BUDOWNICTWO I GEODEZJA ›
GAZ, WODA I TECHNIKA SANITARNA ›
2011-10 |
| |
|
Publikacja: Jakość wód na obszarach polderowych Żuław Elbląskich jako wskaźnik środowiskowych skutków produkcji rolniczej
Autor: Tadeusz Marcinkowski  Anna Martyna
Produkcja rolnicza jest znaczącym rodzajem ingerencji człowieka
w środowisko przyrodnicze. Jej negatywny wpływ powoduje między
innymi degradacje zasobów glebowo- wodnych oraz postępujące zanieczyszczenia
powietrza nadmierną emisja pyłów i gazów cieplarnianych.
Sygnalizowany problem dotyczy większości polskich gospodarstw rolnych,
co z punktu widzenia obecnych oraz przyszłych celów i priorytetów
Wspólnej Polityki Rolnej rodzi konieczność natychmiastowego
poszukiwania skutecznych i możliwych do realizacji sposobów na jego
rozwiązanie. Wśród rozlicznych rodzajów zanieczyszczeń wody, migrujących
z terenu zagrody wiejskiej i użytków rolnych, miejsce szczególne
zajmują azot i jego związki. Nie bez znaczenia jest również fosfor oraz
często niedoceniany potas, który wprawdzie nie jest zaliczany do biogenów
jednak jego rola w ekosystemach wodnych, zwłaszcza w procesach
wzmożonej produkcji biomasy, a zatem i w procesach eutrofizacji, jest
coraz częściej podkreślana i zauważana [1]. Zasoby wodne obszarów
rolniczych, w porównaniu z wodami terenów seminaturalnych [2], z natury
rzeczy charakteryzują się na ogół większa zawartością mineralnych
form azotu, fosforu i potasu. Spośród wielu istotnych i dostatecznie poznanych
przyczyn tego zjawiska, coraz częściej zwraca się uwagę na
niezrównoważony obieg tych makroskładników pokarmowych w agroekosystemach,
czego przyczyną jest powszechnie występujący nadmiar
azotu, fosforu i potasu w produkcji rolniczej wielu gospodarstw rolnych,
zaś skutkiem postępująca degradacja środowiska przyrodniczego, w tym
zasobów wód gruntowych i powierzchniowych. W porównaniu z innymi
regionami kraju, Żuławy Wiślane są bardziej narażone na rolnicze zanieczyszczenia
wód. Wynika to ze specyficznych uwarunkowań lokalnych,
związanych między innymi z właściwościami fizycznymi gleb żuławskich,
dużą dynamiką obiegu wody w warunkach gospodarki polderowej
oraz intensywnym sposobem gospodarowania na tych obszarach. Za liczące
się[...]
|
Prenumerata
|
|
Analiza porównawcza strat ciśnienia w rurach z pvc i pe modelowanych wzorami Darcy-Weisbacha i Hazena-Williamsa
|
|
|
Piotr Wichowski Tadeusz Siwiec Marek Kalenik Dariusz Morawski
|
Standardową metodą obliczania strat ciśnienia P, lub wysokości strat
ciśnienia H podczas przepływu wody przewodem o przekroju kołowym
jest wzór Darcy-Weisbacha [1,2,3].
(1)
gdzie: H - wysokość strat ciśnienia, m; P - straty ciśnienia, Pa; ρ - gęstość
wody, kg/m3; Σζ - suma współczynników oporów miejscowych;
λ - współczynnik oporów liniowych; l - długość rurociągu, m; d - średnica
rurociągu, m; Q - natężenie przepływu, m3/s, g - przyspieszenie
ziemskie, m/s2.
Σζ określa stratę ciśnienia wywoływaną przepływem wody przez zawory,
zasuwy, kolana, łuki itp., a ich wartości można znaleźć w literaturze
[1,2], a przede wszystkim w normie [3]. Jedną z istotnych wielkości
zależną od większej liczby parametrów jest współczynnik oporów liniowych
λ. Jest to wielkość charakteryzująca opory podczas przepływu
wody prostoliniowym rurociągiem wywołane tarciem cząsteczek wody
o siebie oraz o ścianki rurociągu. Jest ona określana w normie wzorem
Colebrooka-White’a [3]
(2)
gdzie: Re - liczba Reynoldsa, "-"; ε - chropowatość względna, "-". Liczba
Re i ε wyrażane są wzorami
(3)
i
(4)
gdzie: k - chropowatość bezwzględna wewnętrznej ścianki rurociągu,
m; ν - kinematyczny współczynnik lepkości, m2/s.
Chropowatość bezwzględna określa charakter nierówności wewnętrznej
powierzchni rury i przyjmowana jest według danych wytwórcy
lub według pomiarów [3]. Określenie jej w rurociągach podczas
normalnej eksploatacji jest niemożliwe, gdyż ze względu na postępy
procesów korozyjnych, abrazję rur, obrosty biologiczne, pokrywanie
się osadami z reguły się zmienia. Dlatego wykorzystując badania Nikuradsego
przyjmuje się je dla przewidywanych przypadków i konkretne
wartości zostały podane w normie [3]. Najniższe chropowatości występują
przy obliczaniu strat w rurociągach z tworzyw sztucznych. Mała
2 4
8 2
π g d
Q
d
Σζ λ l
ρ g
H P
⋅ ⋅
⋅

ɽ[...]
|
|
|
|
Analiza zmian podstawowych wskaźników eutrofizacji wód w zbiorniku retencyjnym Turawa
|
|
|
Adam Rak
|
Celem podjętych badań i analiz jest ocena zmian podstawowych
wskaźników eutrofizacji wód zbiornika Turawa w powiązaniu z przebiegiem
zmian ilości retencjonowanej wody w poszczególnych okresach
roku. Dotychczas zalecane dla zbiornika metody poprawy jego stanu ekologicznego
koncentrowały się na działaniach związanych na poprawie
jakości wody powierzchniowej dopływającej do zbiornika ze zlewni Małej
Panwi, poprzez redukcję biogenów. Konieczna jest także likwidacja
punktowych źródeł zanieczyszczeń na jej obszarze (np. likwidacja hałdy
odpadu hutniczego w Ozimku). Dużą rolę w zanieczyszczeniu zbiornika
Turawa przypisuje się osadom zgromadzonych na jego dnie. Stąd proponowane
są zabiegi polegające na zneutralizowaniu i odizolowaniu od
biosfery substancji odżywczych (biogenów), zanieczyszczeń i toksyn wewnątrz
zbiornika, bez wydobycia osadu dennego na powierzchnię [1].
W myśl art. 9, ust. 1, pkt. 4 ustawy [2] przez eutrofizację rozumie się
"wzbogacanie wody biogenami, w szczególności związkami azotu lub fosforu,
powodującymi przyspieszony wzrost glonów oraz wyższych form życia
roślinnego, w wyniku którego następują niepożądane zakłócenia biologicznych
stosunków w środowisku wodnym oraz pogorszenie jakości tych wód".
Wartości graniczne podstawowych wskaźników eutrofizacji wód powierzchniowych,
powyżej których występuje eutrofizacja określono w tab. 1.
Materiał i metody
Zbiornik retencyjny "Turawa" jest nizinnym, zaporowym zbiornikiem
retencyjnym na rzece Mała Panew. Jego powierzchnia wynosi ponad 20 km2,
a maksymalna pojemność retencji 106,18 mln m3. Zlewnia rzeki Małej Panwi
do przekroju zbiornika liczy 1423 km2 i leży na obszarach Wyżyny Śląskiej
i Równiny Opolskiej. Źródłami zanieczyszczeń wód rzeki Małej Panwi
jest działalność rolnicza, ścieki komunalne i odpady przemysłowe [4, 5].
Zbiornik posiada dobrą łączność hydrauliczną z wodami podziemnymi [6].
Zbiornik "Turawa", jako zbiornik przepływowy jest osadnikiem rumowiska
unoszonego[...]
|
|
|
|
Biogenne i tlenowe wskaźniki jakości wody dopływającej i odpływającej z wybranych zbiorników wodnych
|
|
|
Agnieszka Policht-Latawiec Włodzimierz Kanownik Włodzimierz Rajda
|
W niniejszym artykule przeanalizowano BZT5, ChZTMn oraz stężenia
O2 rozp., NH4
+, NO3
- i PO4
3- w wodach odpływających i (lub) dopływających
do wybranych zbiorników. Ze względu na brak w niektórych
pracach danych dotyczących wody na dopływie i odpływie ze zbiornika
nie ma pełnej możliwości wyeksponowania roli danego zbiornika
w zmianach stężenia składników w wodzie danego cieku.
Materiały i ogólna charakterystyka zbiorników
Dane do analizy dotyczą 22 zbiorników o różnej wielkości i funkcjach.
Uzyskano je z 16 publikacji różnych autorów, zamieszczonych w różnych
czasopismach w okresie 1985-2005 r. [1-2, 4-9, 11-18], w tym badań własnych
dotyczących zbiornika w Domaniowie na rzece Radomce [31].
Rozmieszczenie zbiorników na terenie Polski przedstawia rycina
1, a podstawowe parametry i położenie geograficzne według Kondrackiego
[10] w tab. 1. Zbiorniki znajdują się w siedmiu regionach
kraju. Większość z nich (16) zlokalizowana jest na terenach górskich
w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich (10 zbiorników) i Wschodnich
(2 zbiorniki) oraz w Sudetach (4 zbiorniki). Na terenach wyżynnych
(Wyżyna Śląsko-Krakowska i Małopolska) znajduje się 5 zbiorników,
natomiast na terenach niżej położonych (Wysoczyzna Podlasko-Białoruska
i Nizina Środkowo-Polska) - 4 zbiorniki (tab.).
Zbiorniki są zróżnicowane pod względem wielkości. Pięć z nich według
Ciepielowskiego [3] zalicza się do kategorii małych, o całkowitej pojemności
do 10 mln m3. Dziesięć zbiorników, o pojemności powyżej 10 mln m3,
a poniżej 100 mln m3 zalicza się do średnich, 7 pozostałych to zbiorniki duże
o pojemności 117-[...]
|
|
|
|
Gospodarowanie wodą w gminnych wodociągach woj. małopolskiego
|
|
|
Tomasz Bergel
|
Prawidłowe zbilansowanie wody w sieci jest podstawowym elementem
oceny efektywności pracy wodociągu w aspekcie zużycia i strat
wody. Często spotyka się jednak sytuacje, w których przedsiębiorstwa
wodociągowe nie dokonują takiego bilansu. Dohnalik i Jędrzejewski [1]
uważają, że przyczyny takiego podejścia do bilansu wody są co najmniej
dwie. Po pierwsze - zdarza się, że przedsiębiorstwo wodociągowe
nie mierzy dokładnie całej objętości wody po to, by nie wykazywać
rzeczywistych strat występujących w sieci wodociągowej. Po drugie
- zawyżane są wartości wody zużywanej na potrzeby własne po to, aby
zaniżyć wykazywany procentowy wskaźnik strat wody.
Szczególnie istotnym dla oceny warunków techniczno-eksploatacyjnych
systemów dystrybucji wody jest końcowy fragment tego bilansu,
który obejmuje:
● objętość wody dostarczonej do sieci,
● objętość wody sprzedanej odbiorcom,
● objętość wody wtłoczonej do sieci i zużytej na potrzeby własne wodociągu
(płukanie sieci, kanałów i zbiorników),
● objętość strat wody w sieci wodociągowej.
Przemiany społeczno-gospodarcze jakie miały miejsce w Polsce
w ostatnich latach, w dużym stopniu wpłynęły na poprawę efektywności
prowadzenia działalności gospodarczej i jakości świadczenia usług
komunalnych. Przedsiębiorstwa zaczęły dostrzegać wagę problemu
strat wody, szczególnie w kontekście zmniejszających się wpływów finansowych
z tytułu wody sprzedanej i konieczności poszukiwania możliwości
ograniczenia kosztów jej uzdatniania i dystrybucji.
Celem artykułu jest pokazanie problemu gospodarowania wodą
w wodociągach gminnych. Analizą objęto 36 wodociągów zlokalizowanych
na terenie gmin wiejskich i miejsko-wiejskich woj. małopolskiego.
Dane do analizy pozyskane od zarządców wodociągów obrazują
stan wodociągów na koniec 2009 r. Z uwagi na duże zróżnicowanie wodociągów
pod względem wielkości, zostały one podzielone na 5 grup
w zależności od liczby mieszkańców obsługiwanych przez wodociąg,[...]
|
|
|
|
Hydrochemiczne uwarunkowania lokalizacji zbiornika małej retencji na rzece Wilga
|
|
|
Tomasz Kowalik Andrzej Bogdał Włodzimierz Kanownik Krzysztof Ostrowski Włodzimierz Rajda
|
Zrównoważony rozwój gospodarczy wymaga, poza innymi działaniami,
prawidłowego gospodarowania zasobami wodnymi, w tym dbałości
o ich czystość [1]. Polska jako kraj o bardzo małych zasobach
wodnych, wdrożyła w 2002 r. Program Małej Retencji, którego zadaniem
jest budowa zbiorników w małych zlewniach [2].
Ogólne kryteria lokalizacji zbiorników wynikają z uwzględnienia
warunków miejscowych (hydrologicznych, geologicznych i terenowych),
ustaleń planów zagospodarowania przestrzennego oraz rozmiarów
zapotrzebowania na retencjonowanie wody w danym rejonie.
Zbiorniki są lokalizowane prawie wyłącznie na małych ciekach, na
których nie są prowadzone oceny jakości wód. Dlatego informacje,
o jakości wód zasilających planowane zbiorniki opierają się głównie
na analizie zagospodarowania ich zlewni (użytkowanie rolnicze, leśne,
zurbanizowane itp.) oraz bliskości potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
wód, przeprowadzonej na podstawie map [2].
Celem artykułu jest ocena jakości i walorów użytkowych wody
rzeki Wilgi pod kątem celowości jej retencjonowania w planowanym
zbiorniku małej retencji "Janowice".
Zakres i metody badań
Badania wody odpływającej rzeką Wilgą prowadzono w latach 2008
i 2009. Oznaczenia 29 wybranych wskaźników fizyko-chemicznych
wykonywano raz w miesiącu. Próby wody do analiz pobierano z rzeki
Wilgi, w miejscu planowanej zapory zbiornika "Janowice" (rys.).
Bezpośrednio w terenie mierzono temperaturę, pH, stężenie tlenu rozpuszczonego
oraz przewodność elektryczną właściwą, a w laboratorium
oznaczano, metodami standardowymi [3], stężenia zawiesiny ogólnej,
substancji rozpuszczonych, związków biogennych (N-NH4
+, NH4
+,
NO2
-, N-NO3
-, NO3
-, PO4
3-, Pogólny), składników mineralnych (SO4
2-, Cl-,
Mg2+, Ca2+), wskaźników tlenowych (BZT5 i ChZTMn) i metali (Fe2+/3+,
Mn2+), oraz z częstotl[...]
|
|
|
|
Ilość związków biogennych wnoszonych z wodami rzeki Raby do zbiornika dobczyckiego w latach 2005-2009
|
|
|
Włodzimierz Miernik Agnieszka Cupak Andrzej Wałęga
|
Największe zagrożenie dla jakości wód powierzchniowych (zwłaszcza
stojących) zmagazynowanych w jeziorach i sztucznych zbiornikach
zaporowych stanowią związki biogenne (azotu i fosforu) odpowiedzialne
za proces ich eutrofizacji. Pociąga on za sobą masowy rozwój roślinności
wodnej, w szczególności glonów. Tak zwanym "zakwitom glonów", towarzyszy
szereg negatywnych dla środowiska wodnego zjawisk. Można
wśród nich wymienić: wyhamowanie procesu fotosyntezy, pogorszenie
się warunków tlenowych oraz przenikanie toksycznych metabolitów
i produktów rozkładu ich obumarłej biomasy [2, 6]. Obok eutrofizacji
naturalnej, występuje też eutrofizacja antropogeniczna. Wywołują ją
związki biogenne przedostające się do wód z tzw. punktowych (ścieki)
lub obszarowych (resztki nawozów stosowanych w rolnictwie) źródeł
zanieczyszczeń [4].
W wielu przypadkach wody magazynowane w sztucznych zbiornikach
zaporowych stanowią podstawowe źródło zaopatrzenia ludności
w wodę pitną, zwłaszcza dużych miast. Tak jest i w przypadku Krakowa,
dla którego mieszkańców dostarcza się wodę przede wszystkim
ze zbiornika dobczyckiego. Powstał on w wyniku przegrodzenia
rzeki Raby w km 60+1 jej biegu, zaporą ziemno-betonową o wysokości
31,6 m. Przy normalnym poziomie piętrzenia ma on pojemność
99,2 mln m3 i zajmuje powierzchnię 970 ha. Zbiornik dobczycki jest
GAZ, WOD A I TECHNIK A SANIT ARN A ■ PAŹDZIERNIK 2011 385
eksploatowany od 1987 r. [3]. Rzeka Raba dostarcza blisko 90% magazynowanej
w nim wody, a pozostałe 10% pochodzi ze zlewni własnej,
na której znajduje się kilka małych dopływów. Zawarte w nich ilości
związków biogennych nie stanowiły poważnego zagrożenia dla jakości
wód zbiornika dobczyckiego [5]. Stanowiły je natomiast biogeny dostarczane
przez samą Rabę, których źródłem były ścieki oczyszczone,
d[...]
|
|
|
|
Kształtowanie jakości wód kaskady małych zbiorników retencyjnych Szabelnia i Górny Młyn na rzece Czysta
|
|
|
Agnieszka Cupak Andrzej Wałęga Włodzimierz Miernik
|
Działalność gospodarcza człowieka oraz zmiany użytkowania
gruntów oddziałują bezpośrednio i pośrednio na obieg wody i jego
strukturę [1]. Wpływają one na przyspieszenie obiegu wody w zlewni
rzecznej, co skutkuje zwiększeniem częstości występowania przepływów
ekstremalnych. Obserwuje się również obniżanie poziomu wód
gruntowych, a tym samym zmniejszenie zasobów wód podziemnych
[3]. Coraz powszechniejszy jest pogląd, że niezbędne są działania
zmierzające do zwiększenia retencji zlewni metodami naturalnymi. Do
metod technicznych, umożliwiających poprawę struktury bilansu wodnego,
zalicza się budowę małych zbiorników wodnych, które mogą
być efektywnym sposobem ograniczania fali powodziowej, głównie
w przypadku małych zlewni (poniżej 100 km2), oraz gdy mamy do
czynienia z dużym przepływem, ale o krótkim czasie trwania [8,9].
Jednak, specyfika małych zbiorników zaporowych, polegająca na akumulacji
zanieczyszczeń z powierzchni zlewni, czyni z nich ekosystemy
podatne na proces eutrofizacji [14]. Wybudowanie zbiorników
wstępnych, zlokalizowanych bezpośrednio przed zbiornikiem głównym
może przyczynić się do poprawy jakości wody, będącą wynikiem
procesów fizykochemicznych i biologicznych zachodzących w wodzie
zbiornika. Do podstawowych procesów zaliczyć można sedymentację
zawiesin oraz wbudowanie biogenów w biomasę fitoplanktonu, którym
sprzyja niewielka prędkość przepływu wody oraz wydłużony czas
retencji [12, 13].
Celem artykułu jest określenie roli zbiornika wstępnego w kształtowaniu
jakości wód w zbiorniku głównym, na przykładzie zbiorników
Szabelnia i Górny Młyn.
Charakterystyka obiektu badań
Obiekt badań stanowił zbiornik główny Górny Młyn mający zbiornik
wstępny - Szabelnia, zlokalizowane na rzece Czystej w km 5+[...]
|
|
|
|
Oczyszczone ścieki jako alternatywne źródło wody w świetle zmian klimatu w krajach Unii Europejskiej
|
|
|
Anna Bożek Marzenna Strońska Urszula Szyjkowska
|
Kraje europejskie, szczególnie te północne, mają duże rezerwy wodne,
bardzo rygorystyczne standardy środowiskowe i stosunkowo wysokie
ceny wody. W państwach europejskich położonych na południu występują
natomiast bardzo ograniczone rezerwy wody dostępne do wykorzystania.
Sytuacja ta jest bezpośrednią konsekwencją warunków klimatycznych występujących
na tych obszarach Europy. Stwarza to potrzebę podjęcia prac
mających na celu odnawianie i powiększanie zasobów wód w miejscach
objętych jej deficytem. Działania te przynoszą znaczące korzyści dla rolnictwa
(nawadnianie upraw), dla przemysłu (woda do chłodzenia), rekreacji
(utrzymanie obszarów krajobrazowych, nawadnianie pól golfowych),
a także pozwalają na uzupełnianie zasobów wód podziemnych (rys. 1).
Rys. 1. Bezpośrednie i pośrednie wykorzystanie ścieków oczyszczonych
Miasto
Rolnictwo
Miasto
Stacja
Uzdatniania
Wody
Oczyszczalnia
Scieków
Zasilanie wód
podziemnych
Dezynfekcja
Przemysł
Studnia Zrzut do rzeki
Scieki
Rys. 2. Lokalizacja realizowanych projektów dotyczących odnowionej
wody w Europie
Poniżej na rys. 2 przedstawiono rozmieszczenie realizowanych projektów
dotyczących wtórnego wykorzystania wód w Europie, z którego
wyraźnie wynika, ze Europa Centralna (w tym Polska) i Wschodnia nie
jest objęta tymi pracami.
Ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków uznane jest za
działanie priorytetowe zarówno w Ramowej Dyrektywie Wodnej
(RDW), jak i w Dyrektywie 96/61/WE Integrated Pollution Prevention
Control (IPPC), w sprawie zintegrowanego zapobiegania i ograniczania
(kontroli) zanieczyszczeń. Obecnie na terenie krajów UE brak jest jednolitych
i obowiązujących przepisów prawnych.
W celu określenia niedoborów wody wprowadzono pojęcie wskaźnika
eksploatacji wody WEI. Jest to wielkość określana stosunkiem objętości
rocznego zużycia wody do objętości możliwych do uzyskania zasobów
wodnych. W okresie gdy stopa zużycia wody przekracza 20% rezerw,
gospodarka wodna powinna stać si[...]
|
|
|
|
Problemy montażowe i eksploatacyjne oczyszczalni gruntowo-roślinnych
|
|
|
Katarzyna Pawęska Beata Malczewska Krzysztof Kuczewski
|
Potrzeba oczyszczania ścieków bytowych, nawet dla małych obiektów,
staje się zasadniczym problemem wymagającym rozwiązania. Alternatywą
dla lokalnych oczyszczalni ścieków są złoża roślinno-gruntowe.
Według art. 42 ust. 4 Prawa Wodnego: w miejscach, gdzie budowa
systemów kanalizacji zbiorczej nie przyniosłaby korzyści dla środowiska
lub powodowałaby nadmierne koszty, należy stosować systemy indywidualne
lub inne rozwiązania zapewniające ochronę środowiska [1].
Oczyszczalnie roślinno-gruntowe stały się bardzo popularne w krajach
Unii Europejskiej jak również zyskały sobie wielu zwolenników
w Polsce. Badania prowadzone w kraju i zagranicą wykazały skuteczną
pracę tych złóż związaną z redukcją takich wskaźników zanieczyszczeń
jak zawiesina, BZT5 oraz ChZT. Znacznie niższe efekty oczyszczania
uzyskuje się dla wskaźników biogennych.
Oczyszczanie ścieków w gruncie jest efektem złożonych procesów
biochemicznych, fizycznych i chemicznych, które zachodzą w strefie aeracji
i saturacji. Procesy oczyszczania ścieków w środowisku glebowym są
złożone i przebiegają w trzech etapach: zatrzymanie ścieków w procesie
infiltracji, mineralizacja zanieczyszczeń organicznych i sorpcja biologiczna
produktów rozkładu przez rośliny. W glebie i gruncie dochodzi
do dynamicznych zmian dobowych i sezonowych: wilgotności, składu
biologicznego i powietrza glebowego oraz zmian intensywności procesów
biochemicznych, fizycznych, chemicznych i zawartości substancji
biogennych i refrakcyjnych. Procesy zachodzące na złożach gruntoworoślinnych
cechują się kompleksowością, wynikającą ze współdziałania
środowisk gruntowego, wodnego jak i roślinnego [2, 3, 4].
Podstawowymi parametrami opisującymi prace złóż są: obciążenie
hydrauliczne, obciążenie ładunkiem zanieczyszczeń oraz rodzaj wypełnienia
(uziarnienie). Natomiast wymiernie na efekt oczyszczania wpływa
czas przepływu ścieków przez złoże, materiał wypełniający złoże oraz
temperatura. Nierównomierne obciążenie hydrau[...]
|
|
|
|
Przebieg wybranych epizodów opadowych na obszarze aglomeracji krakowskiej w aspekcie modelowania sieci kanalizacji deszczowej
|
|
|
Grzegorz Kaczor Andrzej Wałęga
|
Obecnie powszechną praktyką, przy wymiarowaniu i sprawdzaniu
pracy sieci kanalizacji deszczowej, jest stosowanie zaawansowanych
technik modelowania hydrologicznego i hydrodynamicznego [5]. Podejście
to wymaga jednak szczegółowej informacji o przebiegu zjawisk
opadowych, nie tylko w aspekcie znajomości natężenia i czasu trwania
deszczy, ale także najbardziej prawdopodobnego rozkładu opadu w postaci
tzw. syntetycznego hietogramu. Wykorzystywane są w tym celu
hietogramy opadu w postaci krzywych bezwymiarowych, opracowane
przez NRCS (National Resources Conservation Services) [6], DVWK
(Deutscher Verband für Wasserwirtschaft und Kulturbau) [2], deszczy
Eulera [5] lub hietogramów syntetycznych [1].
Celem badań była ocena możliwości opisu rozkładu opadu, o czasie
trwania 24 godzin, za pomocą bezwymiarowych krzywych opracowanych
przez DVWK oraz uzyskanych z rozkładu beta. Analizę przeprowadzono
na danych opadowych z 2010 r., uzyskanych ze stacji opadowych
zlokalizowanych na terenie aglomeracji krakowskiej.
Materiał i metody
Materiałem wyjściowym, wykorzystanym w analizie, były największe
epizody opadowe, zanotowane w 2010 r. na wybranych posterunkach
opadowych zlokalizowanych na terenie aglomeracji krakowskiej.
Analizowano opady o czasie trwania 24 godzin z krokiem czasowym
wynoszącym 1 godzinę. Dane pomiarowe uzyskano za pomocą deszczomierzy
elektronicznych typu OP2, zainstalowanych na terenie
oczyszczalni ścieków w Bielanach, Sidzinie, Skotnikach i Wadowie
(rys. 1) w ramach badań własnych Katedry Inżynierii Sanitarnej i Gospodarki
Wodnej Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
Do analizy wybierano[...]
|
|
|
|
Skuteczność usuwania zanieczyszczeń w hybrydowej oczyszczalni ścieków typu TRYBIO – badania wstępne
|
|
|
Michał Marzec Krzysztof Jóźwiakowski
|
Rozwój biotechnologii środowiskowej pozwala na szerokie wykorzystanie
w procesie oczyszczania ścieków zdolności różnych grup mikroorganizmów
do degradacji i transformacji zanieczyszczeń. W ostatnich
latach coraz częściej znajdują zastosowanie rozwiązania technologiczne,
oparte na jednoczesnym wykorzystaniu biomasy zawieszonej (osad czynny)
oraz utwierdzonej (złoże biologiczne) w tzw. reaktorach hybrydowych
[13]. Obecność biomasy w dwóch postaciach, szczególnie biomasy utwierdzonej
na złożu biologicznym, wskazywana jest jako pewnego rodzaju bufor
bezpieczeństwa, pozwalający na uzyskanie w systemach tych wysokiej
skuteczności usuwania zanieczyszczeń, nawet w warunkach zmiennej ilości
i składu dopływających ścieków. Stwarza to szansę na wykorzystanie
tego typu systemów w oczyszczalniach przydomowych, które bardzo często
narażone są na nierównomierny dopływ ścieków [1, 2, 3, 6, 7].
Celem artykułu jest wstępna ocena funkcjonowania przydomowej
oczyszczalni ścieków z reaktorem hybrydowym typu TRYBIO, opartej
na metodzie osadu czynnego i zanurzonego złoża biologicznego.
Materiał i metody badań
Oczyszczalnia funkcjonuje od sierpnia 2009 r. w miejscowości Dąbrówka
(woj. lubelskie) i służy do unieszkodliwiania ścieków socjalno-bytowych
z domu jednorodzinnego. Maksymalna przepustowość oczyszczalni wynosi
1,8 m3·d-1. Wykonana jest z elementów prefab[...]
|
|
|
|
Wpływ oczyszczonych ścieków na jakość wód w odbiorniku
|
|
|
Włodzimierz Kanownik Włodzimierz Rajda
|
Najczęściej stosowanym i najbardziej efektywnym działaniem
wpływającym na ograniczanie ilości zanieczyszczeń antropogenicznych
dostających się do wód, jest budowa systemów kanalizacyjnych
i oczyszczalni ścieków. Głównym zadaniem oczyszczalni ścieków jest
usunięcie z nich wszelkich substancji uznawanych za zanieczyszczenie
oraz ustabilizowanie ich składu, aby po wprowadzeniu do odbiornika
nie spowodowały zachwiania jego równowagi. Odbiornikiem ścieków
oczyszczonych są wody powierzchniowe, głównie płynące lub grunt.
Wykorzystanie ich jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy zrzut ścieków
nie zakłóca biologicznego funkcjonowania ekosystemu. Wybór
odbiornika jest uwarunkowany jego chłonnością, czyli zdolnością do
przyjęcia określonej objętości ścieków i ładunku zanieczyszczeń. Ważne jest, aby ładunek zanieczyszczeń nie ograniczał procesu samoistnego
oczyszczania się wód, ponieważ odbiornik stanowi kolejny etap na drodze
oczyszczania ścieków [1]. W większości modeli stosowanych do
analizy wpływu zrzutu zanieczyszczeń na jakość wody zakłada się całkowite
wymieszanie w punkcie zrzutu lub w niedalekiej odległości od
niego. Taki przebieg mieszania zachodzi rzadko, jednakże na potrzeby
opisu stanu rzeki założenie całkowitego wymieszania jest wystarczający.
Szybkość mieszania się ścieków z wodą rzeczną zależy od ich ilości
oraz wielkości i prędkości przepływu wody, a także szerokości i głębokości
cieku. Bardzo ważne jest również utrzymanie w całym biegu
rzeki warunków tlenowych, odpowiednich dla zamieszkujących odbiornik
organizmów żywych i sprawnego procesu samooczyszczania wód
[2]. Dlatego istotne jest nie tylko monitorowanie stężeń zanieczyszczeń
w oczyszczonych ściekach, ale także określenie ich wpływu na
wody odbiornika [3]. Badania wykazały, że większość obserwowanych
oczyszczalni powodu[...]
|
|
|
|
Wpływ zabudowy hydrotechnicznej rzeki na zawartość i nasycenie wody tlenem rozpuszczonym
|
|
|
Andrzej Bogdał
|
Tlen rozpuszczony jest niezbędny dla roślin i organizmów wodnych
oraz ma podstawowe znaczenie dla wszelkich procesów chemicznych
i biochemicznych zachodzących w wodach. Pochodzi on przede wszystkim
z dyfuzji z powietrza atmosferycznego oraz z fotosyntezy. Jeśli w wodzie
występuje odpowiednia ilość tlenu, wówczas w warunkach aerobowych
uruchamiane są procesy biochemicznego rozkładu zanieczyszczeń.
Stężenia tlenu w wodach powierzchniowych są zwykle mniejsze latem,
a większe zimą, co ma związek z gorszą jego rozpuszczalnością
w wyższych temperaturach, przy jednoczesnym nasileniu procesów zużywających
tlen. Zawartość tlenu w wodzie ulega również dużym wahaniom
dobowym - w ciągu dnia może nastąpić w wyniku fotosyntezy
przesycenie wody tlenem, a w nocy na skutek oddychania organizmów
wodnych spadek jego zawartości.
W literaturze spotyka się różne poglądy na temat wpływu zabudowy
hydrotechnicznej rzek na jakość wód płynących. Z jednej strony przed
budowlami piętrzącymi i regulacyjnymi może wystąpić pogorszenie warunków
tlenowych, ze względu na zmniejszenie prędkości przepływu
wody. Z drugiej strony w wyniku przepływu wody przez budowle, następuje
zmiana przepływu z laminarnego na burzliwy, co w konsekwencji
sprzyja krótkotrwałemu wzrostowi stężenia oraz nasycenia wody tlenem
i intensyfikuje procesy samooczyszczania wody [1, 2, 3].
Celem artykułu jest sprawdzenie tezy badawczej, czy w wyniku przepływu
wody przez małe budowle hydrotechnicznych (piętrzące i regulacyjne),
w statystycznie istotnym stopniu zwiększa się zawartość i nasycenie
wody tlenem w rzece poniżej piętrzenia.
Zakres i metody badań
Ocenę wpływu budowli hydrotechnicznych na warunki tlenowe przeprowadzono
na rzece Wschodniej, ponieważ na jej długości występuje
35 budowli piętrzących i regulacyjnych. Do badań wybrano 12 budowli
będących w co najmniej średnim stanie technicznym - w tym 4 jazy,
6 stopni, 1 bystrotok i 1 stopień z bystrotokiem. Budowle, o numerach inwentarzow[...]
|
|
|
|
Wpływ związków organicznych na procesy usuwania azotu w małej oczyszczalni ścieków
|
|
|
Piotr Bugajski Renata Woźniak-Vecchie
|
W wielu małych i przydomowych oczyszczalniach ścieków występują
problemy niedostatecznego usuwania związków azotu ze ścieków
[1, 2, 3, 4]. Jest kilka przyczyn wpływających na ten fakt. Podstawową
przyczyną jest fakt minimalizacji układu technologicznego, szczególnie
części biologicznej w tych oczyszczalniach. Ograniczenie lub całkowita
likwidacja stref denitryfikacji wpływa negatywnie na eliminację związków
azotu ze ścieków [5]. Dodatkową ale również istotną rolę w procesach
nitryfikacji oraz denitryfikacji odgrywają inne czynniki, jak:
proporcja pomiędzy związkami węgla organicznego i azotu, ilość tlenu
rozpuszczonego w ściekach, temperatura ścieków w bioreaktorze oraz
odczyn pH [6, 7]. W małych systemach przy braku fachowej obsługi
oraz urządzeń pomiarowo-kontrolnych wiele z tych czynników w porę
niezauważonych destabilizuje procesy unieszkodliwia związków azotu
ze ścieków. Dodatkowym poważnym problemem wydaje się fakt, iż
w aktualnie obowiązującym Rozporządzeniu Ministra Środowiska [8]
przy ocenie pracy oczyszczalni zezwala się na nieuwzględnianie ilości
związków biogennych w ściekach odpływających do wód płynących
z obiektów obsługujących do 2000 RLM. Mając to na uwadze,
producenci małych oczyszczalni ścieków, już na etapie projektowania
i wdrażania swoich wyrobów tworzą systemy, które w bardzo niewiel-
*) D r inż. Piotr Bugajski - Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Katedra
Inżynierii Sanitarnej i Gospodarki Wodnej; dr inż. Renata Woźniak-
Vecchie - CONECO -BCE Kraków Sp. z o.o.
Wpływ związków organicznych na procesy usuwania azotu
w małej oczyszczalni ścieków
Piotr Bugajski, Renata Woźniak-Vecchie*)
kim stopniu eliminują związki azotu i fosforu. W takim przypadku przy
lawinowo wzrastającej liczbie[...]
|
|
|
|
Wybrane cechy jakościowe ścieków odprowadzanych z osiedli domów jednorodzinnych w Krakowie
|
|
|
Grzegorz Kaczor Tomasz Szewczyk
|
W terenach wiejskich, zlokalizowanych w pobliżu dużych aglomeracji
miejskich, następuje w ostatnich latach intensywny rozwój budownictwa
mieszkaniowego dla potrzeb ludności niezwiązanej bezpośrednio
z rolnictwem. W osiedlach takich, w granicach posesji, lokalizowane
są budynki mieszkalne, często dwukondygnacyjne, garaże, sadzone
są drzewa owocowe, rabaty kwiatowe, trawniki oraz uprawiane są małe
poletka warzywne [4]. Podobne przeobrażenia społeczno-gospodarcze,
infrastrukturalne oraz związane z zagospodarowaniem i użytkowaniem
terenu, zachodzą w gminach wiejskich zlokalizowanych w sąsiedztwie
dużych aglomeracji miejskich [1, 2, 3].
W osiedlach podmiejskich można wyodrębnić dwa szczyty poboru
wody; poranny, kiedy mieszkańcy myją się, spożywają śniadanie
i wyjeżdżają do miejsc zatrudnienia oraz popołudniowo-wieczorny,
kiedy wracają do domów po pracy. Mieszkańcy osiedli podmiejskich
znajdują zatrudnienie najczęściej w samym mieście, co wiąże
się z posiadaniem jednego lub coraz częściej dwóch i więcej samochodów
dla potrzeb dojazdu do pracy. Wiąże się to ze wzrostem zużycia
wody na tzw. cele dodatkowe, związane z myciem pojazdów
[1, 4, 5]. W związku z zachodzącymi zmianami infrastrukturalnymi
osiedli z typowo wiejskich na podmiejskie, można spodziewać się
także zmian w charakterystyce poboru wody, jak również składzie
i ilości powstających ścieków.
Przykładem osiedli wiejskich, które obecnie funkcjonują w obrębie
aglomeracji miejskiej krakowskiej, są osiedla w Bielanach, Skotnikach,
Sidzinie oraz w Wadowie. Osiedla te w przeszłości były wioskami sąsiadującymi
z miastem, obecnie wchodzą w skład Dzielnic Krakowa.
Najwcześniej, bo w 1941 roku, do Krakowa włączone zostały Bielany
oraz Skotniki. W 1949 r. do Nowej Huty została włączona wieś Wadów,
by w 1951 r. wraz z nią stać się częścią Krakowa. Ostatecznie od 1991 r.
osiedle Wadów jest[...]
|
|
|
|
Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii do produkcji energii elektrycznej na przykładzie EW Podgaje
|
|
|
Katarzyna Kubiak-Wójcicka Joanna Muszyńska
|
Podstawowym celem funkcjonowania gospodarek światowych jest
wzrost dobrobytu społeczeństwa. Szybki rozwój przemysłu, wdrażanie
nowych technologii, masowa produkcja urządzeń powszechnego użytku
mają sprzyjać jego realizacji. Jednakże rozwój społeczno-gospodarczy
pociąga za sobą wzrost zapotrzebowania na energię. Głównym jej źródłem
są paliwa kopalne: węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa
i gaz ziemny. Ograniczoność ich zasobów oraz zanieczyszczenia powstające
w trakcie ich wydobycia i eksploatacji powodują konieczność
poszukiwania nowych źródeł energii. Doskonałą alternatywę dla paliw
kopalnych stanowią odnawialne źródła energii. Ich zasoby mają zdolność
odtwarzania się w naturalnych procesach, co czyni je praktycznie
niewyczerpalnymi, a brak emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń
sprawia, że są przyjazne dla środowiska naturalnego.
Produkcja energii w Polsce
Polska, jako jeden z sygnatariuszy protokołu z Kioto [1], zobowiązała się
do redukcji emisji gazów powodujących efekt cieplarniany. Ponadto, akty
normatywne UE [2] nakładają na nasz kraj obowiązek osiągnięcia ustalonego
wskaźnika udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Według
prognoz Ministerstwa Gospodarki, w 2030 r. ma on wynosić 16% [3].
Aby wypełnić zobowiązania wynikające z porozumień międzynarodowych
i zaspokoić szybko rosnący popyt na energię Polska musi zwiększyć
produkcję energii ze źródeł odnawialnych. W naszym kraju do tego celu
wykorzystuje się promieniowanie słoneczne, energię wiatru, zasobów
geotermalnych, wodnych, stałej biomasy, biogazu i biopaliw ciekłych.
W Polsce, dominujący udział w produkcji energii elektrycznej ze
źródeł odnawialnych mają biomasy stałe oraz energia wody. Według danych
GUS w 2008 r. w elektrowniach wodnych wyprodukowano 2745,2
GWh energii elektrycznej, co stanowiło ok. 33,4 produkcji energ[...]
|
|
|
|
Wyznaczanie obciążenia małych i średnich oczyszczalni w świetle potrzeb ich modernizacji
|
|
|
Renata Woźniak-Vecchié Piotr Bugajski
|
Znajomość rzeczywistego obciążenia ilością ścieków oraz ładunkiem
zanieczyszczeń doprowadzanych do oczyszczalni to podstawowe
dane umożliwiające nie tylko prawidłowe zaprojektowanie, lub modernizację,
ale także eksploatację oczyszczalni ścieków oraz pozostałych
elementów systemu kanalizacyjnego. W świetle obecnej sytuacji w gospodarce
ściekowej w Polsce, najczęstszym zadaniem projektowym
w dziedzinie oczyszczania ścieków jest rozbudowa lub modernizacja
istniejących oczyszczalni ścieków. Wg założeń w Krajowym Programie
Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2009 roku powinno być do
2015 roku zmodernizowanych lub rozbudowanych ponad 500 istniejących
oczyszczalni [1]. Główną przyczyną tych przedsięwzięć, oprócz
konieczności wymiany wyeksploatowanych lub przestarzałych urządzeń,
jest uwzględnienie zmiany ładunków zanieczyszczeń dopływających
do oczyszczalni. Kolejnym aspektem branym pod uwagę jest optymalizacja
procesów technologicznych i minimalizacja zużycia energii
przez dopasowanie pracy systemów napowietrzania, pracy pomp, itp.
Każde z tych zadań związane jest z koniecznością aktualizacji obliczeń
przeprowadzonych pierwotnie przy projektowaniu oczyszczalni, której
podstawą powinny być rzetelne dane obrazujące aktualne obciążenie
hydrauliczne oczyszczalni.
Cel pracy
Celem pracy jest wskazanie poprawnych metod pomiaru ilości ścieków
oraz poprawnego określenia ładunku zanieczyszczeń w ściekach
dopływających do małych i średnich oczyszczalni. Dodatkowo w pracy
na przykładzie dwóch obiektów przedstawiono przykłady błędów
pomiarowych oraz wskazano propozycję zakresu programu pomiarów
w celu samokontroli oczyszczalni.
Metodyka pomiaru objętości dopływających ścieków
Wśród wielu metod pomiaru natężenia przepływu, do celów bilansowania
ilości ścieków napływających i/lub odpływających z oczyszczalni,
w praktyce wyróżniane są dwie główne grupy [2, 3, 4]:
● metody bezpośrednie (objętościowe) - pomiary wykonywane za
pomocą miarek i pr[...]
|
|
|
|
Wyznaczenie parametru a do wzoru Fiodorowa na obliczanie współczynników liniowych oporów hydraulicznych w rurach PE i PVC stosowanych w kanalizacji ciśnieniowej
|
|
|
Piotr Wichowski Marek Kalenik Tadeusz Siwiec Dariusz Morawski
|
Zgodnie z normą PN-EN 1671 [8] obliczenia współczynników liniowych
oporów hydraulicznych w rurach kanalizacji ciśnieniowej należy
wykonywać korzystając ze wzoru Colebrook’a-White’a przyjmując założenia
jak dla wody. Dotychczas przeprowadzone badania pokazują
[3,4,9], że takie podejście nie jest do końca słuszne.
Natomiast w literaturze dostępny jest eksperymentalny wzór
Fiodorowa [1] do obliczania współczynników liniowych oporów
hydraulicznych λ dla ciśnieniowych przepływów ścieków w rurach
stalowych, żeliwnych, ceramicznych, betonowych i azbesto-cementowych,
w którym występuje parametr a zależny od rodzaju materiału
rury. W literaturze brakuje wartości tego współczynnika dla rur
z PVC i PE, które obecnie powszechnie się stosuje się do budowy
kanalizacji ciśnieniowej.
W związku z tym, w niniejszym artykule została przeprowadzona
analiza uzyskanych wyników badań, których głównym celem było
wyznaczenie parametru a do wzoru Fiodorowa na obliczanie współczynników
liniowych oporów hydraulicznych λ podczas ciśnieniowego
przepływu ścieków w rurociągach z tworzywa sztucznego (PVC i PE).
Zakres badań obejmował średnice rur 90, 75, 63 mm. Badania zostały
wykonane w ramach grantu MNiSW: NN523422637.
GAZ, WOD A I TECHNIK A SANIT ARN A ■ PAŹDZIERNIK 2011 405
RD
9
23
24
7
16 PI 15 14
17
13
8
25
26
28
31
1
2
3
4
5
6
10
11
12
22
27
18
19 20
21
30
29
Rys. 1. Schemat stanowiska pomiarowego do wyznaczania współczynnika
liniowych oporów hydraulicznych: 1, 2, 3 - rura z PE; 4, 5, 6 - rura
z PVC; 7, 11, 13, 17 - końcówka impulsowa z zaworem odcinającym; 8, 12,
29 - zawór kulowy; 9, 10, 14, 16 - rozdzielacz, 15 - elektroniczny miernik
różnicy ciśnień; 18 - elektroniczny miernik przepływu ścieków, 19 - pompa
ściekowa, 20 - rura odprowa[...]
|
|
|
|
Zabezpieczenie rzecznych ujęć wodociągowych zbiornikami zapasowymi
|
|
|
Jan Pawełek
|
Rosnące wymagania stawiane wodzie do spożycia zmuszają do doskonalenia
procesów jednostkowych oczyszczania wód, a także podnoszenia
sprawności działania całych układów technologicznych w celu
uzyskania wody o możliwie najlepszej jakości. Do tych działań, zajmujących
także ważne miejsce, należy zaliczyć starania w celu poprawy
jakości wody surowej dostarczanej do podsystemów uzdatniania.
W przypadku ujmowania wód powierzchniowych z rzek, poprawę tę
uzyskuje się poprzez porządkowanie gospodarki ściekowej w zlewni
rzeki powyżej ujęcia, a także wiele innych działań sprzyjających poprawie
jakości wody i eliminujących potencjalne źródła incydentalnych
skażeń, lub w przypadku ich wystąpienia - minimalizację skutków, np.
zabezpieczenie szlaków drogowych na wypadek katastrof i awarii cystern
z zawartością środków niebezpiecznych dla środowiska, w tym
szczególnie dla środowiska wodnego.
GAZ, WOD A I TECHNIK A SANIT ARN A ■ PAŹDZIERNIK 2011 387
Jedną z metod sprzyjających poprawie jakości wody dostarczanej do
Zakładu Uzdatniania Wody (ZUW) jest stosowanie zbiorników zapasowych
wody surowej budowanych przy ujęciach. Zadaniem zbiorników
jest gromadzenie kilkudniowego zapasu wody, pozwalającego na przerwanie
jej poboru z ujęcia w okresie przepływu zanieczyszczonej wody,
spowodowanego np. wysokimi opadami, czy incydentalnymi skażeniami
w wyniku nieumyślnego działania człowieka. Zbiorniki stanowią
prostą, natomiast bardzo efektywną barierę zabezpieczającą wodociągi
w sytuacjach złej jakości wody w ujęciu. Można je zaliczyć do pewnego
rodzaju elementu "multibariery", która jest sposobem na zmniejszenie
ryzyka dostawy wody o niewłaściwej jakości [1]. Pełnią one rolę o podobnym
znaczeniu jak działania zapobiegające zanieczyszczeniu źródła
wody.
Uwzględniając wymienione czynniki, a także inne korzyści wynikające
ze stosowania zbiorników zapasowych, za ich wprowadzaniem
do systemów korzystających z wód powierzchniowych optują od wielu
lat r[...]
|
|
|
|
Zaopatrzenie w wodę budynków wielorodzinnych a straty wody
|
|
|
Jan Pawełek Tomasz Bergel
|
Straty wody w systemach wodociągowych są obecnie jednym z głównych
problemów z jakim muszą zmierzyć się osoby związane z gospodarką
wodno-ściekową i inżynierią sanitarną. Należą do nich także administratorzy
budynków wielorodzinnych. Od początku lat 90-tych ubiegłego
wieku notuje się spadek zużycia wody, związany między innymi ze
wzrostem liczby instalowanych wodomierzy mieszkaniowych przez odbiorców
w budynkach wielorodzinnych. Ubocznym skutkiem instalacji
wodomierzy są rozbieżności pomiędzy zużyciem wody wskazanym na
wodomierzu głównym, a sumą wskazań wodomierzy mieszkaniowych.
Zarządca nieruchomości rozlicza się z dostawcą wody na podstawie
odczytu z wodomierza głównego, którego nie interesują straty wody
w budynku, a które mogą powstawać w wyniku: przecieków przez niesprawną
armaturę czerpalną i przewody, nieprawidłowego pomiaru zużycia
wody, czy jej kradzieży [1, 2].
Problem rozbieżności wskazań wodomierzowych w budynkach wielorodzinnych
jest od wielu lat przedmiotem dociekliwych badań i analiz.
Tym dziwniejsze jest więc, że pomimo wielu lat doświadczeń wynikających
z obowiązkowego stosowania wodomierzy na podłączeniach domowych
do budynków wielorodzinnych, problem nadal istnieje i wcale
nie traci na ważności [3, 4, 5, 6]. Co więcej, należy się spodziewać, że
będzie dalej narastał, bowiem obowiązujące obecnie akty prawne [7]
nie podają jasno sformułowanych zasad doboru wodomierza, jak miało
to miejsce w przypadku normy PN-92/B-01706 [8].
Celem pracy jest ukazanie różnorodności przyczyn rozbieżności
wskazań wodomierzy mieszkaniowych i głównych zainstalowanych na
podłączeniach do czterech wielorodzinnych budynków, zlokalizowanych
na terenie Krakowa w aspekcie wynikających z tych rozbieżności
strat wody. Impulsem do przeprowadzenia badań, były różnice wskazań
wodomierzowych zaobserwowane na podstawie odczytów stanów
wodomierzy głównych, wykonywanych przez pracowników MPWiK
w Krakowie oraz odczytów wodomierzy mieszkaniowych p[...]
|
|
|
|
Zapobieganie szkodom w środowisku wodnym
|
|
|
Janusz R. Rak Barbara Tchórzewska-Cieślak
|
W Polsce i krajach UE istnieje jeszcze znaczący procent zanieczyszczonych
wód naturalnych stwarzających duże ryzyko dla zdrowia,
a w ostatnich latach występuje także widoczny zanik różnorodności
biologicznej. Zapobieganie i zaradzanie szkodom wyrządzonym
środowisku wodnemu, w takim zakresie, w jakim jest to możliwe, jest
zgodne z celami wspólnotowej polityki ochrony środowiska określonej
w Traktacie Wspólnoty Europejskiej. Osiągnięcie dobrego stanu wód
i środowiska wodnego w perspektywie roku 2015, jest celem planów
gospodarowania wodami. Dobry stan wód zgodnie z Ramową Dyrektywą
Wodną (RDW) i ustawą Prawo Wodne [11, 12] to dobry potencjał
ekologiczny i stan chemiczny wód powierzchniowych oraz dobry
stan ilościowy i chemiczny wód podziemnych. Szkody wyrządzone
środowisku naturalnemu powinny być rewitalizowane poprzez regułę
"zanieczyszczający płaci" oraz zgodnie z zasadami zrównoważonego
rozwoju. Naczelną zasadą staje się reguła, w myśl której podmiot gospodarczy
wyrządzający swoją działalnością szkody lub powodujący
bezpośrednie zagrożenie wystąpieniem szkód związanych z naturalnym
środowiskiem wodnym, pozostaje finansowo za nie odpowiedzialny.
Celem jest nakłonienie podmiotów gospodarczych do przyjęcia metod
i opracowania praktyk minimalizujących ryzyko wyrządzenia szkód
400 GAZ, WOD A I TECHNIK A SANIT ARN A ■ PAŹDZIERNIK 2011
● 104-1,6·103 m3/mk·rok - problemy z zarządzaniem zasobami,
● 1,6·103-103 m3/mk·rok - stres wodny,
● 103-5·102 m3/mk·rok - chroniczny brak wody,
● poniżej 5·102 m3/mk·rok - poniżej bariery zarządzania zasobami.
Podobną skalę stosuje Worlds Resources Institute (WRI) [13]
w opracowaniach kartograficznych dotyczących światowych zasobów
wodnych. Przedstawia się ona następująco:
● poniżej 103 m3/mk·rok - poniżej wodnej bariery zarządzania zasobami
wodnymi,
● 103-1,7·103 m3/mk·rok - stres wodny,
● 1,7[...]
|
|
|
|
Zastosowanie spektroskopii UV-VIS w badaniach właściwości chemicznych i strukturalnych naturalnej materii organicznej (NOM) akumulowanej w osadach dennych jezior
|
|
|
Lilla Mielnik
|
Jedną z zasadniczych właściwości zbiorników jeziornych jest gromadzenie
na dnie osadów biogenicznych. Należą one do ważnej grupy
utworów geologicznych, wyróżniają się wieloma cechami i wskaźnikami
środowiskowymi, stanowią cenne i unikalne źródło informacji o wielu
procesach i zdarzeniach przebiegających w środowisku wodnym [8].
Kompleksowa charakterystyka osadów jeziornych ma bardzo ogromne
znaczenie przy podejmowaniu działań związanych z ich ochroną i rekultywacją.
Analiza osadów dostarcza informacji nie tylko o samym
zbiorniku, ale i pośrednio o zmianach zachodzących w jego zlewni.
Ważym składnikiem osadów dennych są substancje humusowe (SH),
które stanowią nawet do 80% ogólnej ilości substancji organicznej. SH
są specyficznie przetworzoną pozostałością organiczną po wszystkich
obumarłych organizmach [1,6]. Tworzą się w wyniku procesu heteropolikondensacji
struktur fenolowych, białkowych i węglowodanowych
o różnym stopniu rozkładu. W przyrodzie pełnią wiele ważnych funkcji.
Między innymi stanowią główny naturalny kompleks sorpcyjny,
zmniejszają napięcie powierzchniowe wód, a także są odpowiedzialne
za trwałą aktywność środowiska, poprzez wiązanie w swej strukturze
enzymów. Podstawową frakcją SH są kwasy huminowe (KH).
Wśród wielu technik analitycznych, które mogą być wykorzystywane
do określania właściwości SH, bardzo duże zastosowanie mają metody
spektroskopowe, w tym spektroskopia w zakresie UV-VIS. SH wykazują
bardzo silną absorpcję w zakresie UV-VIS (190-800 nm), szczególnie
w rejonie UV, ze względu na obecność w ich strukturze chromoforów
aromatycznych i/lub innych ugrupowań organicznych. Duża liczba
współczynników uzyskanych w oparciu o analizę widm absorpcjii może
dostarczyć interesujących informacji dotyczących budowy strukturalnej
SH [2,3,14], jak również może stanowić uzupełnienie informacji uzyskanych
za pomocą innych technik analitycznych [5,9,10,11].
Przemiany resztek roślinnych i zwier[...]
|
|
|
|
Zastosowanie zmodyfikowanego równania strat glebowych do określenia ilości rumowiska unoszonego
|
|
|
Bogusław Michalec Karol Pęczek Bartosz Leksander
|
Eksploatacja stacji uzdatniania wody wymaga prowadzenia systematycznych
pomiarów kontrolnych jakości ujmowanej wody. Podstawowymi
cechami mającymi wpływ na jakość wody, usuwanymi w pierwszym etapie
uzdatniania wody, jest zmącenie, którego wielkość zależy od zawartości
zawiesin organicznych i nieorganicznych w ujmowanej wodzie. Zmącenie
spowodowane zawiesinami nieorganicznymi można określić m.in. na
podstawie pomiarów batometrycznych. Stosowane są również kontrolne
pomiary jakości wody w celu określenia zmącenia, wykorzystujące optyczne
właściwości drobnych zawiesin, powodujących rozproszenie światła.
Najczęściej jednak ten sposób analizy jakości wody stosowany jest do określenia
mętności i polega on na pomiarze natężenia światła przepuszczonego
przez próbę wody (metody turbidymetryczne), lub natężenia światła rozproszonego
(metody nefelometryczne). Jak podaje Dojlido i in. [3] mętność
wody uwarunkowana jest obecnością różnych nierozpuszczonych związków
organicznych i nieorganicznych, spowodowanych m.in. gliną, iłem,
wytrąconymi związkami żelaza, manganu i glinu, rozpuszczonymi substancjami
organicznymi, kwasami humusowymi, planktonem. Zatem w trakcie
określenia mętności w badanej próbce mogą znajdować się mineralne części
nieorganiczne, stanowiące zawiesinę. Określenie ilości materiału zawieszonego
dopływającego do ujęcia wodnego ma istotne znaczenie ze względu na
przebieg procesu uzdatniania wody. Dopływająca do ujęcia wody zawiesina
mineralna stanowi drobnofrakcyjne rumowisko, którego natężenie można
określić na podstawie pomiarów lub za pomocą formuł empirycznych. Pomiar
rumowiska w cieku można wykonać za pomocą między innymi metod
batometrycznych, fotometrycznych, elektrooporowych, ultradźwiękowy[...]
|
|
|
|
Zawartość rtęci w osadach dennych wybranych jezior lobeliowych Pomorza Zachodniego
|
|
|
Lilla Mielnik Joanna Podlasińska
|
Ważną rolę w ekosystemach wodnych odgrywają ich osady denne.
Z powodu ich zdolności do zatrzymywania zanieczyszczeń, w tym
metali, są dobrym wskaźnikiem jakości wody i rejestratorem skutków
działalności antropogenicznej. Większość docierających do wód powierzchniowych
zanieczyszczeń nieorganicznych, w tym metali ciężkich
oraz toksycznych związków organicznych o małej rozpuszczalności
i trudno ulegających degradacji, w końcowym etapie migracji zatrzymywana
jest właśnie w osadach dennych. Związki metali ciężkich
są zanieczyszczeniami o znanym działaniu szkodliwym. Do najbardziej
niebezpiecznych dla środowiska i człowieka, ze względu na działanie
i rozpowszechnianie zalicza się związki rtęci, a także ołowiu i kadmu.
Rtęć jest bardzo specyficznym pierwiastkiem, którego związki wykazują
zróżnicowane właściwości fizyczne i chemiczne. Źródłem rtęci
w osadach wodnych jest m.in. depozycja zanieczyszczeń z atmosfery,
które są wynikiem dawniej stosowania rtęciowej zaprawy nasiennej,
a także wykorzystywania osadów ściekowych i odpadów komunalnych
do nawożenia gleb. Jednak najistotniejszym źródłem zanieczyszczenia
środowiska rtęcią jest przede wszystkim spalanie węgli i hutnictwo
metali. W skałach litosfery zawartość tego pierwiastka jest niewielka.
Według geochemicznych kryteriów oceny zanieczyszczenia osadów
dennych rzek i jezior zawartość rtęci w osadach niezanieczyszczonych
nie przekracza 0,2 mg·kg-1 [1].
Celem prezentowanego artykułu jest ocena zawartości rtęci w osadach
dennych jezior lobeliowych, które stanowią specyficzną i unikatową,
nawet w skali światowej, grupę jezior.
Metodyka
Do badań wybrano 7 jezior lobeliowych (rys.), różniących się budową
morfometryczną, sposobem zagospodarowania zlewni, trofią oraz
termiką wód (tab. 1).
Próby osadów przeznaczonych do badań pobierano w okresie stagnacji
letniej. Osady z warstwy powierzchniowej około 20 cm pobierano
aparatem rurowym Kajaka, a następnie 4-6 prób pobranych losowo
z je[...]
|
|
|
|
Zmiany położenia zwierciadła wody gruntowej w latach 2006-09 na zmeliorowanym obiekcie Sosnowica
|
|
|
Antoni Grzywna
|
Ontologiczna dawczyni życia każdego organizmu oraz jeden z czterech
żywiołów to woda. To właśnie woda wraz z takimi czynnikami jak
światło, powietrze, składniki pokarmowe kształtują otaczające środowisko
[1]. Jednak znamy także niekorzystne efekty oddziaływania wody do
których zaliczamy erozje, susze i powodzie. W Polsce, gdzie panuje klimat
przejściowy występuje znaczna zmienność warunków pogodowych.
Oprócz zróżnicowania rozkładu opadów na przestrzeni kraju, mamy do
czynienia ze zmiennością w poszczególnych latach i porach roku [9].
Zasoby wody w przeliczeniu na jednego mieszkańca kraju wynoszą
1580 m3/rok, zaś w Europie - 4560 m3·rok-1. Odpływ z obszaru kraju
wynosi 60 km3, co odpowiada warstwie wody 190 mm. W zbiornikach
retencyjnych zatrzymywane jest 6% odpływu wody [2, 12].
Na obszarze kraju wydzielono 5 stanów uwilgotnienia gleb: długotrwały
nadmiar wody - 973 tys. ha, okresowy nadmiar wody -
2920 tys. ha, optymalne uwilgotnienie - 8566 tys. ha, okresowy niedobór
wody - 4867 tys. ha, długotrwały niedobór wody - 2141 tys. ha [11].
Niekorzystny układ stosunków wodnych wynika z oddziaływania
wielu czynników środowiska oraz działalności człowieka. Jednym z nich
były niewłaściwie i nieracjonalnie przeprowadzone melioracje, których
największe natężenie zanotowano w latach sześćdziesiątych. Główną
przyczyną przesuszenia obiektów jest nadmierna głębokość rowów oraz
brak eksploatacji zastawek piętrzących. Natomiast główną przyczyną
podtapiania terenów zmeliorowanych są zamulone i zarośnięte rowy [8].
Celem artykułu jest analiza wahań głębokości położenia zwierciadła
wody gruntowej w przekroju hydrometrycznym na obiekcie melioracyjnym.
Metody i materiał badań
Przez Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie w latach 1954[...]
|
|
|
|
Zróżnicowanie stężeń jonów żelaza i manganu w ujmowanych zwykłych wodach podziemnych województwa małopolskiego
|
|
|
Stefan Satora Paweł Satora Tomasz Kotowski
|
Żelazo i mangan są pierwiastkami bardzo pospolitymi w skorupie
ziemskiej. Biorą one czynny udział w obiegu hipergenicznym
pierwiastków i mają ogromne znaczenie fizjologiczne. Pierwotnym
źródłem jonów żelaza i manganu w wodach podziemnych są produkty
wietrzenia chemicznego powszechnie występujących ciemnych
minerałów skał magmowych m in. amfiboli, piroksenów, oliwinów
i biotytu [1, 2, 3].
W opracowaniu na podstawie kilkuset analiz chemicznych wód
podziemnych pobranych ze studni wierconych na terenie województwa
małopolskiego ujmujących wody z utworów różnego wieku (czwartorzędowych,
mioceńskich, paleogeńskich, kredowych, jurajskich, triasowych,
permskich, karbońskich i dewońskich) podjęto próbę określenia
zmienności, najczęściej występujących oraz ekstremalnych wielkości
stężeń Feog i Mnog.
W budowie geologicznej województwa małopolskiego można wyróżnić
jednostki tektoniczne takie jak: Karpaty (wewnętrzne, Pieniński Pas
Skałkowy oraz zewnętrzne) występujące w jego południowej części i zajmujące
ok. 80% jego powierzchni, zapadlisko przedkarpackie w części
środkowej oraz od strony północnej nieckę miechowską, monoklinę śląsko-
krakowską oraz zapadlisko górnośląskie. Stratygraficznie z fliszowymi
utworami Karpat wewnętrznych związane są podziemne wody w utworach
oligoceńskich, fliszowymi Karpatami zewnętrznymi wody w skałach
kredy górnej i paleogenu, zapadliskiem przedkarpackim wody z utworów
mioceńskich, z niecką miechowską wody z osadów kredy Nidy, monokliną
śląsko-krakowską wody w piętrach jurajskim i triasowym a zapadliskiem
górnośląskim wody w utworach permu, karbonu i dewonu [6].
Materiał i metody
Geologiczny materiał badawczy wykorzystany w opracowaniu
został udostępniony przez Oddział Karpacki Państwowego InstytuGAZ,
WOD A I TECHNIK A SANIT ARN [...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
