Wyniki 1-7 spośród 7 dla zapytania: authorDesc:"Anna Krzepiłko"

Porzeczka czarna - uprawa ekologiczna i właściwości prozdrowotne DOI:10.15199/2.2018.10.1


  Porzeczki rosną dziko w całej Europie i w Azji Środkowej, w wilgotnych lasach i zaroślach oraz nad brzegami rzek, być może stąd wywodzi się polska nazwa porzeczka. U nas jest ona objęta częściową ochroną gatunkową. Zagrożenie dla dzikich populacji porzeczki czarnej stanowi osuszanie podmokłych terenów, na których roślina ta występuje, a także wykopywanie ich i zbiór do celów leczniczych. Odmiany porzeczki czarnej uprawiane na plantacjach dają cenne owoce, nadające się do spożycia na świeżo i na przetwory: kompoty, galaretki, dżemy, wina, soki, herbaty, sosy [1, 2, 3]. W Europie zbiera się przeciętnie około 170 tys. ton tych owoców rocznie, co stanowi prawie 90% światowej produkcji. Polska od wielu lat jest największym na świecie producentem owoców czarnej porzeczki ze średnią produkcją w granicach 100-120 tys. ton i najważniejszym dostawcą tych owoców na rynki międzynarodowe [4]. W Unii Europejskiej nasz kraj jest największym producentem soków zagęszczonych i mrożonek z owoców jagodowych [5]. W zależności od pogody zbiory porzeczki czarnej w naszym kraju również się znacznie wahają. W warunkach dużej zmienności cen i podaży owoców decyzje produkcyjne czy inwestycyjne są ściśle związane z opłacalnością uprawy. Pewnym rozwiązaniem w tej sytuacji może być uprawa ekologiczna porzeczki czarnej. W Polsce średnie plony z upraw ekologicznych porzeczki czarnej wynoszą 3-4 t/ha, a z konwencjonalnych 6-10 t/ha. Natomiast ceny za owoce porzeczki czarnej z upraw ekologicznych są zwykle 2 razy wyższe niż z upraw konwencjonalnych [4].  Opis biologiczny i właściwości lecznicze porzeczki czarnej Porzeczka czarna (Ribes nigrum L.) należy do rodziny agrestowatych (Grossulariaceae), rzędu skalnicowców (Saxifragales). Krzew osiąga wysokość do 2 m. Z szyjki korzeniowej rośliny wyrastają pędy oraz korzenie. Liście są duże, 2-7 klapowe, dłoniasto wcinane, bez przylistków. Na liściach występują małe gruczoły z olejkami eteryc[...]

Kiełki roślin kapustowatych - żywność funkcjonalna DOI:


  Żywność pochodzenia roślinnego jest dobrym źródłem składników odżywczych, minerałów, związków fenolowych oraz błonnika. Świeże warzywa i owoce są dostępne zazwyczaj sezonowo, poza sezonem należy je importować lub uprawiać metodami intensywnymi. Konsumenci co raz częściej zwracają przy wyborze żywności szczególną uwagę nie tylko na jakość i wartość odżywczą, ale także na jej wartości prozdrowotne. Rośliny kapustowate (Brassicacae), dawniej krzyżowe, są powszechnym składnikiem diety. Znane i lubiane warzywa, jak brokuł, kalafior, rzeżucha, różne gatunki kapusty, rzodkiewki, rzepy cechują się dużą zawartością składników odżywczych, błonnika, soli mineralnych, a także są niskokaloryczne. Kiełki tych roślin jako składnik codziennej diety są mniej popularne, jednak zwiększa się ich dostępność w handlu, gotowych do spożycia, jak i nasion do samodzielnej uprawy na kiełki. Kiełki roślin kapustowatych mogą być traktowane jako żywność funkcjonalna nie tylko ze względu na wartość odżywczą, zróżnicowane walory smakowe, ale przede wszystkim są cennym źródłem składników bioaktywnych o naukowo udowodnionym wpływie na zdrowie i funkcje życiowe człowieka. Kiełki mogą być alternatywną propozycją uzupełnienie diety, produktem o wysokiej wartości żywieniowej, świeżym, naturalnym, mało przetworzonym, wygodnym w uprawie, ekologicznym, wolnym od dodatków chemicznych stosowanych w przemyśle spożywczym, można je uprawiać i spożywać świeże, niezależnie od pory roku.  Wartość odżywcza kiełków roślin kapustowatych Kiełkowaniu towarzyszą bardzo intensywne przemiany biochemiczne, zmagazynowane w nasionach substancje wielkocząsteczkowe rozkładane są do prostych łatwo przyswajalnych związków [10]. Procesy metaboliczne, zachodzące podczas kiełkowania, zwiększają wartość odżywczą kiełków w porównaniu z nasionami w stanie spoczynku. Kiełki rzodkiewki i brokułu zawierają więcej składników odżywczych i bioaktywnych, i wykazują korzys[...]

Uprawa morwy białej DOI:10.15199/2.2019.7.2


  Morwa biała (Morus alba L.) to drzewo liściaste, które pochodzi z klimatu tropikalnego północnych Chin i dorasta maksymalnie do 15 m wysokości [14]. Jego nazwa związana jest z białym zabarwieniem kory. Należy do rodzaju Morwa (Morus), rodziny morwowatych (Moraceae), rzędu różowce (Rosales) [16]. Do Europy morwa biała została sprowadzona w XI- -XII wieku [5]. Jedną z charakterystycznych cech morwy białej jest obecność soku mlecznego w pędach [12]. Drzewo to ma silny i dość głęboki system korzeniowy i stosunkowo krótki pień pokryty brunatno-czerwonawą lub zielonkawo-szarą korą z płaskimi zagłębieniami o łukowatym przebiegu [16]. Korona morwy białej jest kulista, nieco rozłożysta [6]. Jej liście w kolorze soczystej zielni i długości do 12 cm ułożone są skrętolegle na żółtoszarych pędach. Od górnej strony ich powierzchnia jest równa oraz błyszcząca, a od spodu są nagie lub omszone białymi włoskami. Brzeg blaszki liściowej jest często ząbkowany. U morwy białej występuje różnolistność, czyli heterofilia [5]. Liście morwy późno rozwijają się z pączków, dzięki czemu nie przemarzają podczas późnych wiosennych przymrozków. Z tego powodu Pliniusz Starszy, rzymski historyk, pisarz[...]

Biedronki - entomofagi w ochronie biologicznej roślin DOI:10.15199/2.2018.4.3


  W trosce o środowisko przyrodnicze coraz częściej wykorzystywane są metody niechemiczne ochrony roślin. Należą do nich od dawna stosowane metody mechaniczne i metody biologiczne. Zgodnie z postanowieniami art. 14 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE [7] oraz rozporządzenia nr 1107/2009 od 1 stycznia 2014 r. [20] w Polsce zaczęły obowiązywać zasady integrowanej ochrony roślin, które muszą być przestrzegane przez wszystkich profesjonalnych użytkowników pestycydów. Wymogi integrowanej ochrony roślin określa załącznik III do dyrektywy 2009/128/WE [7]. Stosowanie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin w Polsce uregulowane zostało przepisami ustawy z 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (DzU poz. 455) [24] oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 kwietnia 2013 r. w sprawie wymagań integrowanej ochrony roślin (DzU poz. 505) [19]. Zgodnie z ogólnymi zasadami integrowanej ochrony roślin (określonymi w załączniku III do dyrektywy 2009/128/WE) nad chemiczne metody zwalczania organizmów szkodliwych przedkładać należy metody biologiczne, fizyczne i inne metody niechemiczne, jeżeli zapewniają one ochronę przed szkodliwymi organizmami. Biologiczne metody ochrony roślin Biologiczne metody ochrony roślin mają na celu aktywne wykorzystanie przez człowieka czynników biologicznych do wyeliminowania lub ograniczenia populacji organizmów szkodliwych [4, 13]. Wśród czynników biologicznych niezwykle ważną rolę w ochronie roślin przed szkodnikami odgrywają owady, pajęczaki i ptaki [1]. Należą one do entomofagów, czyli owadożerców, odżywiających się owadami (larwami, poczwarkami, jajami, osobnikami dorosłymi). Organizmy zaliczane do entomofagów spełniają swoją pozytywną funkcję przez drapieżnictwo lub pasożytnictwo. Tworzą naturalny czynnik oporu środowiska oraz stanowią alternatywę dla chemicznych środków ochrony roślin. Rola entomofagów znana jest od dawna, już nasi przodkowie podświad[...]

Amarantus - roślina o cennym składzie chemicznym nasion DOI:10.15199/2.2018.11.1


  Amarantus, zwany w Polsce szarłatem, to jedna z najstarszych roślin na świecie. Uprawiany był już ponad 4000 lat p.n.e. na obu kontynentach amerykańskich. Jego niezwykłe wartości odżywcze pierwsi wykorzystywali Inkowie, Aztekowie i Majowie [24]. Z nasion amarantusa otrzymywali mąkę, z której wypiekali placki, przygotowywali kleiki oraz napoje. Młode pędy i liście służyły im jako warzywa oraz przyprawy. Amarantus odgrywał bardzo ważną rolę podczas pogańskich obrzędów, dlatego hiszpańscy konkwistadorzy zabronili jego uprawy [7]. Jednak uprawa amarantusa przetrwała ten trudny okres, ponieważ wysiewano go tylko w trudno dostępnych, wysoko położonych wioskach indiańskich. Szczegółowy skład chemiczny nasion tej rośliny poznano dopiero w latach 70. XX wieku. Od tego czasu nastąpiło wzmożone zainteresowanie szarłatem jako rośliną uprawną, a ze względu na cenne właściwości prozdrowotne nazwano go "rośliną z przyszłością" lub "pseudozbożem XXI wieku".  Historia uprawy amarantusa w Polsce Do Polski nasiona amarantusa przywiózł w latach 90. ubiegłego wieku z Chile prof. Emil Nalborczyk z Katedry Fizjologii Roślin SGGW w Warszawie [6]. Po szczegółowych badaniach nad fizjologią, plonowaniem, aklimatyzacją oraz użytkowaniem amarantusa w warunkach klimatyczno-glebowych Polski rozpoczęto prace nad hodowlą polskich odmian [16]. Dzięki temu obecnie w rejestrze oryginalnych odmian w naszym kraju są oferowane dwie odmiany szarłatu (Amaranthus cruentus L.) uprawianego na nasiona - Rawa i Aztek. Rawa ma zielone i sztywne łodygi, liście długie, jajowate o barwie jasnozielonej, krótkie, stojące i zielonożółte kwiatostany, a nasiona kremowe. Odmiana Aztek jest nieco niższa niż Rawa, kwiatostany ma ciemnobordowe i wcześniej wydaje drobniejsze nasiona barwy kremowej [23]. DOI: 10.15199/2.2018.11.1 Amarantus, odmiana Aztek 7 11/2018 AURA Tabela 2. Biologiczna wartość białka; za 100% uznano biologiczną wartość białka jaja kurze[...]

Integrowana ochrona roślin jako element dobrej praktyki rolniczej DOI:10.15199/2.2019.2.3


  Od kilkudziesięciu lat do dziś obserwuje się tendencję wzrostową liczby stosowanych środków ochrony roślin (śor). Mimo ostrzeżeń naukowców, już w latach 60. XX wieku, dotyczących negatywnych skutków ich stosowania, zużycie pestycydów sukcesywnie rośnie. Wiele badań naukowych uświadomiło społeczeństwu, że niezbędne jest poszukiwanie innych alternatywnych rozwiązań, aby wyeliminować chociaż część zabiegów chemicznych i zastąpić je bezpiecznymi dla środowiska [6]. W Polsce, w celu wypełnienia luki informacyjnej i edukacyjnej, dotyczącej przyjaznych środowisku praktyk rolniczych dla producentów, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Środowiska opracowało Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej (KDPR) [12]. Zawiera on m.in. informacje na temat urządzania i zarządzania gospodarstwem rolnym w rolnictwie zrównoważonym, ochrony wód, gruntów rolnych, powietrza, krajobrazu i zachowania bioróżnorodności. Przestrzeganie i wypełnienie tego zbioru praktyk na pewno nie jest łatwym zadaniem z uwagi na stosowanie przez większość gospodarstw śor. Dlatego, aby ograniczyć zagrożenia związane z ich stosowaniem, i jednocześnie dostosować się do KDPR, opracowano zasady Dobrej Praktyki Ochrony Roślin (DPOR) w programie wieloletnim "Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt domowych i środowiska" (zadanie 1.1.) [11]. Ponadto od 1 stycznia 2014 r. w krajach Unii Europejskiej, w tym również w Polsce, obowiązuje Integrowana Ochrona Roślin (IOR). Jej celem jest wykorzystanie wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, przede wszystkim niechemicznych, co pozwala na znaczne ograniczenie zabiegów chemicznych i zminimalizowanie zagrożenia dla ludzi i środowiska. Głównym zadaniem IOR jest umiejętny dobór przede wszystkim składowych metody agrotechniczno-higienicznej, hodowlano-selekcyjnej, fizycznej i mechanicznej z biologiczną, a w koni[...]

Porównanie efektywności fizjologicznej chelatów Co-EDTA i Co-EDDS stosowanych w nawożeniu fasoli szparagowej DOI:10.15199/62.2019.7.2


  W praktyce rolniczej i ogrodniczej są stosowane dość powszechnie nawozy chelatowe zawierające mikroelementy z grupy takich metali przejściowych, jak Fe, Cu, Zn, Mn i Co. Nawozy te są bardziej efektywne plonotwórczo niż formy mineralne tych składników1-6). Zgodnie z zasadami zarządzania środowiskowego, określonymi w wielu programach, w tym w programie czystsza produkcja (cleaner production), nawozy m.in. nie powinny stanowić zagrożenia dla środowiska przyrodniczego7). W przypadku nawozów chelatowych wymóg ten jest spełniony wówczas, gdy są one stosowane w ilościach ściśle odpowiadających zapotrzebowaniu fizjologicznemu rośliny, a czas pobierania składnika nawozowego odpowiada co najmniej czasowi biodegradacji związku kompleksującego8). Obecnie prawie 80% produkowanych nawozów chelatowych tych zasad nie spełnia, gdyż dominującymi związkami kompleksującymi są chelatory tzw. starej generacji9), w większości jest to kwas etylenodiaminotetraoctowy (EDTA). Związek ten cechuje niewystarczająca zdolność ulegania procesom biodegradacji oraz kumulowanie się w środowisku nawet do ponad 15 lat9-13). Ponadto EDTA w nadmiarze nagromadzony w glebie zaburza równowagę między poszczególnymi formami pierwiastków mineralnych, jest toksyczny dla mikroorganizmów glebowych, powoduje uszkodzenia systemu korzeniowego roślin, a wprowadzony w łańcuch troficzny stanowi zagrożenie dla zdrowia 1050 98/7(2019) Dr hab. Anna KRZEPIŁKO, prof. nadzw., w roku 1990 ukończyła studia na kierunku biologia na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W 2000 r. uzyskała stopień doktora nauk przyrodniczych na Uniwersytecie Łódzkim, a w 2013 r. stopień doktora habilitowanego nauk rolniczych na Uniwersytecie Przyrodniczo- -Humanistycznym w Siedlcach. Obecnie jest zatrudniona w Katedrze Biotechnologii, Mikrobiologii i Żywienia Człowieka Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Specjalność - badania z zakresu nawożenia roślin, w tym biofortyfikacji agrotechnicz[...]

 Strona 1