reprezentowałem Komisję Krajową.
W związku z tym OPZZ uznał, że również
powinien wystawić swojego kandydata -
Józefa Ślęzaka, ówczesnego okręgowego
inspektora pracy w Krakowie.
Czy przed powołaniem na stanowisko
głównego inspektora miał pan do czynienia
z inspekcją pracy? W jaki sposób
był pan przygotowany do pełnienia
tej funkcji?
jak największą liczbę zakładów. Dlatego
chciałem, żeby kontrole w podstawowym
zakresie przeprowadzali wszyscy inspektorzy,
bez względu na specjalizację. Po natrafieniu
na problemy specjalistyczne każdy
inspektor mógł zwrócić się o pomoc
do specjalistycznej sekcji.
System proponowany pr[...]
|
|
|
|
Prace budowlano-montażowe
|
|
|
Bronisław Bieś
|
I. CEL GŁÓWNY
Bezpieczeństwo i higiena pracy podczas wykonywania
robót budowlanych
II. TEMAT LEKCJI
Poznanie zasad bezpieczeństwa przy pracach budowlano‑montażowych
III. CELE SZCZEGÓŁOWE
1. Zapamiętanie wiadomości: uczeń wie, jakich przepisów
i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy należy przestrzegać
przy pracach budowlano‑montażowych, wie jak organizować
stanowisko pracy na budowie zgodnie z wymaganiami
procesu technologicznego, przepisami i zasadami
bhp oraz ochrony środowiska.
2. Rozumienie wiadomości: uczeń wie, jak dobierać materiały,
maszyny, narzędzia i sprzęt do prac związanych z montażem
konstrukcji budowlanych.
3. Stosowanie wiadomości: uczeń potrafi opisać prawidłowe
wykonywanie czynności motażowych i organizację stanowiska
pracy.
IV. METODY
Wykład, pokaz, ćwiczenia
V. ŚRODKI DYDAKTYCZNE
1. Teksty przepisów: rozporządzenie Ministra Gospodarki
z 20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny
pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych
do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (DzU
nr 118, poz. 1263); rozporządzenie Ministra Infrastruktury
z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy
podczas wykonywania robót budowlanych (DzU nr 47,
poz. 401); rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy (t.j.: DzU z 2003 r., nr 169, poz.
1650 ze zm.); rozporządzenie Ministra Gospodarki z 30 października
2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania
maszyn przez pracowników podczas pracy (DzU nr 191, poz.
1596 ze zm.); rozporządzenie Ministrów Pracy i Opieki Spo‑
L E K C J E BHP MAT E R I A ŁY D L A N A U C Z Y C I E L I
łecznej oraz Zdrowia z 19 marca 1954 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy przy obsłudze przenośników (DzU nr 13,
poz. 51); rozporządzenie Ministra Gospodarki z 27 kwietnia
2000 r. w sprawie bezpi[...]
|
|
|
|
Pracownik obory
|
|
|
Iwona Romanowska-Słomka
|
Ocena ryzyka zawodowego pracownika obory została wykonana metodą wg normy
PN‑N‑18002; w metodzie zakłada się możliwość powstania wypadku i szacuje jakościowo parametry
ryzyka, którymi są możliwe, spowodowane zdarzeniem, ciężkości następstw (skutki)
i prawdopodobieństwo, z jakim następstwa te mogą wystąpić. Ciężkość następstw i prawdopodobieństwo
wystąpienia następstw szacowane są na trzech poziomach, ryzyko zawodowe wartościowane
jest w skali trójstopniowej na trzech poziomach.W gospodarstwie hodowane jest bydło mleczne. Obora posiada
legowiska wyściełane słomą, halę udojową, zbiornik na mleko,
stacje żywieniowe oraz mieszadło do gnojowicy. Usuwanie
obornika odbywa się codziennie za pomocą ciągnika rolniczego,
a zadawanie pasz z wozu paszowego dwa razy dziennie.
Obory mają wentylację grawitacyjną, oświetlenie jest naturalne
oraz elektryczne. Przed dojeniem krów wykonuje się
mycie, a po dojeniu dezynfekcję wymion specjalnym środkiem.
Do mycia instalacji i urządzeń udojowych oraz podłóg i ścian
stosuje się odpowiednie środki do mycia i dezynfekcji. W czasie
pracy stosuje się środki ochrony indywidualnej (gumowce,
rękawice ochronne, okulary ochronne lub ochronę twarzy).
Czynności wykonywane przez pracownika: utrzymywanie
zwierząt w czystości, kontrola nad przemieszczaniem
się zwierząt, zadawanie paszy, udój, obsługa urządzeń udojowych
i do przechowywania i schładzania mleka, utrzymywanie
czystości, usuwanie obornika, mycie urządzeń udojowych,
mycie podłóg i ścian w pomieszczeniach, obsługa urządzeń
w pomieszczeniach. W gospodarstwie nie było ciężkich
wypadków, nie prowadzono rejestrów wypadków i chorób,
w związku z czym brak informacji dotyczących wypadków lekkich
i chorób - przyjęto, że takich zdarzeń nie było.Zagrożenie Źródło[...]
|
|
|
|
Przecinarki do materiałów ceramicznych i kamienia
|
|
|
Włodzimierz Łabanowski
|
W cyklu "Maszyny - lista kontrolna" opublikowaliśmy dotychczas artykuł wprowadzający "Przy maszynach
nikt nie pomoże" (ATEST 7/2008) oraz różne listy kontrolne, których spis czytelnicy znajdą
na stronie internetowej www.atest.com.pl w zakładce "Maszyny - lista kontrolna" (ramka "Cykle
tematyczne").I. Dane ogólne
1. Grupa maszyn: przenośne maszyny budowlane.
2. Zastosowanie: budowa i remonty obiektów budowlanych, w tym dróg
i mostów.
3. Przeznaczenie: maszyna stacjonarna stosowana na placu budowy do cięcia
materiałów budowlanych o różnym ciężarze, kształcie i wymiarach, takich jak
np. kamień naturalny, beton, cegły, bloczki betonowe, płyty chodnikowe i brukowe,
dachówki, płytki ceramiczne (przecinarka nie jest przeznaczona do obróbki
metalu i drewna). Źródłem energii przecinarki jest silnik elektryczny albo silnik
spalinowy z wbudowanym zbiornikiem paliwa. Narzędziem tnącym jest obrotowa
tarcza diamentowa z wieńcem ciągłym i/lub segmentowym. Posuw elementu
przecinanego albo stołu, na którym jest on umieszczony, wykonuje się ręcznie.
Jeśli głowica tnąca jest ruchoma, to może być poruszana ręcznie lub za pomocą
pedału. Rozróżniamy cztery podstawowe typy przecinarek:
- typ 1: przecinarka z ruchomym stołem i z nieruchomą lub ruchomą, wahliwą
głowicą tnącą umieszczoną nad stołem,
- typ 2: przecinarka z nieruchomym stołem i poziomo przesuwalną głowicą tnącą
umieszczoną nad stołem,
- typ 3: przecinarka z nieruchomym stołem i pionowo przesuwalną głowicą
tnącą,
- typ 4: przecinarka z nieruchomym lub ruchomym i/lub pochylanym stołem
i z nieruchomą głowicą tnącą (silnik umieszczony pod stołem).
II. Rodzaje zagrożeń
Zagrożenia zawodowe i sytuacje niebezpieczne występujące przy obsłudze przecinarek do materiałów ceramicznych i kamienia
(według normy PN‑EN 12418:2002) są następujące:
Lp. Wyszczególnienie zagrożeń:
1 Zagrożenia mechaniczne
1.1 zagrożenie zgnieceniem
1.2 zagrożenie ścinaniem
1.3 zagrożenie cięciem lub odcięciem
1.4 za[...]
|
|
|
|
Rozpoznawanie zagrożeń podstawą klasyfikacji substancji niebezpiecznych
|
|
|
Bolesław Hancyk Tadeusz Piotrowski
|
W cyklu ABC bezpieczeństwa chemicznego
pisałem wiele na temat
rozbieżności w systemach
klasyfikacji substancji niebezpiecznych
obowiązujących w UE. Rozważania na ten
temat byłyby niepełne bez uzupełnienia
tych konstatacji omówieniem wykorzystywanych
w tym celu specyficznych metod
badań. Na wstępie należy podkreślić
szczególną rolę w klasyfikacji tzw. metod
badania zagrożeń nazywanych umownie
"fizykochemicznymi". Należy więc wyjaśnić,
co to określenie oznacza.
Za pomocą badań wykonywanych
według uznanych międzynarodowo
metod definiuje się zjawiska potencjalnie
niebezpieczne, mogące występować
podczas produkcji, obrotu i transportu towarów niebezpiecznych. Należy podkreślić,
że pożądane wyniki uzyskiwane
są w efekcie stosowania procedur typu
"badanie metodą prób i błędów", a więc
nie są to ścisłe wielkości fizyczne.
Źródła metod badań
Stosowane obecnie w UE metody badań
zagrożeń fizykochemicznych były
opracowywane i udoskonalane przez
ekspertów w dwóch organizacjach międzynarodowych
- ONZ i OECD. W[...]
|
|
|
|
Ryzyko akceptowane, ale czy akceptowalne?
|
|
Fala tsunami, która dotknęła Japończyków
przetoczyła się także przez
nasze domy. Skłoniło to wielu ludzi
do przemyśleń nie tylko na temat trzęsień
ziemi, ale też występujących lokalnie
zagrożeń naturalnych i technicznych.
Zastanawiamy się, czy takie zjawiska jak:
osuwiska, trąby powietrzne, katastrofalne
w skutkach oberwania chmury, powodzie,
z którymi już mieliśmy do czynienia,
mogą się nasilić i powodować skutki
porównywalne z japońskim tsunami?
Pytanie o ocenę ryzyka takich zjawisk
zadają sobie także, a może przede
wszystkim, specjaliści, którzy coraz częściej
czują się bezradni.
"Ryzyko ma to do siebie, że nie da się
go zmierzyć ani zaobserwować w czys[...]
|
|
|
|
Strażak nie jest pracownikiem...
|
|
Komu wiadomo, że strażaków w zasadzie
nie obejmują przepisy prawa
pracy i że nie przysługuje im
ekwiwalent pieniężny za godziny nadliczbowe?
Na pewno nie jest to wiedza
powszechna. Nawet nie wszyscy strażacy
orientują się w szczegółowych przepisach;
podobnie zresztą jak to jest i w innych
zawodach. Wprawdzie pozwy strażaków
o wypłacenie ekwiwalentu za godziny
nadliczbowe nie są nagminne, ale
nie są to też odosobnione przypadki.
Ale dlaczego strażakom nie przysługuje
ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany
czas wolny w zamian za ponadnormatywny
czas służby (godziny nadliczbowe),
choć innym służbom mundurowym, acz
nie wszystkim, po przejściu na emeryturę
taki ekwiwalent przysługuje? Najkrócej
można odpowiedzieć: bo ustawodawca
nie przyznał funkcjonariuszom pożarnictwa
takiego prawa.
Sąd Najwyższy dał jednak obszerną
wykładnię stosownych przepisów ustawy,
rozpoznając skargę kasacyjną w sprawie
z powództwa emerytowanego strażaka
przeciwko komendantowi miejskiej
jednostki Państwowej Straży Pożarnej
w S. o wypłatę wynagrodzenia za służbę
w godzinach nadliczbowych. Przed
odejściem na emeryturę (we wrześniu
2006 r.) powodowi nie udzielono równoważnego[...]
|
|
|
|
Studia podyplomowe Bezpieczeństwo i higiena pracy Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy
|
|
Od października 2005 roku w cyklu "Gdzie studiować" prezentowaliśmy uczelnie kształcące
w zakresie bhp. Absolwenci tych uczelni mogą uzyskać licencjat, tytuł inżyniera bądź magistra.
W numerze 4/2007 ATESTU rozpoczęliśmy omawianie studiów podyplomowych, do podjęcia
których zachęcamy naszych czytelników, bowiem umożliwiają one poszerzenie specjalistycznej
wiedzy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, a przede wszystkim absolwentom wszystkich
kierunków dają szansę zdobycia nowego zawodu. Informacje teleadresowe uczelni, jakie do tej pory
przedstawiliśmy, jak i tych, które ukażą się na łamach ATESTU, czytelnicy mogą znaleźć na liście
uczelni kształcących w zakresie bhp, którą zamieściliśmy we wkładce do numeru 7/2006.Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy jest uprawniona
do prowadzenia studiów podyplomowych Bezpie[...]
|
|
|
|
Syndyk nie jest zwolniony z wpłat na fundusz socjalny
|
|
Autonomiczny Związek Zawodowy
"T.-E.", działający w Rafinerii
Nafty "G." SA, wystąpił z powództwem
przeciwko syndykowi o nakazanie
wpłaty odpisów na zakładowy
fundusz świadczeń socjalnych (zfśs).
Sąd Okręgowy w N.S. wyrokiem z 30 listopada
2006 r. oddalił to powództwo
po ustaleniu, że syndyk nie naliczał odpisów
na zfśs dla pracowników zatrudnionych
przy postępowaniu upadłościowym
od dnia ogłoszenia upadłości rafinerii,
tj. od 19 stycznia 2005 r. W interpretacji
tego sądu było to prawidłowe postępowanie,
gdyż zgodnie z dyspozycją
art. 64 ust. 1 ustawy z 28.02.2003 r. - Prawo
upadłościowe i naprawcze (w skrócie
pun), zaprzestaje się dokonywania odpisów
na fundusz z chwilą ogłoszenia upadłości.
W apelacji od tego wyroku związek
zawodowy wskazał na ustalony fakt,
że po ogłoszeniu upadłości syndyk zawarł
umowy o pracę na czas określony
z ponad 200 pracownikami i nadal zatrudnia
ponad 100 pracowników. Przytoczył
też wyrok Sądu Najwyższego z 2
września 1999 r. I PKN 242/99 potwierdzający,
że ogłoszenie upadłości nie[...]
|
|
|
|
Środki ochrony dróg oddechowych część 2
|
|
|
Robert Kozela
|
Behapowcy i inne osoby, decydujące o doborze środków ochrony
dróg oddechowych, powinny znać zasady doboru opisane
w pierwszej części tego artykułu, w cyklu Praca ludzka (ATEST
10/2010), a także rozumieć oznaczenia na półmaskach i innych
śoi oraz znać skutki zdrowotne niestosowania lub nieprawidłowego
stosowania omawianych ochron. Przyda im się też
wiedza na temat budowy i produkcji podstawowego środka
ochrony dróg oddechowych, czyli półmaski.Przy używaniu sprzętu chroniącego
drogi oddechowe duże znaczenie
ma sposób zakładania, zgodny
z instrukcją producenta, oraz zapoznanie
pracowników z zagrożeniami w środowisku
pracy. Z rożnych badań wynika,
że około połowy pracowników nie czyta
instrukcji obsługi środków ochrony indywidualnej,
które stosują. Nie bez winy
są tu producenci i pracodawcy. Producenci
- bo nie zawsze dostarczają instrukcje
lub dostarczają ich za mało (instrukcja
obsługi śoi powinna się znajdować
w najmniejszym handlowym opakowaniu).
Pracodawcy - bo to oni powinni
wymusić dostarczenie odpowiedniej
liczby instrukcji i przekazać je pracownikom.
Pracownicy nie tylko nie czytają
instrukcji stosowania śoi, najczęściej nie
mają też pojęcia, co im zagraża na stanowisku
pracy i przed czym te śoi mają
ich chronić (nawet 80% pracowników
nie jest właściwie poinformowanych
o zagrożeniach).
Pracownik - słabe ogniwo
Jednak nie w samych instrukcjach tkwi
problem. Bez względu na to, czy je otrzymają
czy nie, pracownicy powinni zostać
przeszkoleni w zakresie stosowania śoi.
I tu zaczyna się problem, ponieważ osoby
z nadzoru czy behapowcy nie zawsze sami mają wiedzę w zakresie prawidłowego
stosowania śoi i nie zawsze wiedzą,
jak takie szkolenia prowadzić. Efektem
są sytuacje, iż pracownicy narzekają,
że zaparowują im okulary ochronne, gdy
stosują półmaski. Okazuje się, że rzeczywiście,
ale tylko dlatego, że źle kształtują
zaciski nosowe, zostawiając szpary koło
nosa, więc ciepłe powietrze wydechowe
trafia pod okular[...]
|
|
|
|
Targi - reaktywacja
|
|
|
Robert Kozela
|
"Wiadomość o mojej śmierci była przesadą" - tak miał powiedzieć
Mark Twain po przeczytaniu w gazecie swojego nekrologu.
Cytat ten można odnieść do sytuacji targów bhp w Katowicach.
Po zawaleniu się hali wystawienniczej w 2006 r. przez
kilka lat nie było targów behapowskich w stolicy Śląska. Targi
zorganizowane w 2009 r. nie przyciągnęły wielu wystawców,
natomiast tegoroczna impreza daje już nadzieję na odrodzenie
się przedsięwzięcia o ugruntowanej przed laty pozycji.Liczba wystawców na XV Targach Bezpieczeństwa,
Higieny Pracy i Ochrony
Przeciwpożarowej, odbywających
się 15-17 marca na terenie Międzynarodowych
Targów Katowickich, nie rzucała
wprawdzie na kolana (wystawiało się
niespełna pięćdziesiąt firm), ale wystawcy,
z którymi rozmawiałem, zadowoleni
byli z ruchu i rozmów prowadzonych
z odwiedzającymi targi.
Piątka dla behapowców
Jeśli gdziekolwiek jest możliwa lokalna
impreza targowa z zakresu bhp, ratownictwa
i ochrony przeciwpożarowej, będąca
nie tyle konkurencją, co uzupełnieniem
SAWO w Poznaniu, to właśnie
w Katowicach. Śląsk wciąż stanowi potęgę
przemysłową, a targi w tym miejscu
mogą dodatkowo przyciągać wystawców
i zwiedzających z takich ośrodków,
jak Kraków czy Rzeszów. W tym roku
w tym zawodzie nie są dane raz na zawsze.
Że bez udziału w konferencjach,
imprezach branżowych, szkoleniach,
bez ciągłego czytania i dokształcania
się, wypada się z rynku. Pewna grupa
behapowców [...]
|
|
|
|
teksty-preteksty
|
|
Zimowa akcja straży miejskiej
Sposób na wzrost statystycznych słupków znalazła poznańska
straż miejska. Jej sprzymierzeńcem okazała się ostatnia
zima. Spowodowane mrozem awarie sieci wodno‑kanalizacyjnej,
a także podwyższenie poziomu wody podskórnej skutkowało
licznymi zalaniami piwnic. Pompowaniem wody i usuwaniem
awarii zajmowało się Pogotowie Techniczne Miejskiego
Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej. Samochód pogotowia
podjeżdżał pod zalany budynek, wyładowywano pompy
i inny sprzęt, a wtedy... pojawiała się straż miejska, nakładając
na kierowcę kilkusetzłotowy mandat za złe parkowanie.
Nie pomagały tłumaczenia, że[...]
|
|
|
|
W jak wypadek przy pracy
|
|
|
Andrzej Nowak
|
W pierwszej części artykułu (ATEST 3/2011) autor
podał definicję wypadku, omówił jego cechy, a także
rodzaje wypadków. Rozpoczął też charakteryzowanie
postępowania powypadkowego. Poniżej, zaczynając
od obowiązków pracodawcy, kontynuuje omawianie
ustalania okoliczności i przyczyn wypadków
przy pracy.Kiedy dojdzie do wypadku, zarówno pracodawcy,
jak i pracownicy mają do wykonania
ściśle określone obowiązki.
Po uzyskaniu informacji o wypadku,
pracodawca zobowiązany jest, zgodnie
z art. 234 i 236 kodeksu pracy (t.j.: DzU
z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.) do:
- podjęcia niezbędnych działań eliminujących
lub ograniczających
zagrożenie,
które było przyczyną
wypadku,
- zapewnienia pierwszej pomocy osobom
poszkodowanym,
- zabezpieczenia miejsca wypadku,
w tym:
1) niedopuszczenia do miejsca wypadku
osób niepowołanych,
2) nieuruchamiania bez konieczności
maszyn i urządzeń, które
w związku z wypadkiem zostały
zatrzymane,
3) niedokonywania zmian w położeniu
maszyn i urządzeń, również
zmian położenia przedmiotów,
które spowodowały wypadek
lub pozwalają odtworzyć jego
okoliczności,
- ustalenia w przewidzianym trybie
okoliczności i przyczyn wypadku,
- zawiadomienia właściwego inspektora
pracy i prokurator[...]
|
|
|
|
Wagi, moździerze, pigulnice...
|
|
|
Aleksander Stukowski
|
Wyrastające w ostatnich latach jak grzyby po deszczu apteki są
piękne i kolorowe. Tęsknimy chyba jednak trochę za tymi starymi,
ze stylowymi meblami, łacińskimi szyldzikami na szufladach,
porcelanowymi naczyniami i tym charakterystycznym
"aptecznym" zapachem.Na stare meble można jeszcze niekiedy
natrafić, czego przykładem
może być poznańska "Apteka Sołacka",
gdzie szafy z jasnego dębu z 1905 r.
mieszczą współczesne leki, a na stole ekspedycyjnym
z tego samego okresu stoi
komputer (fot. 1.) Ale to już rzadkość -
piękne stare meble możemy obecnie oglądać
w muzeach. Fot. 2. przedstawia zaaranżowane
w poznańskim Muzeum
Farmacji pomieszczenie ekspedycyjne
ze starymi meblami z początku XX w.,
w stylu renesansu północnego. Niegdyś
stanowiły wyposażenie aptek[...]
|
|
|
|
WYDARZENIA
|
|
Konkurs na plakat dla górników.W marcu br. rozpoczęła się informacyjna
kampania społeczna
"Bezpieczne miejsce pracy",
której celem jest zwiększenie
świadomości występowania
zagrożeń w środowisku pracy
oraz poziomu wiedzy o skutecznej
ochronie przed skutkami
tych zagrożeń. Organizatorem kampanii jest CIOP‑PIB. Pierwszym
przedsięwzięciem kampanii był konkurs na plakat dla
górników i członków ich rodzin. Konkurs został ogłoszony pod
koniec 2010 r. Pierwszą nagrodę za pracę "Bądź odpowiedzialny
za siebie[...]
|
|
|
|
Wypadki w rolnictwie.Część 2
|
|
|
Leszek Pysznik
|
Publikujemy drugą część artykułu omawiającego zestawienia gromadzonych przez
Państwową Inspekcję Pracy danych statystycznych, dotyczących wypadków w rolnictwie
w latach 2005-2010. Dane te dotyczą podmiotów gospodarczych prowadzących
działalność rolniczą. W tej części autor omawia dominujące miejsca wypadków (hodowla,
uprawy) oraz wypadki przy maszynach i urządzeniach rolniczych.Z analizy zbadanych przez inspektorów pracy wypadków
przy pracy w latach 2005-2010 w miejscu hodowli oraz miejscu
upraw ziemiopłodów wynika, że osoby poszkodowane
w tych wypadkach pracowały najczęściej przy maszynach
rolniczych.
Podział miejsc przebywania osób, które uległy wypadkom,
wygląda następująco:
n miejsce upraw ziemiopłodów - 54 wypadki (30,2% w ogólnej
liczbie analizowanych wypadków),
n miejsce hodowli - 47 wypadków (26,3%),
n inne, niewymienione lub nieznane miejsca w tej grupie - 78
(43,5%).
Poszkodowani w tych wypadkach wykonywali prace związane
z: chowem i hodowlą zwierząt, uprawą zbóż i innymi uprawami
rolnymi, czyszczeniem, sprzątaniem (maszynowo lub
ręcznie); przemieszczaniem się, w tym środkami transportu;
konserwacją, naprawą, regulacją itp.; przygotowywaniem, instalowaniem,
montowaniem, demontowaniem, rozbieraniem
itp.; przebudowywaniem, naprawą, rozbudowywaniem, konserwacją
obiektów budowlanych i infrastruktury; magazynowaniem;
produkcją, przetwarzaniem; gospodarką odpadami,
wywozem śmieci itp.; wydobyciem i pracami ziemnymi.
W omawianych latach najniebezpieczniejsza okazała się praca
w takich grupach zawodów jak: operatorzy pojazdów wolnobieżnych
rolniczych i leśnych, robotnicy pomocniczy w rolnictwie
i pokrewne, hodowcy wyspecjalizowanej produkcji zwierzęcej,
kierowcy samocho[...]
|
|
|
|
Źle zorganizowana praca na wysokości
|
|
|
Wojciech Dębski
|
W jednym z zakładów województwa małopolskiego
doszło do śmiertelnego wypadku
przy pracy, któremu uległ pracownik
gospodarczy. W dniu zdarzenia,
w godzinach rannych, rozładowywał on
wraz ze współpracownikiem - przy użyciu
wózka jezdniowego z napędem silnikowym
- samochód ciężarowy z materiałami
produkcyjnymi, transportując
je z placu rozładunkowego do hali
magazynowej.
Okoliczności wypadku
Brama wjazdowa do pomieszczeń magazynowych
zakładu od jakiegoś czasu
nie działała prawidłowo (zacinał się
mechanizm podnoszenia), w związku
z czym pracownik poinformował swojego
przełożonego o tym, że zamierza
sprawdzić przyczynę awarii. Przełożony
był przekonany, że do tych czynności
użyje on, będącego na wyposażeniu
zakładu, przejezdnego podestu roboczego
ze schodami i powiedział mu, aby nie
dokonywał naprawy mechanizmu, a jedynie
jego oględzin. Poszkodowany poprosił
współpracownika o pomoc przy
zaplanowanych czynnościach, informując
go jednocześnie, że przywiezie wózkiem
jezdniowym kosz transportowy,
co ułatwi im naprawę. Współpracownik
poinformował przełożonego, iż będzie
pomagał koledze. Przełożony ponownie
zabronił pracownikom dokonywania
jakiejkolwiek naprawy, a jedynie
zezwolił na sprawdzenie przyczyny
awarii. Współpracownik poszkodowanego,
po dotarciu w okolice niesprawnej
bramy hali magazynowej, zobaczył
wózek jezdniowy zwrócony widłami
w kierunku wrót, widły opuszczone były
na posadzkę, a nad[...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
