profil Twój Profil
Kliknij, aby zalogować »
Jesteś odbiorcą prenumeraty plus
w wersji papierowej?

Oferujemy Ci dostęp do archiwalnych zeszytów prenumerowanych czasopism w wersji elektronicznej
AKTYWACJA DOSTĘPU! »

Twój koszyk
  Twój koszyk jest pusty

Czasowy dostęp?

zegar

To proste!

zobacz szczegóły

ZAMÓW EZEMPLARZ PAPIEROWY!

baza zobacz szczegóły
PRZEMYSŁ SPOŻYWCZY I GASTRONOMIA ›
GOSPODARKA MIĘSNA › 2011-5
 

Publikacja: KRONIKA

Urzędowa kontrola i nadzór w przemyśle spożywczym.Każda kontrola w firmie wiąże się ze stresem, zatem warto się do niej dobrze przygotować zawczasu. Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców wraz z jedną z największych firm prawniczych w Polsce - Kancelarią SALAN S zorganizowali konferencję "Urzędowa kontrola i nadzór w przemyśle spożywczym". Organy kontroli i nadzoru nad przemysłem spożywczym sprawują I nspekcja W eterynaryjna, Państwowa I nspekcja Sanitarna, I nspekcja Handlowa oraz Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów R olno-Spożywczych. Zakres ich działalności jest określony odpowiednimi ustawami. Modelowy przebieg inspekcji przedstawia się następująco: 1) Zawiadomienie o inspekcji (w zakresie urzędowych kontroli żywności obowiązuje zasada inspekcji niezapowiedzianych); 2) W szczęcie inspekcji; 3) O kazanie upoważnienia i legitymacji służbowej przez inspektora, obecność kierownika jednostki lub osoby upoważnionej; 4) Czynności kontrolne w ramach urzędowej kontroli żywności; 5) Zabezpieczenie pomieszczeń, dokumentów, próbek i innych przedmiotów; 6) Żądanie pisemnych lub ustnych informacji, wzywanie i przesłuchiwanie osób; 7) Sporządzenie protokołu kontroli i ewentualne postępowanie pokontrolne, zalecenia pokontrolne. Każdy kontrolowany podmiot ma prawo do kwestionowania poszczególnych czynności i nakazów inspektora w trakcie trwania kontroli. Do najważniejszych należy zakaz prowadzenia jednocześnie więcej niż jednej kontroli oraz zakaz przekraczania łącznego, dozwolonego czasu kontroli. Tryb postępowania dotyczący sprzeciwu wygląda następująco: 1) Sprzeciw wraz z uzasadnieniem wnosi się w terminie trzech dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli; 2) Sprzeciw powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych od momentu doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o sprzeciwie; 3) W strzymanie obowiązuje do czasu rozpatrzenia sprze[...]

 

Prenumerata

Zamów papierową prenumeratę w wersji PLUS czasopisma GOSPODARKA MIĘSNA i zyskaj dostęp do pozostałych elektronicznych publikacji tego czasopisma z lat 2004-2011 (od 1 marca również rok 2012).
Nie zwlekaj - skorzystaj z tysięcy publikacji o najwyższym poziomie merytorycznym.
prenumerata papierowa roczna PLUS (z dostępem do archiwum e-publikacji) - tylko 308,25 zł
prenumerata papierowa roczna PLUS z 10% rabatem (umowa ciągła) - tylko 277,43 zł *)
prenumerata papierowa roczna - 263,97 zł
prenumerata papierowa półroczna - 131,99 zł
prenumerata papierowa kwartalna - 65,99 zł
okres prenumeraty:   
*) Warunkiem uzyskania rabatu jest zawarcie umowy Prenumeraty Ciągłej (wzór formularza umowy do pobrania).
Po jego wydrukowaniu, wypełnieniu i podpisaniu prosimy o przesłanie umowy (w dwóch egzemplarzach) do Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT.
Zaprenumeruj także inne czasopisma Wydawnictwa "Sigma-NOT" - przejdź na stronę fomularza zbiorczego »

 

POZOSTAŁE PUBLIKACJE W TYM ZESZYCIE:
Charakterystyka ras świń utrzymywanych w kraju - rasy mateczne
 
Magdalena Szyndler-Nędza  Anna Bereta  Tadeusz Blicharski  
Do najpopularniejszych w naszym kraju ras matecznych zalicza się rasę wielką białą polską i polską białą zwisłouchą. Są to rasy wytworzone w kraju, które na przestrzeni lat hodowli w Polsce przystosowały się do panujących tu warunków środowiskowych. Dzięki czemu łatwo adaptują się do lokalnego klimatu, systemu chowu, sposobu żywienia oraz wykazują większą odporność na choroby. Rasy mateczne wielka biała polska i polska biała zwisłoucha charakteryzują się dużymi przyrostami dziennymi masy ciała, dobrym wykorzystaniem paszy na 1 kg przyrostu, dobrym umięśnieniem oraz bardzo dobrymi wynikami użytkowości rozpłodowej (plennością i płodnością oraz mlecznością). Stanowią one mateczny komponent używany w pierwszej fazie krzyżowania, która ma na celu produkcję loszek mieszańców przeznaczonych do produkcji tuczników w chowie masowym. Wielka biała polska (wbp) Główny wpływ na kierunek przemian w hodowli trzody chlewnej w Polsce miał rozwój w pierwszej połowie XX wieku przemysłu bekonowego. Największe skupiska świń w Polsce zlokalizowane były głównie na terenach Pomorza i Wielkopolski. Hodowano wówczas świnie rasy białej ostrouchej w typie tłuszczowo-mięsnym, który nie nadawał się do produkcji bekonu. Chcąc sprostać wymaganiom ówczesnego rynku mięsnego przekształcono tę rasę w typ mięsny, poprzez masowe krzyżowanie loch rasy białej ostrouchej z knurami rasy wielkiej białej angielskiej. Powstałe w wyniku krzyżowania mieszańce poddawane były ostrej selekcji, a następnie kojarzone ze sobą. Tak prowadzona praca selekcyjna doprowadziła do powstania zwierząt typu mięs[...]
 
Computer Integrated Manufacturing - integracja zewnętrznych urządzeń logistycznych to sposób na obniżenie kosztów
 
Zadaniem logistyki jest zorganizowanie wydajnego przepływu towaru od punktu przyjęcia dostaw do punktu odbioru. Istnieje zależność między jakością procesów logistycznych a zadowoleniem klienta. Punktualność, regularność i prawidłowość dostaw gwarantuje firmie długofalowy sukces rynkowy.Logistyka w nowoczesnym ujęciu to całość procesów związanych z optymalizacją przepływu materiałów. Sposób dystrybucji wyrobów świeżych i mrożonych oraz wymagana przez rynek szybkość reakcji zależą od stopnia automatyzacji, ten zaś powinien uwzględniać opracowane na potrzeby rynku procesy logistyczne. Rosnąca ilość urządzeń w zakładzie jest bezpośrednim skutkiem wymaganej przez rynek automatyzacji. Na znaczeniu zyskuje zatem zarządzanie posiadanymi urządzeniami, mające na celu obniżkę kosztów w logistyce i stworzenie możliwości oferowania produktów po konkurencyjnych cenach. Cel ten możemy osiągnąć, dzięki strategii zakładającej integrację wszystkich znajdujących się w przedsiębiorstwie ur[...]
 
Drodzy czytelnicy
 
Drodzy Czytelnicy! Od dłuższego czasu dużo mówi się o kryzysie w branży mięsnej. Na pewno sytuację pogarsza spadek spożycia mięsa czerwonego oraz produkcji trzody chlewnej. Jednak polski przemysł mięsny rozwija się szybciej[...]
 
Mięso i przetwory mięsne żywnością funkcjonalną
 
Mirosław Słowiński  Leonard Jankiewicz  
W ostatnich latach dają się coraz częściej zauważyć próby wypełnienia niszy rynkowej, jaką jest żywność funkcjonalna z mięsa, a dokładnie przetwory mięsne. Potencjalnymi konsumentami funkcjonalnych przetworów mięsnych mogą być wszystkie grupy wiekowe obojga płci, jednak o wyższych dochodach. Na szczególną uwagę zasługują osoby spożywające dużo mięsa i wędlin, a stosunkowo mało warzyw i owoców. Mogą być nimi również seniorzy i dzieci z nadwagą. Technologia Podczas opracowywania funkcjonalnych przetworów mięsnych możliwe jest zastosowanie różnych opcji: usuwanie lub ograniczanie zawartości składników postrzeganych negatywnie (tłuszczu i cholesterolu), zastąpienie tłuszczu i tkanki mięśniowej substancjami balastowymi, zmniejszającymi wartość energetyczną przetworu, dodatek nowych składników, od których oczekuje się pozytywnych efektów zdrowotnych (probiotyków, prebiotyków lub tzw. wtórnych substancji roślinnych). Funkcjonalne przetwory mięsne, w porównaniu z tradycyjnymi, muszą cechować się wyższą wartością żywieniową, jednak muszą być takie same lub bardzo podobne pod względem sensorycznym. Mogą być w nich obecne probiotyki, substancje balastowe - błonnik, mogą charakteryzować się bardziej korzystnym składem kwasów tłuszczowych, jak również obniżoną wartością energetyczną. Mogą być do nich dodane nie występujące w mięsie lub obecne w niewielkich ilościach substancje np. likopen, wapń, rozmaryn, jod. Probiotyki Od żywności probiotycznej oczekuje się, że obecne w niej drobnoustroje po ich spożyciu będą miały działanie prozdrowotne. Do drobnoustrojów takich należą przede wszystkim Bifidobacterium spp. i niektóre gatunki z rodzaju Lactobacillus (L.), jak np. L. acidophilus, L. casei i L. rhamnosus. Wśród przetworów mięsnych dobrym medium bytowania drobnoustrojów probiotycznych może być farsz na kiełbasy surowe fermentowane. Te dojrzałe, nie poddane obróbce cieplnej przetwory mięsne zawierają w jednym g[...]
 
Nowe możliwości - dotacje w praktyce
 
Wiesław Wasilewski  
W styczniu 2011 roku Komisja Europejska poinformowała o wydaniu pozytywnej opinii o proponowanych przez stronę polską zmianach w PRO W 2007-2013 w zakresie działania 123 "Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej". Najistotniejsze dla branży mięsnej są zmiany dotyczące możliwości uzyskania dotacji dla sprzedaży hurtowej mięsa i wyrobów mięsnych (51.32.Z) oraz wsparcie koncentracji branży i tworzenia centrów dystrybucji. Handel hurtowy Praktycznie po raz pierwszy handel hurtowy mięsa i wyrobów mięsnych będzie miał możliwość pozyskania dotacji unijnej dla swoich zamierzeń inwestycyjnych. W szystkie zasady pozyskania wsparcia są identyczne, do tych którymi kieruje się dotychczas całe działanie 123, a więc: ● o dotację mogą ubiegać się tylko te podmioty gospodarcze (także nowopowstałe), które spełniają definicję MŚP i nie przekraczają łącznie zatrudnienia na poziomie 750 osób i wykazują po stronie bilansowej obrót nieprzekraczający równowartość 200 mln euro (art. 28 ust. 3 rozporządzenia R ady (WE ) nr 1698/2005); ● prowadzą (lub zamierzają prowadzić) działalność w zakresie sprzedaży hurtowej (nie detalicznej) mięsa i wyrobów mięsnych (PKD 51.32.Z), a w tym: - sprzedaż hurtową mięsa, - mięsa drobiowego, - dziczyzny, - mięsa przetworzonego, - wyrobów mięsnych; ● przedmiotem dotacji mogą być realnie poniesione wydatki na: - budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont połączony z modernizacją budynków i budowli magazynów (w tym wynajmowanych), infrastruktury technicznej (place manewrowe, kotłownia, oczyszczalnia ścieków, zasilania itp.), pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, pomieszczeń biurowych, - zakup lub instalację maszyn i urządzeń służących do magazy[...]
 
Polska jest jednym z liderów produkcji drobiarskiej w UE - przypomina Łukasz Dominiak, dyrektor generalny Krajowej Rady Drobiarskiej - Izby Gospodarczej, w rozmowie z Magdaleną Borek-Daruk
 
- przypomina Łukasz Dominiak, dyrektor generalny Krajowej Rady Drobiarskiej - Izby Gospodarczej w rozmowie z Magdaleną Borek-Daruk.Reprezentant przetwórców mięsa czerwonego zmienia front? Skąd taka zmiana? Powiedziałbym, że nie jest to zmiana frontu, a raczej - mam taką nadzieję - poszerzenie obszaru działania. Rzeczywiście po odejściu pana Leszka Kawskiego, zaproponowano mi objęcie zajmowanego przez niego dotychczas stanowiska i od początku bieżącego roku pełnię obowiązki dyrektora generalnego Krajowej Rady Drobiarstwa. Funkcja ta daje mi doskonałą szansę na wykorzystanie dotychczasowego doświadczenia i pozwala z szerszej perspektywy spojrzeć na branżę mięsną. Łatwo było pożegnać się ze Związkiem Polskie Mięso? Pracę w Związku Polskie Mięso rozpocząłem w 2005 roku i było to moje pierwsze poważne doświadczenie zawodowe, które bardzo sobie cenię. W Polskim Mięsie w sposób praktyczny zetknąłem się z kwestiami rynkowymi, współpracą międzynarodową oraz kontaktami z krajową administracją różnego szczebla. Z czasem moje obowiązki były poszerzane, aż ostatecznie objąłem funkcję dyrektora biura zarządu. Współpraca z zarządem i radą Związku Polskie Mięso układała się bardzo dobrze, jednak zmiany w życiu zawodowym są nieuniknione. Nie odszedłem jednak daleko. Sektory mięsa czerwonego i białego łączy wiele wspólnych obszarów, zatem współpraca obu branż jest tego naturalną konsekwencją. Mam nadzieję, że moja znajomość branży mięsa czerwonego przyczyni się do lepszego zrozumienia i intensyfikacji działań w kierunku integracji sektorów. Mamy już przykłady takiej współpracy, między innymi w obszarze promocji. Podczas tegorocznej edycji berlińskich targów Grűne Woche, dzięki wsparciu funduszy promocji mięsa, razem z Polską Federacją Producentów Bydła Mięsnego, Stowarzyszeniem Rzeźników i Wędliniarzy oraz Związkiem Polskie Mięso, zorganizowaliśmy wspólne stoisko branżowe. Ma Pan osiągnięcia w pozyskiwaniu funduszy i zarządzaniu środkami. Czy[...]
 
Procesy transformacji w polskiej gospodarce mięsnej
 
Roman Urban  
Minęło już 20 lat przekształceń całej polskiej gospodarki, w tym także gospodarki mięsnej. Był to okres przechodzenia z systemu nakazowo-rozdzielczego, z tzw. gospodarki planowej, do systemu rynkowego, opartego o rynkowe mechanizmy regulacji. Ta przebudowa systemu gospodarczego rozpoczęła się w końcówce lat 80. od przyjęcia liberalnej ustawy o prowadzeniu działalności gospodarczej, zwanej ustawą Wilczka i tzw. urynkowienia gospodarki żywnościowej (sierpień 1989 r.). Tak rozpoczęte przemiany potwierdził i pogłębił tzw. program Balcerowicza, który urealnił wszystkie główne parametry ekonomiczne (ceny, kursy walut i stopy procentowe) i stworzył podstawy do odbudowy rynkowych mechanizmów regulacji, opartych o prawo popytu i podaży, prywatną własność, swobodę prowadzenia działalności oraz konkurencję wewnętrzną i zewnętrzną. Ekonomia W całym dotychczasowym procesie transformacji polskiej gospodarki, w tym także żywnościowej i mięsnej, można wydzielić pięć etapów, a mianowicie: lata 1988-1992 gwałtowne dostosowania do zmienionych warunków funkcjonowania podmiotów i urealnianych parametrów ekonomicznych, przyspieszonej inflacji i jej tłumienia oraz małej prywatyzacji, lata 1993-1998 prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, utrwalanie systemu rynkowego i dużego ożywienia gospodarczego, lata 1998-2002 zastój gospodarczy, restrukturyzacja przedsiębiorstw oraz przygotowania do integracji z UE, lata 2003-2008 ożywienie gospodarcze i integrowanie z UE, od 2008 roku do chwili obecnej - lata spowolnienia rozwoju gospodarczego w warunkach światowego kryzysu ekonomicznego. Zakres i skala przekształceń systemowych były szczególnie głębokie w gospodarce mięsnej, gdyż w czasach PRL była ona pod szczególnym nadzorem aparatu państwowego. Przejawiało się to w stanowieniu przez rząd urzędowych cen skupu żywca i detalicznych cen mięsa, wysoką stopą dotowania tych cen, rozdzielnictwem dóbr i powszechnym w [...]
 
Propozycje na ruszt
 
Dorota Czerwińska  
Smacznie, szybko, bez dodatku tłuszczu i na świeżym powietrzu to największe zalety grillowania. Polacy coraz chętniej wybierają ten sposób przyrządzania potraw. Prym wiodą oczywiście mięso i jego przetwory, bez których nie może odbyć się żadna uczta biesiadna. Zatem co można grillować? Do grillowania wykorzystuje się mięso, drób, kiełbasy i podroby. Grilluje się wieprzowinę (karkówkę, schab, boczek, żeberka), wołowinę (rostbef, polędwicę, antrykot), cielęcinę (kotlety z kostką), jagnięcinę (kotlety, steki z udźca, mięso bez kości z górki) oraz drób (udka z kurczaka, skrzydełka, piersi z kurczaka lub indyka). Do przygotowania na grillu najlepsze jes[...]
 
Spis treści
 
4 wiadomości punkt widzenia 6 Łukasza Dominiaka - dyrektora generalnego KRD-IG Magdalena Borek-Daruk surowiec 8 Charakterystyka ras świń utrzymywanych w kraj[...]
 
Techniki wizyjne do oceny jakości mięsa
 
Fabian Magda  
Jakość mięsa jest pojęciem złożonym z wielu składowych. Do zasadniczych wyróżników jakości surowca mięsnego można zaliczyć podstawowy skład chemiczny, który decyduje również o walorach dietetycznych, bezpieczeństwo zdrowotne, barwę i inne cechy sensoryczne (kruchość, soczystość czy wreszcie zapach i smakowitość). Zasadniczo określenie każdej z jednostkowych cech składających się na jakość surowca mięsnego wymaga przeprowadzenia mniej lub bardziej skomplikowanych, ale bezwzględnie czasochłonnych analiz. Praktyka produkcyjna wskazuje, że zastosowanie tradycyjnych technik analitycznych pozwala na wybiórczą kontrolę partii dostarczanego surowca. Jednak rosnące wymagania konsumentów w stosunku do standardów jakościowych wymuszają od producentów prowadzenia kontroli w sposób ciągły. Na przeciw takim wymaganiom wychodzą techniki wizyjnej oceny jakości surowca mięsnego, prowadzone na liniach produkcyjnych. Stosowane od wielu lat i w dalszym ciągu rozwijające się techniki wizyjne pozwalają w sposób szybki i ciągły oceniać niektóre wyróżniki jakościowe mięsa. Dzięki obróbce i analizie obrazu udoskonalone zostały standardy szacowania części cech jakościowych, ocenianych zwykle za pomocą ludzkiego oka. Rozwój technik wizyjnej oceny jakości mięsa dokonał się zatem w zakresie oceny składu tkankowego tuszy zwierząt rzeźnych, marmurkowatości oraz w ograniczonym stopniu składu podstawowego, wodochłonności oraz kruchości mięsa wykrawanego i rozdrobnionego. Systemy wizyjne to układ współpracujących ze sobą urządzeń elektronicznych, którego funkcją jest rejestrowanie, zbieranie i obróbka danych, pozwalających na analizę otoczenia na podobieństwo wzroku ludzkiego. Zasadniczo systemy wizyjne składają się z urządzenia rejestrującego. W obecnie stosowanych systemach wizyjnych urządzeniem odpowiadającym za rejestrację jest kamera. Na przestrzeni minionego dziesięciolecia dokonał się niesamowicie duży rozwój tych urządzeń. Poprawiła się znacząco [...]
 
WIADOMOŚCI
 
Surowsze kary za niszczenie środowiska Już 10 czerwca 2011 roku wejdą w życie nowe przepisy o ochronie przyrody. Nowelizacja kodeksu karnego zmienia sankcje za przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu. Kara od trzech miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności będzie grozić osobie, która wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub inne szkodliwe substancje, które mogą zagrozić zdrowiu ludzi. Taka sama sankcja będzie za obniżenie jakości wody, powietrza czy powierzchni ziemi lub dokonanie zniszczenia w świecie [...]
 
Wybrane aspekty związane z grillowaniem
 
Ewa Normark  
Grillowanie jest obecnie bardzo modnym sposobem przyrządzania żywności. Atrakcyjność wyrobów na grill wynika z dostępności ich na rynku w sezonie letnim i łatwego przygotowania do spożycia na ciepło. Grillowanie Wraz z nadejściem wiosny w Polsce rozpoczyna się sezon grillowy. Grillowanie na świecie rozpowszechnili mieszkańcy krajów Ameryki Północnej. Do Polski dotarło na przełomie lat 80. i 90. dwudziestego wieku. Grillowanie to pieczenie potraw bez dodatku tłuszczu na ruszcie, rożnie lub specjalnych grillach. Urządzenia i techniki służące do grillowania W Polsce powszechnie wykorzystuje się urządzenia grillujące do przygotowywania potraw zarówno w małej gastronomii, jak i w indywidualnych gospodarstwach domowych. W chwili obecnej rynek urządzeń gastronomicznych oferuje bardzo bogatą ofertę aparatów grzejnych do beztłuszczowej obróbki cieplnej, zwanych grillami. Pozwala to spełnić oczekiwania nawet najbardziej wymagających klientów. Urządzenia do grillowania można podzielić, ze względu na rodzaj paliwa niezbędnego do uzyskiwania ciepła, na grille węglowe, gazowe oraz elektryczne. Grille różnią się także konstrukcją, pod tym względem można wybierać pomiędzy urządzeniami stacjonarnymi, stołowymi, na kółkach, wbudowanymi w trzony kuchenne, samodzielne urządzenia oraz zestawy grillowe jednorazowego użytku. Częściej, zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim, stosowany jest grill węglowy, gdyż żywność przygotowana na nim posiada specyficzny aromat, co jest związane z dodatkowym efektem penetracji grillowanych produktów przez składniki unoszącego się dymu. Grill węglowy składa się z głębokiego pojemnika na węgiel, rusztu oraz pokrywy. W ęgiel drzewny układa się na dnie pojemnika, a produkty na ruszcie, umieszczonym bezpośrednio nad paleniskiem. W ysokie boki komory na żar osłaniają płomień przed wiatrem oraz chronią ciepło przed rozchodzeniem się. Do rozpalania grilla stosuje się węgiel drzewny, który jest produkowany z drewna pochodzą[...]
 
Wyroby ZPM MRO CZEK smakują zarówno Polakom, jak i Niemcom
 
Magdalena Borek-Daruk  
Niecałe trzysta kilometrów jest z Tarnowa Opolskiego do granicy z naszymi zachodnimi sąsiadami. Dla jednych to daleko, dla innych rzut beretem. Niemiecką granicę regularnie przekraczają wyroby Zakładu Przetwórstwa Mięsnego MRO CZEK i dla nich jest to dopiero początek drogi. Jej meta znajduje się na talerzu czy kanapce niemieckiego wielbiciela wędlin tradycyjnych. To właśnie łączy ich codziennie z nami, polskimi smakoszami...Ryszard Mroczek pochodzi z Poznania, w jego rodzinie od zawsze były tradycje masarskie, dlatego zdecydował się podjąć naukę w tym kierunku. Ukończył Technikum Przemysłu Mięsnego w Krotoszynie, zaraz po szkole rozpoczął pracę w O polskich Zakładach Mięsnych. Szybko piął się po drabinie kariery zawodowej, był między innymi kierownikiem na wydziale konserw i szynek. W 1983 roku zdecydował się jednak na zmianę i rozpoczął pracę w masarni GS w Turawie. O bserwując przemiany, które jak wiemy były przełomowe dla Polski, R yszard Mroczek zaczął rozważać założenie własnej działalności gospod[...]
 

Czasowy dostęp

zegar Wykup czasowy dostęp do tego czasopisma.
Zobacz szczegóły»