profil Twój Profil
Kliknij, aby zalogować »
Jesteś odbiorcą prenumeraty plus
w wersji papierowej?

Oferujemy Ci dostęp do archiwalnych zeszytów prenumerowanych czasopism w wersji elektronicznej
AKTYWACJA DOSTĘPU! »

Twój koszyk
  Twój koszyk jest pusty

Czasowy dostęp?

zegar

To proste!

zobacz szczegóły

ZAMÓW EZEMPLARZ PAPIEROWY!

baza zobacz szczegóły
TEMATYKA OGÓLNOTECHNICZNA ›
ATEST - OCHRONA PRACY › 2011-7
 

Publikacja: Przecinarka taśmowa pozioma
Autor: Andrzej Kowerski  

W cyklu "Maszyny - lista kontrolna" opublikowaliśmy dotychczas artykuł wprowadzający "Przy maszynach nikt nie pomoże" (ATEST 7/2008) oraz różne listy kontrolne, których spis czytelnicy znajdą na stronie internetowej www.atest.com.pl w zakładce "Maszyny - lista kontrolna"(ramka "Cykle tematyczne").1. Grupa maszyn: stacjonarne lub ruchome przecinarki do metalu na zimno. 2. Zastosowanie: obróbka metali na zimno, przecinanie metalu, zastosowanie w wydziałach (działach) obróbki mechanicznej w zakładach różnych branż. 3. Budowa: Przecinarka taśmowa pozioma jest maszyną stacjonarną lub ruchomą. Posiada konstrukcję mocowaną do podłoża albo jest przystosowana do przemieszczania (wózek jezdny, kółka jezdne); ramię przecinarki jest sztywne, najczęściej wykonane z żeliwa profilowanego. Obok ramienia znajdują się urządzenia sterowania przecinarką. Napęd z silnika elektrycznego do koła napędzające taśmę tnącą przenoszony jest najczęściej przekładnią napędową pasową. Taśmę tnącą mogą napinać dwa koła żeliwne przy zastosowaniu napinaczy. Podstawa przecinarki najczęściej jest zabudowana blachami stalowymi, wewnątrz może znajdować się osobny zbiornik na chłodziwa z pompą. II. Rodzaje zagrożeń Zagrożenia zawodowe i sytuacje niebezpieczne występujące przy obsłudze przecinarki taśmowej poziomej (według normy PN‑EN 1898:2006) są następujące: Lp. Zagrożenie Przykłady sytuacji zagrożenia/czynności związanych z zagrożeniem Strefa(-y) zagrożenia 1 Zagrożenia mechaniczne 1.1 Zgniecenie Podczas zakładania, ponownego mocowania, zdejmowania przedmiotu obrabianego Między uchwytem a materiałem obrabianym W czasie działania, cięcia, nastawiania przecinarki, wymiany piły, konserwacji, naprawy Między materiałem obrabianym a podporą; między ruchomymi a nieruchomymi elementami przecinarki 1.2 Ścinanie Podczas zakładania, zdejmowania przedmiotu obrabianego, nastawiania przecinarki, mocowania piły Między piłą a podporą przedmiotu obrabianego; międz[...]

 

Prenumerata

Zamów papierową prenumeratę w wersji PLUS czasopisma ATEST - OCHRONA PRACY i zyskaj dostęp do pozostałych elektronicznych publikacji tego czasopisma z lat 2004-2011 (od 1 marca również rok 2012).
Nie zwlekaj - skorzystaj z tysięcy publikacji o najwyższym poziomie merytorycznym.
prenumerata papierowa roczna PLUS (z dostępem do archiwum e-publikacji) - tylko 296,28 zł
prenumerata papierowa roczna PLUS z 10% rabatem (umowa ciągła) - tylko 266,65 zł *)
prenumerata papierowa roczna - 252,00 zł
prenumerata papierowa półroczna - 126,00 zł
prenumerata papierowa kwartalna - 63,00 zł
okres prenumeraty:   
*) Warunkiem uzyskania rabatu jest zawarcie umowy Prenumeraty Ciągłej (wzór formularza umowy do pobrania).
Po jego wydrukowaniu, wypełnieniu i podpisaniu prosimy o przesłanie umowy (w dwóch egzemplarzach) do Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT.
Zaprenumeruj także inne czasopisma Wydawnictwa "Sigma-NOT" - przejdź na stronę fomularza zbiorczego »

 

POZOSTAŁE PUBLIKACJE W TYM ZESZYCIE:
15 edycja wyróżnienia. ZŁOTE SZELKI
 
Prezentujemy kandydatów do wyróżnienia ZŁOTE SZELKI - zarówno tych zgłoszonych w 2011 r., jak i tych z roku 2010, którzy nie otrzymali wyróżnienia i zostali, zgodnie z regulaminem, ponownie nominowani do ZŁOTYCH SZELEK. Kandydatów w kategorii "Autor najlepszego artykułu bądź cyklu artykułów na łamach ATESTU w 2010 r." zgłasza redakcja.Wykładowca bhp i ergonomii.Bogumiła Kołodziejczak.Z wykształcenia jest prawnikiem. Po uzyskaniu uprawnień w Szkole Inspekcji Pracy we Wrocławiu (1989 r.) prowadziła szkolenia przyszłych inspektorów bhp i społecznych inspektorów pracy w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, w ośrodku AMED i Technikum Służby BHP we Wrocławiu. Wiedzę teoretyczną starała się przekładać na praktykę, organizując wyjazdy do zakładów pracy, na budowy, co bardzo wysoko oceniali jej słuchacze. Była w grupie założycielskiej oddziału wrocławskiego OSPSBHP. Dzięki ogromnej wiedzy teoretycznej i praktycznej, mimo że jest już emerytką, nadal prowadzi szkolenia i seminaria w OSPIP oraz współpracuje z Wszechnicą Społecznej Inspekcji Pracy we Wrocławiu.bezpieczeństwa i zdrowia pracowników Jerzy Szewczyk Po studiach w Politechnice Łódzkiej pracę zawodową rozpoczął w Wydziale Lokomotyw w ZZPM "ZASTAL" w Zielonej Górze. Do inspekcji pracy w Zielonej Górze przeszedł w 1975 r., gdzie pracował do czasu przejścia na emeryturę w 2005 r.; do 1998 r. jako szef OIP, a później jako główny specjalista[...]
 
Angielski dla behapowców - Lekcja 19
 
Małgorzata Majka  Rafał Przebinda  
Przedstawiamy Państwu lekcje języka angielskiego, które mają na celu podniesienie sprawności w zakresie rozumienia materiałów w języku angielskim z dziedziny bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w pracy. Czytanie instrukcji, przepisów, materiałów informacyjnych itp. wymaga nie tylko dysponowania współczesnym, obszernym słownikiem, podającym niemal wszystkie znaczenia szukanego słowa, ale także słownikiem technicznym, chemicznym, medycznym, a nawet słownikiem terminów prawnych. Bardzo często znając dane słowo, poprzestajemy na tym i nie sprawdzamy innych jego znaczeń. Efekty takiego postępowania widoczne są np. w tłumaczeniach dyrektyw europejskich, w których znajdujemy wiele rażących błędów. My także nie będziemy podawać wszystkich znaczeń danego słowa, ale - oprócz tych podstawowych - podamy znaczenia związane z naszą dziedziną.Directive 2000/54/EC on the protection of workers from risks related to exposure to biological agents at work ANNEX V INDICATIONS CONCERNING CONTAINMENT MEAS[...]
 
Bezpieczeństwo przy pracy ze sprzętem ciężkim.Część 1
 
Jeśli każdy operator sprzętu ciężkiego będzie przestrzegał przepisów i zasad bezpiecznej pracy, od razu wzrośnie bezpieczeństwo i zmniejszy się liczba wypadków. Takie działania są oczywiste, jednak nie wystarczą. Operator jest jedną z ważniejszych części łańcucha bezpieczeństwa, ale nie jedyną.Nowo zatrudniony operator podlega wszystkim obowiązkom nowego pracownika. Przechodzi instruktaż ogólny oraz stanowiskowy1. Instruktaż ogólny przeprowadza zwykle pracownik służby bhp. Jest to najczęściej osoba dobrze znająca prawo pracy oraz zasady bezpieczeństwa. Niemniej pracownik służby bhp nie jest specjalistą w zawodzie wykonywanym przez operatora. Instruktaż wstępny jest nastawiony na ogólne zasady i zagrożenia w zakładzie pracy, więc nie ma potrzeby, by przeprowadzająca go osoba miała inne przygotowanie. Natomiast instruktaż stanowiskowy powinien być, zgodnie z przepisami, prowadzony przez osobę przeszkoloną, przygotowaną i dobrze znającą wykonywaną przez operatora pracę. Najlepiej, jeśli jest to brygadzista lub majster, który wcześniej w swojej karierze zawodowej wykonywał taką pracę. Z punktu widzenia organizacji pracy, większość operatorów sprzętu ciężkiego pracuje na stanowiskach samodzielnych. Takich stanowisk nie łączy się w brygady. Zwykle bezpośrednim przełożonym operatora jest dyspozytor, kierownik działu eksploatacji, kierownik bazy lub właściciel (w małej firmie). Zwykle przełożony operatora ma zupełnie inne priorytety, często też nie ma pojęcia o efektywnych sposobach pracy maszyn, przez co nie jest w stanie ocenić wielkości zagrożeń na stanowisku swojego podwładnego. Dodatkowo, skupienie na innych obowiązkach (rozliczenia, szukanie klientów) powoduje brak właściwego przeprowadzania instruktaży stanowiskowych. Pracownicy nie upominają się o właściwe przeszkolenie, ponieważ, otrzymując nową pracę, nie chcą narażać się szefowi. Może się zdarzyć, że obie strony, pracownik i pracodawca, t[...]
 
BHP W SIECI
 
Aniele boży, stróżu mój! www.bezupadku.pl Na pierwszy rzut oka najnowsza kampania medialna Państwowej Inspekcji Pracy wydaje się bardziej zachowawcza niż poprzednie, bo nie szuka jakichś nowych sposobów dotarcia do pracodawców, nie szokuje, a odwołuje się do triady szczególnie ulubionej przez inspektorów pracy: szkolenia, badania lekarskie, nadzór. Pierwsza kampania, mająca zmniejszyć liczbę upadków z wysokości, silnie oddziaływała na emoc[...]
 
Edukacja
 
Najbardziej aktualna oferta szkoleniowa.Zamieszczenie oferty szkoleniowej z zakresu bhp, prawa pracy oraz kursów zawodowych jest bezpłatne. Firmy zainteresowane naszą propozycją prosimy o przesyłanie swojej najbardziej aktualnej oferty pod adresem redakcji bądź o skontaktowanie się z redakcją.Ośrodek Kształcenia Zawodowego Andrzej Kalemba ul. mjr Lewińskiego - "Chuchry" 1, 98-300 Wieluń tel./fax (43) 843 21 86, kom. 504 556 709 e‑mail: biuro@kursy-wielun.pl www.kursy-wielun.pl Kursy i sz[...]
 
Europejski Tytuł Egzekucyjny
 
Sprawa z powództwa Małgorzaty W. przeciwko "T.-P." spółce z o.o. w K. w likwidacji o wynagrodzenie rozpoczęła się w 2005 r. Na wokandę Sądu Najwyższego trafiła jednak na skutek skargi powódki na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z 4 marca 2008 r. - odmawiające jej wydania zaświadczenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego odnośnie do orzeczenia Sądu Rejonowego w K. Ten sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo Małgorzaty W. i wyrokiem z 16 marca 2005 r. orzekł, że pozwana spółka powinna w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zapłacić powódce żądaną kwotę (około 12 tys. zł) z odsetkami, tytułem wynagrodzenia za pracę świadczoną w listopadzie i grudniu 2004 r. Spółka nie odwołała się od tego wyroku sądu, ale nie wykonała też jego nakazu. Egzekucja prowadzona wobec dłużnika w Polsce okazała się bezskuteczna, gdyż cały jego majątek znajduje się na terenie Niemiec. Z tego powodu komornik przy Sądzie Rejonowym w K. w grudniu 2005 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W tym stanie rzeczy w październiku 2007 r. powódka zło[...]
 
Ewakuacja z wysokości
 
Jan Lipiarski  
Przy pracach na wysokości bardzo dużą uwagę zwraca się na zabezpieczenia miejsca pracy oraz na wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej (śoi). Niestety, zdecydowanie za mało uwagi poświęca się samej organizacji pracy.Brakuje spojrzenia na pracę na wysokości jak na proces, na który wpływa wiele czynników mających istotny wpływ na bezpieczeństwo pracowników. Planując taką pracę, zawsze powinniśmy przewidzieć - na tyle na ile to możliwe - z jakimi zagrożeniami pracownicy mogą zetknąć się oraz zapewnić środki zaradcze. Są jednak zdarzenia, którym nie można zapobiec, ale można się do nich przygotować. Dla każdego stanowiska pracy powinien być przygotowany plan ewakuacji i ratownictwa. Ten element powinien zostać zaplanowany z największą starannością, a jest niestety często pomijany i traktowany równoznacznie z akcją ratowniczą. Niesłusznie, ponieważ akcję taką najczęściej przeprowadza się w wyniku wystąpienia ciężkiego wypadku, a ewakuacja ma wypadkom zapobiegać. Istnieje również różnica w umiejętnościach osób przeprowadzających obie te akcje. Ratownicy powinni posiadać bardzo dobre przygotowanie i lata praktyki, natomiast ewakuację i samoratownictwo powinien umieć przeprowadzić każdy pracownik po wykryciu zagroż[...]
 
informacje > głosy z polski
 
Rozmowa z Andrzejem Nowakiem prezesem oddziału OSPSBHP w Częstochowie.Robert Kozela: Został pan wybrany prezesem częstochowskiego oddziału OSPSBHP na drugą kadencję. Proszę o krótkie podsumowanie pierwszej i plany na najbliższą przyszłość… Andrzej Nowak: Oddział w Częstochowie został powołany w 2007 r., więc zakończona kadencja była pierwszą. Początki istnienia oddziału były - zarówno dla mnie, jak również pozostałych członków władz oddziału - nauką funkcjonowania w organizacji skupiającej ludzi [...]
 
K jak kręgosłup
 
Halina Ćwirko  
Schorzenia narządu ruchu, a zwłaszcza kręgosłupa, występują prawie w każdym wieku, ale szczególnie u osób dorosłych, pracujących i starszych. Z tej grupy schorzeń zespoły bólowe kręgosłupa zostały zakwalifikowane do grupy chorób cywilizacyjnych. Ocenia się, że dolegliwości bólowe kręgosłupa o różnym stopniu nasilenia występują aż u 60-70% osób w wieku 30-60 lat i są jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej. Wyraźny wzrost tych dolegliwości wystąpił w ostatnich 25 latach.Przyczyną zmian w kręgosłupie jest najczęściej jego przeciążenie, spowodowane w dużej mierze wykonywaniem wielogodzinnej pracy w niefizjologicznej pozycji, przy nieergonomicznym stanowisku pracy oraz niewłaściwe zachowania po pracy, m.in. wielogodzinne siedzenie przed telewizorem lub komputerem. Budowa kręgosłupa Kręgosłup jest narządem osiowym (podporowym) i jednym z najważniejszych, z[...]
 
listy do redakcji
 
Źle się dzieje w branży bhp.Chciałbym zwrócić uwagę, że w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy nie dzieje się dobrze. Elementarny brak wiedzy pracodawców i pracowników z zakresu bhp, marna "jakość" pracowników służby bhp, relatywizm inspektorów pracy podczas kontroli - wszystko to wpływa na marginalizację i osłabienie branży bhp w sytuacji, kiedy liczba wypadków przy pracy w Polsce rokrocznie wzrasta, kiedy ok. 4% PKB przeznacza się na wydatki związane z finansowaniem skutków wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Patologia, która trawi dziedzinę bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce[...]
 
Ludzie i wydarzenia - kto jest kim. Fabian Biel
 
Do branży bhp trafił w 1996 r., jeszcze podczas studiów na Politechnice Gliwickiej. Właśnie wtedy małe katowickie wydawnictwo uruchamiało nowy projekt - pismo o tematyce m.in. bhp. Wydawnictwo rozrastało się, a wraz z nim pismo "Promotor", które z kwartalnika przekształciło się w miesięcznik. Fabian Biel znalazł się w jego zespole, poznawał coraz więcej osób, które były przykładem, że bhp nie musi być nudne, że może być ekscytujące. Bezpieczeństwo pracy z czasem wyparło jego wcześniejsze zawodowe plany związane z architekturą i wizją projektowania szklanych domów, zastępując je dziennikarstwem branżowym. "P[...]
 
Na bieżąco...
 
Na podstawie informacji od Teresy Cabały, eksperta PIP do spraw służby zdrowia, zamieszczamy drugą część odpowiedzi na pytanie dotyczące zatrudniania w zakładach opieki zdrowotnej. Treść pytania i pierwszą część odpowiedzi zamieściliśmy w rubryce "Na bieżąco…" w numerze 6/2011. Konstrukcja przywołanego przepisu art. 32jb ust. 1 i 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wskazuje przy tym na to, że nieprzerwany odpoczynek dobowy jest przypisany do pracownika i na zasadzie prawa podmiotowego jest jego osobistym uprawnieniem. Kierując [...]
 
Normy dla maszyn rolniczych
 
Andrzej Kowerski  
Onowych normach dla maszyn rolniczych pisaliśmy w przeglądzie norm w marcowym numerze ATESTU. Wracamy do tematu, omawiając dwie kolejne normy dotyczące tych maszyn. 1. 21 października 2009 r. ukazała się dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/127/WE, zmieniająca dyrektywę 2006/42/WE w odniesieniu do maszyn do stosowania pestycydów. Obecnie trwają prace nad rozporządzeniem Ministra Gospodarki wdrażającym postanowienia dyrektywy do przepisów krajowych. Z dyrektywą 2009/127/WE oraz z powstającym rozporządzeniem Ministra Gospodarki tematycznie związana jest norma PN‑EN ISO 4254-6:2011 Maszyny rolnicze. Bezpieczeństwo. Część 6: Opryskiwacze i maszyny do nawożenia płynnymi nawozami mineralnymi. Norma ta rozwija i uzupełnia zasadnicze wymagania dyrektywy 2009/127/WE związane z ochroną przed pestycydami; została zatwierdzona przez prezesa PKN 18 lutego 2011 r. i opublikowana 25 lutego 2011 r. Zastąpiła normy: PN‑EN ISO 4254-6:2009, PN‑EN ISO 4254-6:2009/AC:2010. Jest to norma typu C, zharmonizowana z dyrektywą maszynową 2006/42/WE, jednak należy wziąć pod uwagę, że niektórych opryskiwaczy mogą dotyczyć także inne dyrektywy nowego podejścia: n dyrektywa 97/23/WE dla urządzeń i zespołów ciśnieniowych - w przypadku opryskiwaczy, których funkcjonowanie zależy od ciśnienia wytworzonego w zbiorniku lub opryskiwacz[...]
 
Nowe przepisy bhp i prawa pracy
 
Przegląd przepisów prawnych zamieszczonych w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim w 2011 r. 28. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30.03.2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 69, poz. 371); w rozporządzeniu MSWiA z 29.12.2005 r. - DzU nr 266, poz. 2247 oraz z 2008 r. nr 73, poz. 442, kilkanaście przepisów otrzymało nowe brzmienie; zmiany dotyczą m.in. czasu służby, czasu wykonywania zadań, gotowości do służby, czasu wolnego, rekompensat, w tym i pieniężnych za "nadgodziny" oraz zasad rozliczania podróży służbowych; obowiązuje od dnia ogłoszenia, tj. od 31.03.2011 r., z wyjątkiem 2 przepisów, które wejdą w życie od 1.07.2011 r. (Uwaga: w tej sprawie sprostowanie pod l.p. 33). 29. Ustawa z 25.03.2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem ubezpieczeń społeczn[...]
 
Nowości
 
Kaptur ucieczkowy Oferowany przez MASKPOL kaptur ochronny KO‑1 znajduje zastosowanie do ewakuacji z obszaru zagrożonego substancjami chemicznymi lub w sytuacji pożarowej. Stanowi ochronę głowy, twarzy i dróg oddechowych, po skompletowaniu z odpowiednimi pochłaniaczami, filtropochłaniaczami i filtrami. Chroni przed związkami organicznymi o temperaturze wrzenia >65°C, nieorganicznymi, z wyjątkiem tlenku węgla, gazami i parami kwaśnymi, amoniakiem i jego pochodnymi, przy czym ich sumaryczne stężenie nie może przekraczać 0,5%. Chroni także przed pyłami, mgłami i aerozol[...]
 
Potrzebni społecznicy
 
Elżbieta Bożejewicz  
OOgólnopolskim Stowarzyszeniu Pracowników Służby BHP dowiedziałam się przed laty od okręgowego inspektora pracy w Olsztynie. Po zapoznaniu się ze statutem stowarzyszenia ucieszyłam się, że powstała organizacja, która będzie zrzeszać "ludzi z branży"; będzie możliwość spotkania się, skonsultowania problemów, jakie pojawiają się w codziennej pracy behapowca. Podobały mi się również założenia statutowe, cele i zadania do realizacji. Pełna optymizmu, byłam otwarta na realizację pomysłów, które zmierzałyby do osiągnięcia celów założonych w statucie. Niestety, moje pierwsze spotkanie z szerszą grupą członków stowarzyszenia na zjeździe w Boszkowie zmieniło obraz idealnej grupy fachowców chętnych do realizowania założeń statutowych. Większość poznanych tam osób wyraźnie określała się jako fachowcy do "zarabiania pieniędzy", z wyraźnym, jak to teraz się mówi, "parciem na szkło". Większość z tych osób bardzo chciała "być" w zarządzie, a nawet [...]
 
Powołanie nie zawsze wiąże się z zatrudnieniem
 
Do sądów pracy bywają pozywani w sprawach pracowniczych nie tylko pracodawcy. Zdarza się to także szefom instytucji, których nie łączy stosunek pracy z pozywającymi ich członkami zespołu. Historię takiego procesu opowiem jako ciekawostkę (wszak mamy sezon ogórkowy), ale nie bez przekonania, że zabawne historie też czegoś uczą. Ta ma dodatkowo pewien smaczek: dotyczy mediów, a powód jest w tych kręgach (i nie tylko) osobą dość znaną. Istota sporu, przedstawiona Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, sprowadzała się do pytania: czy osoby powołane w skład Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji świadczą pracę na podstawie stosunku pracy z powołania? Powód, Juliusz B., powołany do KRRiT na kadencję trwającą od kwietnia 1999 r. do maja 2005 r., na podstawie uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, był głęboko przekonany, że pełniąc ten mandat był zarazem pracownikiem w rozumieniu art. 68 k.p. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na fakt, że od lipca 1999 r. do marca 2003 r. pełnił on funkcję przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji; w tej roli nie powinny mu być [...]
 
Praca w wykonaniu przeciwwybuchowym część 1
 
Robert Kozela  
W tym i następnym odcinku "Pracy ludzkiej" przyglądamy się pracy zakładu, w którym zagrożenia dla ludzi i środowiska są tak duże, iż można go nazwać bombą i powiedzieć, że pracownicy obsługujący instalacje mają w rękach zapalniki do niej. Rozwiązania techniczne i technologiczne nie wystarczą, żeby zapewnić bezpieczeństwo. Bardzo dużo zależy od najsłabszego ogniwa systemu, czyli człowieka. I w LOTOSIE to wiedzą.Stąd naczelna zasada bezpieczeństwa Grupy Kapitałowej LOTOS brzmi: żadna praca nie jest na tyle ważna i pilna, żeby nie można jej było wykonać bezpiecznie. I dotyczy to nie tylko pracowników LOTOSU, ale wszystkich, którzy pracują na terenie rafinerii. Zagrożenia Najważniejsze zagrożenia występujące na terenie rafinerii to zagrożenia pożarowe, wybuchowe, toksyczne, hałas, gorące media, wysokie ciśnienia i temperatury, kontakt z chemikaliami ce na wysokości i w przestrzeniach zamkniętych. Ropa naftowa i jej pochodne to ciecze, których pary w mieszaninie z powietrzem w wielu wypadkach łatwo ulegają zapłonowi, a gdy się już zapalą, to trudno je ugasić. Natomiast gazowe węglowodory pratworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe. Specjaliści do spraw bezpieczeństwa z LOTOSU podczas szkoleń informują wszystkich pracowników podwykonawców, że np. odparowanie nawet małej ilości skroplonych gazów lub palnych cieczy daje duże ilości palnych par, które tworzą mieszaniny wybuchowe. I tak przykładowo: jeden litr ciekłego propanu tworzy po odparowaniu (w określonych warunkach) 260 litrów mieszaniny z powietrzem, która łatwo ulega wybuchowi, np. wskutek kontaktu z płomieniem czy iskrą. Taka mieszanina bardzo często jest cięższa od powietrza, więc nawet przez kilka dni może zalegać w zagłębieniach terenu czy studzienkach kanalizacyjnych. Do szczególnie niebezpiecznych gazów wykorzystywanych w procesie produkcyjnym należy wodór - gaz palny i wybuchowy. Jeśli instalacja się rozszczelni, to wodór wydostaje się pod dużym ciśnieni[...]
 
Prace tynkarskie i malarskie
 
Bronisław Bieś  
Bezpieczeństwo i higiena pracy podczas wykonywania robót budowlanych II. TEMAT LEKCJI Poznanie zasad bezpieczeństwa przy pracach tynkarskich i malarskich III. CELE SZCZEGÓŁOWE 1. Zapamiętanie wiadomości: uczeń wie, jakich przepisów i zasad bhp należy przestrzegać przy pracach tynkarskich i malarskich, wie jak organizować stanowisko pracy do tego rodzaju robót zgodnie z wymaganiami procesu technologicznego, przepisami i zasadami bhp oraz ochrony środowiska. 2. Rozumienie wiadomości: uczeń wie, jak dobierać materiały, narzędzia i środki ochrony przy pracach tynkarskich i malarskich. 3. Stosowanie wiadomości: uczeń potrafi opisać prawidłowe, bezpieczne wykonywanie prac tynkarskich i malarskich. IV. METODY Wykład, pokaz, ćwiczenia V. ŚRODKI DYDAKTYCZNE 1. Teksty przepisów: rozp. MI z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (DzU nr 47, poz. 401); rozp. MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j.: DzU z 2003 r., nr 169, poz. 1650 ze zm.); rozp. MZ z 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (DzU 2005 r., nr 11, poz. 86 ze zm.); rozp. MZ z 5 marca 2009 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych oraz niektórych preparatów chemicznych (DzU nr 53, poz. 439); rozp. MG z 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bhp w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (DzU nr 191, poz. 1596 ze zm.). 2. Test dla każdego ucznia. 3. Katalogi materiałów i narzędzi malarskich i tynkarskich. L E K C J E BHP MAT E R I A ŁY D L A N A U C Z Y C I E L I VI. OPIS PRZEBIEGU LEKCJI 1. Część wstępna Czynności organizacyjne. Przypomnienie ostatnio omawianych robót budowlanych. Nawiązanie do kolejnych etapów robót. Przypomnienie zasad bezpieczeństwa przy pracy na wysokości - pra[...]
 
Pracodawca może żądać badania stanu trzeźwości pracownika
 
Aleksander Stukowski  
Przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (DzU z 2007 r., nr 70, poz. 473 ze zm.) zobowiązują pracodawcę, lub osobę przez niego upoważnioną, do niedopuszczenia do pracy pracownika, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo spożywał alkohol w czasie pracy. Jednocześnie podejrzenie to mogło być zweryfikowane w[...]
 
Przemysłowe podziemia
 
Aleksander Stukowski  
Już w czasach przedhistorycznych ludzie wykorzystywali naturalne podziemia - jaskinie, jako miejsca zamieszkania. Z czasem zauważyli, że wnętrze Ziemi może być źródłem różnych pożytecznych surowców, co zapoczątkowało rozwój górnictwa. Ale pod ziemią powstawały nie tylko kopalnie.Podziemna działalność człowieka to przede wszystkim budowa i eksploatacja kopalń, ale powstawały też inne obiekty - militarne, sakralne, magazyny, a także fabryki. I tak jest do dzisiaj. Podziemne obiekty funkcjonują nadal, natomiast te stare, już wyeksploatowane i opuszczone, w większości uległy zniszczeniu. Niektóre jednak zachowano (lub ponownie odkopano) i stanowią teraz atrakcję turystyczną (jako podziemne trasy) bądź znalazły inne niż pierwotne przeznaczenie, np. jako lokale gastronomiczne lub nawet placówki służby zdrowia. Ramy tego artykułu nie pozwalają na prezentację wszystkich; poprzestanę na kilku [...]
 
Przewietrzmy salon
 
Byliśmy jak zwykle na targach bhp w Poznaniu i był to dla nas, i nie tylko, zimny prysznic. Zarówno organizatorzy, jak i wystawcy nie wykorzystali w pełni szansy, jaką daje unikalna formuła salonu Bezpieczeństwo Pracy w Przemyśle, odbywającego się w ramach dużych targów przemysłowych. Salon na ITM odbył się po raz trzeci i już wiadomo, że należy go zmodyfikować. Zofia Strzyż - dyrektor projektu w rozmowie z ATESTEM (str. 8) uważa, że salon jest potrzebny. Zgoda. Jednak nie jako namiastka SAWO, bo tak może być odbierany przez publiczność, ale jako integralna część ITM. Integralna nie tylko w zakresie miejsca i czasu, ale przede wszystkim oferty przygotowanej z myślą o zwiedzających [...]
 
Rada w terenie
 
Członkowie Rady Ochrony Pracy rzadko mają okazję zwiedzać zakłady produkcyjne. Odbywa się to na posiedzeniu wyjazdowym, organizowanym z reguły raz w roku. Może to kojarzyć się z gospodarską wizytą, organizowaną w zakładzie dobrym lub bardzo dobrym pod względem bhp, jednak takiej wizyty nie należy do końca lekceważyć.Nie wszyscy członkowie ROP mają kontakt z przemysłem, więc zobaczenie instalacji i ludzi przy pracy ma ważny walor edukacyjny, choć oczywiście wizyta jest odpowiednio ara[...]
 
Ratownik górski
 
Iwona Romanowska-Słomka  
Ocena ryzyka zawodowego ratownika górskiego została wykonana metodą RISK SCORE. Metoda RISK SCORE jest metodą trójparametrową, w której szacuje się skutki zdarzenia S, ekspozycję na zagrożenie E i prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia P. Parametry S i E szacowane są na 6 poziomach, prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia P szacowane jest na 7 poziomach. Parametrom przypisuje się liczby mające charakter wag oceniających ich znaczenie.Zadaniem ratownika górskiego jest niesienie pierwszej pomocy osobom, które uległy wypadkowi, zachorowały lub zaginęły w górach. Ratownik górski pełni całodobowe dyżury w stacjach GOPR‑u oraz patroluje tereny górskie. Jest w ciągłej gotowości do natychmiastowego zorganizowania i podjęcia akcji ratowniczej niezwłocznie po odebraniu informacji o zdarzeniu w górach. Ratownicy wyposażeni są w najnowocześniejszy sprzęt, taki jak: nawigacja satelitarna, pojazdy terenowe, śmigłowce itp. Po odnalezieniu poszkodowanego i udzieleniu mu pierwszej pomocy, jeżeli stan jego zdrowia tego wymaga, ratownicy transportują go. Codzienna praca ratownika górskiego polega na patrolowaniu szlaków, tras narciarskich. Ratownik górski przeprowadza szkolenia dla turystów i grup wycieczkowych. Każdy z ratowników jest przeszkolony z zakresu udzielania pierwszej pomocy. Ratownicy górscy posługują się toboganami służącymi do zwożenia ludzi ze złamaniami, skuterami śnieżnymi, quadami, samochodami terenowy[...]
 
Redakcja Odpowiada
 
Cd. wypadków w drodze do/z pracy.Czytelnik A.S. przysłał trzy pytania, na które nie uzyskał odpowiedzi po lekturze artykułu Piotra Wąża "Wypadki w drodze »do« lub »z« pracy", zamieszczonego w poprzednim numerze ATESTU. 1. Czy definiując wypadek w drodze do/z pracy możemy mówić o "nagłości zdarzenia" jako jednej z jego przesłanek, która w swej istocie jest tożsama z analogicznym pojęciem występującym w definicji wypadku przy pracy? Przy wypadku przy pracy przyjmuje się, że zdarzenie jest nagłe, jeśli trwa nie dłużej niż dniówka robocza. Jak to przełożyć na nagłość wypadku w drodze do/z pracy? 2. Jeśli pracownik jest zatrudniony przez 2 pracodawców i ulega wypadkowi w drodze do/z pracy w związku z pracą tylko u jednego z nich, to czy drugi pracodawca też wypłaca mu wynagrodzenie za okres choroby w wysokości 100%? Jeśli tak, to na podstawie jakich dokumentów (kartę wypadku sporządza się tylko[...]
 
Salon spełnia inną rolę niż Sawo
 
Rozmowa z Zofią Strzyż, dyrektorem projektu, odpowiedzialną za salon Bezpieczeństwo Pracy w Przemyśle, który odbył się w dniach 14-17 czerwca br. w ramach targów ITM Polska w Poznaniu.Robert Kozela: Rozmawiamy trzeciego dnia targów ITM. Jak pani teraz, na gorąco, ocenia salon Bezpieczeństwo Pracy w Przemyśle, odbywający się w ramach tych targów? Zofia Strzyż: Cieszę się, że dopisała publiczność, o którą zabiegaliśmy, czyli pracownicy służby bhp, których zapraszaliśmy i na targi, i na konferencje towarzyszące salonowi. Wysłaliśmy wiele zaproszeń do behapowców i otrzymaliśmy sporo telefonów z podziękowaniami i potwierdzeniem przybycia. I tych zwiedzających na salonie widać. Choć liczba wystawców nie jest szczególnie duża… Rzeczywiście, mogłoby ich być więcej. Przydałaby się oferta związana z ochroną maszyn, czyli przeznaczona dla większej liczby zwiedzających i wystawców na targach ITM. Na salonie mamy obecnie 42 wystawców (w tym 9 z zagranicy), czyli dokładnie tylu ilu było na poprzednim. Liczba wystawców na salonie utrzymuje się na tym samym poziomie od pierwszej edycji. Pierwszy s[...]
 
Spotkanie branżowe
 
Zofia Lejko  
Tegoroczny Salon Bezpieczeństwo Pracy w Przemyśle zdominowały konferencje. Nie dopisali wystawcy, było ich zaledwie 42, natomiast nie można było narzekać na liczbę zwiedzających, szczególnie w drugim i trzecim dniu targów.Od kiedy targi SAWO odbywają się co drugi rok Międzynarodowe Targi Poznańskie wzbogaciły, drugie co do wielkości, targi: Innowacje, Technologie, Maszyny (ITM) o salon bhp. Idea wydaje się słuszna, ale praktyka tego nie potwierdza - salon, wbrew oczekiwaniom organizatorów, nie stał się integralną częścią ITM, których wystawcy tylko sporadyczne docierają na ekspozycję behapowską. Potargowe reportaże, które konsekwentnie od lat zamieszczamy, początkowo miały formę plotkarskich doniesień, podpatrzonych sytuacji, później ewoluowały w kierunku opinii, oceny targów przez wystawców. W tym roku na temat targów wypowiadają się zwiedzający i nieliczni zadowoleni wystawcy.Za wcześnie na ocenę, zrobiliśmy dopiero jedną rundkę. Ale byliśmy na "pierwszej pomocy" (specjaliści uczyli, jak dokonać resuscytacji, zatamować krwotok czy udzielić pierwszej pomocy osobie poparzonej - przy. red.). - Jestem pierwszy raz na targach bhp - mówi Joanna Filipowska z Łodzi, która od roku pr[...]
 
Studia podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu
 
Od kwietnia 2007 roku w cyklu "Gdzie studiować" prezentujemy studia podyplomowe z zakresu bhp, których ukończenie daje uprawnienia zgodne z rozporządzeniem Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU nr 109, poz. 704 ze zm.). By podjąć te studia kandydaci muszą się legitymować dyplomem ukończenia studiów licencjackich bądź magisterskich; w większości szkoły nie wymagają by były to studia techniczne. Absolwenci studiów po roku stażu w służbie bhp mogą objąć w zawodzi[...]
 
Szczególne uprawnienia pracowników niepełnosprawnych
 
Piotr Wąż  
Regulacja zawarta w art. 14-20 ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU z 2010 r., nr 214, poz. 1407 ze zm.; dalej jako: RehU), przyznaje pracownikom niepełnosprawnym kilka szczególnych uprawnień. Niniejszy artykuł przybliża istotę każdego z nich. Stanowisko pracy Na pracodawcy spoczywa szczególny obowiązek dbałości o pracowników, którzy w wyniku wypadku przy pracy bądź choroby zawodowej utracili zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku pracy, lecz z którymi pracodawca nie rozwiązał stosunku pracy1. W odniesieniu do tej kategorii pracowników, pracodawca jest zobowiązany wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, w terminie nieprzekraczającym 3 miesięcy, licząc od daty zgłoszenia przez pracownika gotowości przystąpienia do pracy. Przy czym pracownik powinien zgłosić swą gotowość w ciągu miesiąca od dnia uznania go za osobę niepełnosprawną (art. 14 ust. 1 RehU). Niedopełnienie w terminie omawianego obowiązku przez pracodawcę sprawia, że będzie on zobowiązany do dokonania wpłaty w wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w dniu rozwiązania stosunku pracy z tym pracownikiem (art. 23 RehU). Pracodawca jest zwolniony z obowiązku utworzenia bądź dostosowania stanowiska pracy w tym trybie, jeżeli udowodni, że wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było naruszenie przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika z jego winy lub z powodu stanu nietrzeźwości pracownika (art. 14 ust. 2 RehU). Czas pracy Za jedną z najistotniejszych regulacji w sferze omawianej problematyki należy niewątpliwie uznać przepisy odnoszące się do kwestii czasu pracy pracowników niepełnosprawnych. W myśl tych przepisów, czas pracy osoby niepełnosprawnej uzależniony jest od stopnia jej niepełnosprawności. Ustawa wyróżnia trzy stopn[...]
 
Ślimak zmiażdżył dłoń
 
Wojciech Dębski  
W zakładzie produkcyjnym zajmującym się przerobem tworzyw sztucznych doszło do ciężkiego wypadku przy pracy, w którym pracownik doznał zmiażdżenia lewej dłoni i w efekcie amputacji trzech palców. Poszkodowany obsługiwał maszynę do produkcji granulatu tworzywa sztucznego. Maszyna ta pobiera z zasobnika poprzez pionowy podajnik ślimakowy surowiec, tj. rozdrobnioną folię tworzywa sztucznego, którą następnie topi i przetwarza na nici, które z kolei cięte są na granulat. Poszkodowany wykonywał pracę przy tej maszynie po raz pierwszy. Około godziny 14.00 podajnik został zapchany, ślimak podajnika został unieruchomiony. Różne wersje Poszkodowany w zeznaniach złożonych dwukrotnie inspektorowi pracy podał różne wersje zdarzenia: 1. Bezpośrednio po wypadku powiedział, że w związku z zatrzymaniem maszyny przeszedł do jej tylnej części, gdzie znajdował się otwór rewizyjny podajnika ślimakowego. Był przekonany, że maszyna jest trwale unieruchomiona i podczas czynności związanych z przepychaniem podajnika nie uruchomi się. Wobec tego włożył lewą dłoń do otworu rewizyjnego i zaczął wyciągać zalegający tam surowiec. Jednak w pewnym momencie maszyna ruszyła, a uruchomiony ślimak podajnika pochwycił dłoń poszkodowanego; po chwili ślimak podajnika ponownie się zatrzymał. Poszkodowany próbował przy użyciu klucza skierować ślimak w stronę przeciwną do jego obrotów, jednak nie udawało się to. Samodzielnie nie mógł wydostać dłoni z wnętrza podajnika, więc zaczął krzyczeć. Na miejsce wypadku przybiegł pracodawca z innym pracownikiem. Wyłączyli maszynę i odkręcili silnik przy ślimaku podajnika, następnie unieśli nieco ślimak i poszkodowany mógł wydostać z niego uwięzioną dłoń. 2. W zeznaniach, złożonych inspektorowi trz[...]
 
teksty-preteksty
 
Niezadowoleni z pracy. Zajmująca się doradztwem personalnym i analizami rynku pracy firma Sedlak&Sedlak przeprowadziła badania na temat zadowolenia Polaków ze swej pracy. Wynikło z nich, że niezadowolonych jest aż 2/3. Przyczyną są przede wszystkim niskie płace, ale również inne czynniki - brak poczucia stabilizacji zatrudnienia, dokładanie obowiązków, atmosfera w pracy, miejsce w hierarchii, wielkość firmy. W tym ostatnim przypadku stwierdzono, że im mniejsza firma, tym zadowolenie większe, gdyż pracownik odgrywa w niej jakąś znaczącą rolę (tak mu się przynajmniej wydaje), a w dużej czuje się raczej ubezwłasnowolnionym przedmiotem (ciekawe, bo według naszego rozeznania najwięcej skarg do PIP napływa raczej od pracowników małych firm). Zdaniem autorów badań, niechęć do pracy nie jest tożsama z niechęcią do przełożonych - Polacy oceniają swych szefów generalnie pozytywnie, z wyjątkiem pracowników przedsiębiorstw państwowych oraz administracji rządowej i samorządowej. Stwierdzono także, że Polacy należą do najbardziej zestresowanych pra[...]
 
Tworzenie i wyposażanie stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych
 
Wiesława Kowalska  
Zgodnie z art. 26e ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: DzU z 2010 r., nr 214, poz. 1407 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji zawodowej, pracodawca, który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osobę niepełnosprawną, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu, może otrzymać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy do wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia. Zwrotu tych kosztów dokonuje starosta na warunkach i w wysokości określonych umową zawartą z pracodawcą.Z wnioskiem o udzielenie refundacji może wystąpić wyłącznie pracodawca. Ustawa o rehabilitacji zawodowej nie definiuje terminu pracodawcy. Dlatego też - stosownie do art. 66 tej ustawy - mają tutaj zastosowanie przepisy ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: DzU z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z art. 3 pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników (w rozumieniu art. 2 k.p. są to osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, spółdzielczej umowy o pracę, powołania, mianowania lub wyboru). Dlatego o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy mogą wnioskować podmioty i osoby, które przed złożeniem wniosku i na dzień zawarcia umowy zatrudniają chociaż jedną osobę (inną niż tę, z którą wiąże się zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy) na którejkolwiek z podstaw wymienionych w art. 2 k.p. O zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej może ubiegać się pracodawca działający przez o[...]
 
WYDARZENIA
 
Sprawozdanie roczne Agencji z Bilbao.Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy opublikowała swoje sprawozdanie roczne za 2010 r. Sprawozdanie prezentuje działania jakie Agencja podjęła w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia europejskich pracowników. Jednym z ważnych wydarzeń była inauguracja kampanii na rzecz zdrowych miejsc pracy poświęcona bezpiecznej eksploatacji - dwuletnie kampanie Agencji poświęcone zdrowiu i bezpieczeństwu są w tej chwili największymi tego rodzaju kampaniami na świecie. W kampanię tę zaangażowała się rekordowa liczba organizacji partnerskich. Agencja opublikowała również wyniki europejskiego badania przedsiębiorstw na temat nowych i pojawiających się zagrożeń (ESENER), które po raz pierwszy zawiera dane pochodzące od przedsiębiorstw z całej Europy na temat ich[...]
 
Zagrożenia w zawodzie policjanta
 
Andrzej Dziedzic  
Policjanci podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych narażeni są na obrażenia ciała, kalectwo, utratę życia, będące skutkiem postępowania osób, wobec których podejmowane są działania mające na celu eliminację zachowań sprzecznych z prawem. Policjanci zazwyczaj żyją w ciągłej obawie przed fizycznym zagrożeniem i są często uczestnikami dramatycznych sytuacji, co staje się źródłem stresu, problemów rodzinnych i osobistych.Policja to umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Policjant to funkcjonariusz państwowy, którym jest zarówno pracownik liniowy, czyli ten, który ma bezpośrednio do czynienia z przestępcami, jak i technik, analityk czy specjalista informatyk. Policja składa się z następujących rodzajów służb: kryminalnej, prewencyjnej, śledczej, lotnictwa Policji oraz wspomagającej działalność Policji w zakresie organizacyjnym, logistycznym i technicznym. Zgodnie z art. 2 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: DzU z 2007 r., nr 43, poz. 277 ze zm.) do podstawowych zadań Policji należy: ochrona życia i zdrowia ludzi i mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi ich dobra; ochrona bezpieczeństwa i porządk[...]
 
Zobacz, pomyśl, odpowiedz!
 
Zadaniem Państwa jest udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące przepisów, zasad oraz wiedzy z dziedziny bhp, związanych z określonym rodzajem pracy (zawodem, specjalnością). Fotografia przedstawia przedmiot, narz[...]
 

Czasowy dostęp

zegar Wykup czasowy dostęp do tego czasopisma.
Zobacz szczegóły»