Wyniki 1-9 spośród 9 dla zapytania: authorDesc:"Małgorzata Czarny-Działak"

Rola edukacji ekologicznej na rzecz poprawy jakości powietrza DOI:10.15199/62.2017.11.2


  Na podstawie przeglądu literatury pokazano rolę edukacji ekologicznej w działaniach podejmowanych na rzecz poprawy jakości powietrza. Liczne badania wskazują na małą świadomość społeczną negatywnego wpływu pyłów zawieszonych na zdrowie człowieka. Jest ona konsekwencją nieodpowiedniej edukacji ekologicznej. Działania na rzecz czystego powietrza są podejmowane przez ludzi tym chętniej, im wyższe jest ich wykształcenie. Celem artykułu było przedstawienie roli edukacji ekologicznej (formalnej i nieformalnej) w kształtowaniu postaw koniecznych do podejmowania działań prowadzących do zmniejszenia emisji pyłów oraz ograniczenia ich wpływu na zdrowie i życie człowieka. Rozwój społeczno-gospodarczy na przełomie XX i XXI w. obfitował w zdarzenia potwierdzające, że edukacja ekologiczna społeczeństwa stanowi jeden z najważniejszych czynników wpływających na świadomość ekologiczną społeczeństwa dotyczącą jakości powietrza, którym oddychamy. Człowiek jako jednostka społeczna w ciągu swego rozwoju przejawia określoną aktywność oraz podlega wpływom oddziaływania środowiska, w którym żyje. Jedną z form jego działalności jest edukacja, której wynikiem jest określony poziom i charakter świadomości jednostki ludzkiej oraz jej kultury1). Edukacja ekologiczna rozumiana jest jako koncepcja kształcenia i wychowywania społeczeństwa na rzecz kształtowania i ochrony środowiska przyrodniczego. Skuteczna i właściwa ochrona powietrza atmosferycznego uzależniona jest od poziomu wiedzy społeczeństwa i od preferowanych przez nie stylów życia. Edukacja ekologiczna umożliwia łączenie wiedzy przyrodniczej z postawami humanistycznymi. Edukacja jest to system kształcenia, nabywania postaw, umiejętności i wiedzy. Definicję edukacji ekologicznej podano w deklaracji z Tbilisi jako proces mający na celu rozwijanie ludzkiej populacji. Rozwój powinien obejmować wiedzę, postawy, umiejętności, motywacje, a także obowiązek pracy indywidualnej i grupowej sk[...]

Zagrożenia zdrowotne związane z zanieczyszczeniami wody pitnej. Zalety i wady doczyszczania DOI:10.15199/62.2018.7.17


  Woda jest najcenniejszym bogactwem naturalnym, czynnikiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jest środowiskiem, w którym przebiegają wszystkie procesy życiowe, służy do transportu składników odżywczych i metabolitów, jest nośnikiem i rozpuszczalnikiem składników mineralnych, bierze udział w procesach termoregulacji. Dorosły człowiek może przeżyć bez wody zaledwie od 3 do 5 dni, bowiem dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesów życiowych niezbędne jest stałe dostarczanie płynów do organizmu na poziomie co najmniej 1,5 L dziennie. Szczególną wartością żywieniową charakteryzują się naturalne wody mineralne, stanowiąc cenne źródło makro- i mikroskładników mineralnych. Coraz więcej konsumentów wybiera wody butelkowane, w przekonaniu, że zawierają niezbędne dla organizmu związki mineralne, oraz że ich jakość i walory smakowe nie budzą tylu wątpliwości co woda wodociągowa. Intensywny rozwój cywilizacji, postępująca degradacja środowiska naturalnego, w tym ekosystemów wodnych, oraz wzrost zanieczyszczeń fizycznych, chemicznych i mikrobiologicznych, przyczyniają się do obniżenia walorów użytkowych wody w codziennym życiu człowieka, w tym również wody pitnej. Następstwem zanieczyszczenia wody jest obecność w jej składzie różnych związków chemicznych (metali ciężkich i związków organicznych) jak również wirusów, zarodników patogennych grzybów, zjadliwych bakterii i form inwazyjnych pasożytniczych pierwotniaków. Pogorszenie walorów użytkowych wody wodociągowej, czyli jej smaku, zapachu, barwy i stopnia twardości może być spowodowane wieloma czynnikami i często Ewa Ochwanowskaa,*, Małgorzata Czarny-Działaka, Edyta Laurman-Jarząbekc, Magdalena Florek- -Łuszczkid, Barbara Gworekb, Jarosław Chmielewskib 1124 97/7(2018) Dr hab. n. o zdr. Magdalena FLOREK-ŁUSZCZKI ukończyła studia z zakresu socjologii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, tam też uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych. W 2016 r. [...]

Gazy anestetyczne. Zastosowanie, narażenie środowiskowe i sposoby zmniejszenia ryzyka zagrożenia DOI:10.15199/62.2018.10.25


  Postęp nauk medycznych przyniósł nie tylko wygodę codziennego życia zawodowego personelu medycznego, ale również wiele różnego rodzaju zagrożeń. Nowe technologie i techniki medyczne oraz nowe środki farmakologiczne stwarzają nieznane dotąd zagrożenia zdrowotne. Należy do nich narażenie zawodowe na gazy anestetyczne stosowane w medycynie. Pracownik w środowisku pracy narażony jest na działanie jednocześnie wielu czynników szkodliwych, które występują w różnych stężeniach. Skutki zdrowotne narażenia środowiskowego są różnorodne i objawiają się w postaci przejściowych lub trwałych zaburzeń funkcjonalnych, rzadziej w postaci ewidentnych chorób. Dlatego tak ważna jest dbałość o zapewnienie bezpiecznych warunków zdrowotnych w miejscu pracy1). Pierwszych korelacji warunków wykonywania pracy z negatywnym wpływem na zdrowie można doszukać się już w dziełach Hipokratesa i Pliniusza Starszego. Pierwszy opisał zatrucie ołowiem górników rud metali, drugi zaś pylice występujące wśród pracowników rzemieślniczych2). W 1700 r. uznawany za ojca medycyny pracy włoski lekarz Bernardino Ramazzini w książce zatytułowanej Rozważania o chorobach rzemieślników zdefiniował i usystematyzował objawy wielu chorób zawodowych występujących wśród pracowników służby zdrowia. Pod względem występowania ryzyka zawodowego wyróżnił je na drugim miejscu po zawodach związanych z górnictwem. W 1877 r. F.F. Erisman wydał pierwszy podręcznik higieny pracy, w którym ukazał wpływ oraz znaczenie warunków pracy na zdrowie pracowników3). Czynniki występujące w środowisku pracy, na które eksponowani są pracownicy, mogą prowadzić do powstania zaburzeń zdrowia i chorób zawodowych. Stan środowiska pracy, który może doprowadzić do powstania choroby wymaga czasu ekspozycji odpowiedniego do wystąpienia przekroczenia dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników4). Jako wynik ekspozycji ludzi na szkodliwe czynniki środowiska pracy wymienia się takie skutki zdrowotne, jak nowotwory, uc[...]

Zawodowe i środowiskowe narażenie narządu słuchu na toksyczne działanie metali ciężkich DOI:10.15199/62.2018.12.34


  Metale ciężkie, których źródłem uwalniania do środowiska, a tym samym stanowiącym bezpośrednie narażenie ludzi na ich oddziaływanie, jest przemysł wydobywczy i przetwórczy, w tym hutniczy, metalurgiczny, chemiczny, nawozów sztucznych, celulozowo- papierniczy i elektrochemiczny. Kolejnym źródłem uwalniania do środowiska toksycznych pierwiastków jest gospodarka odpadami, a szczególnie odpadami niebezpiecznymi. Uwalniane metale ciężkie wykazują toksyczne działanie na zmysł słuchu i wraz z hałasem przyczyniają się do jego poważnego uszkodzenia. Według Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych w 2015 r. zawodowy ubytek słuchu stwierdzono u 148 osób (7,1% wszystkich stwierdzonych chorób zawodowych)1). W ocenie narażenia zawodowego i szkodliwości czynników występujących na stanowisku pracy, działających negatywnie na narząd słuchu, poza stwierdzeniem nadmiernego hałasu pomijane jest współwystępowanie substancji chemicznych, ich działanie addytywne lub synergistyczne oraz osobnicza zmienność genetyczna, które jeszcze mogą pogłębiać problem uszkodzenia słuchu2, 3). Podobnie jest w przypadku ludzi zamieszkujących tereny uprzemysłowione, w tym chemicznie zdegradowane. Ilość opublikowanych danych naukowych o łącznym działaniu na zdrowie człowieka substancji ototoksycznych i hałasu jest uboga4). W literaturze przedmiotu najczęściej wymienianymi metalami wykazującymi negatywne działanie na narząd słuchu są: ołów, rtęć i kadm4-9). Pierwiastki te nie są metabolizowane w organizmie człowieka, przez co w czasie wystąpienia narażenia i wchłonięcia do organizmu kumulują się w tkankach (tkanka tłuszczowa, nerki, kości i zęby) i mogą powodować wystąpienie objawów toksycznego działania. Najważniejszym źródłem narażenia osób dorosłych na metale ciężkie jest przede wszystkim ekspozycja Marta Borońa,*, Maciej Cyranb, Bożena Wójtowiczc, Małgorzata Dziechciażd, Ilona Żeber-Dzikowskae, Barbara Gworekf, Małgorzata Czarny-Działake, Jarosław Chmielewskig 97/12[...]

Oleje odpadowe jako źródło zagrożeń środowiskowych i zdrowotnych DOI:10.15199/62.2019.8.24


  Gospodarka odpadami jest szczegółowo uregulowana prawnie. Jednak jak pokazuje codzienne życie uregulowanie prawne tego zagadnienia nie jest gwarantem prawidłowego postępowania z odpadami. Należy przypuszczać, że zestawienie przepisów prawa z właściwą ich realizacją przez podmioty do tego zobowiązane w połączeniu ze świadomością ekologiczną oraz zmianą mentalności pojedynczych członków społeczeństwa przyniosą zamierzony efekt działań prośrodowiskowych i zdrowotnych, u podstaw których legło wprowadzenie przepisów prawa w tym zakresie. Prezentowane treści artykułu odnoszą się do zagadnień związanych ze zużytymi olejami kwalifikowanymi jako odpadowe i przepracowane. aInstytut Ochrony Środowiska - Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa; bUniwersytet Pedagogiczny, Kraków; cUniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce; dInstytut Medycyny Wsi, Lublin Waste oils as a source of environmental and health risks Oleje odpadowe jako źródło zagrożeń środowiskowych i zdrowotnych DOI: 10.15199/62.2019.8.24 Dr hab. Alicja WALOSIK w roku 1979 ukończyła studia na kierunku biologia na Wydziale Geograficzno-Biologicznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. KEN w Krakowie. W 1994 r. uzyskała stopień doktora na tym samym wydziale. Jest biologiem i dydaktykiem biologii, profesorem Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, kierownikiem Zakładu Dydaktyki Nauk Przyrodniczych. Zainteresowania i badania naukowe koncentrują się na tematyce związanej z edukacją ekologiczną i środowiskową oraz problemach dydaktyki biologii, przyrody i ochrony środowiska na wszystkich szczeblach kształcenia przyrodniczego i biologicznego. Jest współautorką programów nauczania, podręczników przyrody i biologii w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, poradników metodycznych dla nauczycieli oraz podręcznika akademickiego z dydaktyki biologii i ochrony środowiska. Specjalność - biologia, przyroda, dydaktyka biologii, edukacja ekologiczna oraz ochrona śr[...]

Emisja amoniaku do atmosfery. Przyczyny, zagrożenia zdrowotne, procedury ratownicze DOI:10.15199/62.2019.10.16

Czytaj za darmo! »

Amoniak (NH3) odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu całego ekosystemu. Szacuje się, że w skali rocznej w przyrodzie krąży 1-3 mld t naturalnego amoniaku1). Związek ten znalazł również dość szerokie zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Dane Głównego Urzędu Statystycznego wykazują, że aż 98% emitowanego w Polsce amoniaku pochodzi z rolnictwa2). Z szacunkowych danych Departamentu Spraw Wewnętrznych Stanów Zjednoczonych wynika, że w skali przemysłowej rocznie na całym świecie wytwarza się ok. 140 mln t amoniaku. Największymi światowymi producentami tego związku są Chiny (44 mln t/r), Rosja (14 mln t/r) i Stany Zjednoczone (12,5 mln t/r). W Polsce w 2018 r. Arkadiusz Rutkowskia, Dorota Karkowskab, Małgorzata Czarny-Działakc, Halina Królc, Monika Szpringerc, Karol Bielskid, Igor Kondzielskie, Barbara Gworeke, Jarosław Chmielewskie,* 98/10(2019) 1609 Dr Igor KONDZIELSKI w roku 2000 uzyskał stopień doktora nauk chemicznych na Wydziale Chemii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od 2003 r. pracuje jako adiunkt w Instytucie Ochrony Środowiska - Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie. Specjalność - ocena ryzyka dla środowiska w zakresie losu i zachowania w środowisku środków ochrony roślin. Dr n. o zdr. Karol BIELSKI jest adiunktem na Wydziale Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego, radcą prawnym, członkiem Rady Ochrony Pracy przy Sejmie RP IX i X kadencji, dyrektorem Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego i Transportu Sanitarnego SPZOZ w Warszawie. Specjalność - zdrowie oraz prawo. Dr hab. Monika SZPRINGER, prof. nadzw. - notkę biograficzną i fotografię Autorki wydrukowaliśmy w nr. 1/2019, str. 42. Table 1. Ammonia gas emissions from terrestrial sources4) Tabela 1. Emisja amoniaku (N-NH3) do atmosfery ze źródeł lądowych4) Źródło Emisja, mln t/r Udział w emisji całkowitej, % Chów zwierząt 21,6 48,6 Nawozy sztuczne 9,0 20,3 Uprawa roślin 2,6 5,9 Odchody ludzkie 2,6 5,9 Gleby naturalne 2,4 5,4 Spalanie bioma[...]

Procedury ochrony personelu narażonego w pracy na działanie czynników chemicznych w postaci leków cytostatycznych DOI:10.15199/62.2019.10.19

Czytaj za darmo! »

Wzrastająca liczba zachorowań na nowotwory sprawia, że w procesie leczenia chorób nowotworowych coraz częściej są stosowane leki cytostatyczne (cytostatyki, leki cytotoksyczne). Leki te ze względu na swój skład chemiczny, jak i sposób oddziaływania istotnie wpływają na stan zdrowia człowieka. W odniesieniu do osób chorych są one stosowane w celu poprawy stanu zdrowia, zaś w odniesieniu do osób, które zawodowo są narażone na ich działanie mogą one negatywnie wpływać na stan zdrowia. Biorąc pod uwagę fakt, że na świecie jest ponad 5 mln pracowników zawodowo narażonych na działanie cytostatyków, zagadnienie to jest istotnym obszarem działania sytemu ochrony zdrowia pracowników1). Jak wykazują badania naukowe, grupami zawodowymi najbardziej narażonymi na negatywne oddziaływanie leków cytostatycznych są lekarze i pielęgniarki oddziałów onkologicznych, farmaceuci zatrudnieni w aptekach przygotowujących leki cytostatyczne oraz pracownicy koncernów farmaceutycznych zatrudnieni przy produkcji tych leków2, 3). Celem chemioterapii stosowanej w leczeniu chorób nowotworowych jest w pierwszej kolejności zahamowanie szybkiego rozrostu komórek nowotworowych, a następnie ich zniszczenie4). Leki cytostatyczne są stosowane przede wszystkim w terapii nowotworów, ale także w leczeniu niektórych chorób dermatologicznych i reumatologicznych o podłożu autoimmunologicznym. Leki te nie działają w sposób celowany (nie niszczą tylko chorych komórek), stąd ich bardzo duża toksyczność dla całego organizmu5). Cytostatyki zaliczane są do leków niebezpiecznych, o potencjalnym działaniu rakotwórczym, teratogennym lub mutagennym. Działanie to wykazują nie tylko w stosunku do leczonych pacjentów, ale także w stosunku do personelu medycznego mającego z nimi kontakt4). Ponadto cytostatyki są używane jako leki immunosupresyjne w leczeniu chorób z autoagresji, jak również w celu 1624 98/10(2019) Instytut Ochrony Środowiska-Państwowy Instytut Badawczy, ul. Krucza 5[...]

Substancje chemiczne w żywności jako zagrożenie zdrowotne DOI:10.15199/62.2019.10.17

Czytaj za darmo! »

Kluczowe znaczenie dla naszego zdrowia ma bezpieczna i odpowiednia pod względem jakości i wartości odżywczej żywność. Żywność zawierająca substancje chemiczne stanowi globalne zagrożenie dla zdrowia,przyczyniając się do powstawania wielu chorób - począwszy od biegunek, aż po nowotwory. Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 57) ustawy1) zanieczyszczenia to substancje zanieczyszczające, zanieczyszczenia biologiczne oraz ciała obce, szkodniki lub ich części. Substancją zanieczyszczającą jest każda substancja nieumyślnie dodana do żywności, która jest obecna w niej jako rezultat produkcji (w tym działalności związanej z gospodarką roślinną i zwierzęcą oraz działaniami w zakresie weterynarii), wytwarzania, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, opakowywania, transportu lub przechowywania takiej żywności, lub jako wynik skażenia środowiska2). Z punktu widzenia jakości zdrowotnej żywności ważną rolę odgrywa Komisja Kodeksu Żywnościowego działająca przy Światowej Organizacji Zdrowia, WHO (World Health Organization) oraz Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization)3, 4). Do składników, które występują w żywności, a jednocześnie stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia człowieka należą antybiotyki i hormony, środki ochrony roślin, produkty obróbki technologicznej, substancje konserwujące, polepszacze smaku i zapachu. Substancje chemiczne dodawane do żywności, dopuszczone przez Unię Europejską, oznaczone są specjalnymi kodami i rozpoczynają się od wielkiej litery "E". Zagrożenia chemiczne występujące w żywności można podzielić na naturalnie występujące w surowcach, np. aflatoksyny, patulina, oraz obecne na skutek zabiegów agro- i zootechnicznych, np. pozostałości pestycydów, azotany( V), azotany(III), pozostałości leków weterynaryjnych - antybiotyki i metale ciężkie5). Do zagrożeń chemicznych żywności zalicza się również pozostałości środków myjących i dezynfekcyjnych, substancje dodatkowe dozwolone - dodaw[...]

Wpływ środowiskowej i zawodowej ekspozycji na rtęć na poszczególne układy organizmu człowieka DOI:10.15199/62.2019.11.16


  Rtęć jest metalem barwy srebrzystobiałej o liczbie atomowej 80, masie molowej 200,59 g/mol, gęstości 13,55 g/cm3, który w warunkach normalnych występuje w ciekłym stanie skupienia. W naturalnym środowisku rtęć występuje głównie w postaci siarczku rtęci (cynober), rtęci elementarnej oraz w połączeniu ze srebrem (amalgamat)1). W przemyśle otrzymuje się ją z siarczku rtęci poprzez ogrzewanie w obecności powietrza2). Rtęć jest słabym przewodnikiem ciepła i zarazem dobrym przewodnikiem prądu elektrycznego3). Dzięki tym właściwościom metal ten stanowi katodę w procesie elektrolizy stosowanej np. przy produkcji chloru4). Rtęć nie reaguje z większością kwasów, chociaż takie kwasy, jak stężony kwas siarkowy, azotowy czy woda królewska rozpuszczają ją i są używane do produkcji soli tego pierwiastka5). Wiele metali, takich jak złoto lub srebro, rozpuszcza się w rtęci, tworząc amalgamaty. Wyjątek stanowi żelazo wykorzystywane do produkcji kolb, w których przechowywana jest rtęć6). Wiele badań wskazuje, że zarówno poprzez działalność człowieka, jak i w wyniku naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie rtęć jest redystrybuowana w atmosferze, glebie oraz wodzie. Podstawowymi procesami prowadzącymi do uwalniania rtęci do atmosfery są: parowanie wody zanieczyszczonej rtęcią, emisje wulkanów, gnicie roślin, uwalnianie gazów z materiałów geologicznych oraz rozprzestrzenianie się pyłów z udziałem wiatru. Według raportu Programu Monitorowania i Oceny Regionu Arktyki oraz Programu Środowiskowego Organizacji Narodów Zjednoczonych AMAP/UNEP (Arctic Monitoring and Assessment Programme/United Nations Environment Programme)7) globalna emisja rtęci do atmosfery w 2005 r. wyniosła 1930 t. Według danych z 2007 r. z terytorium Polski do atmosfery przedostało się ok. 15,9 t rtęci8, 9). Ważnym źródłem zanieczyszczenia jest emisja rtęci w wyniku wietrzenia skał i uwalniania się tego pierwiastka ze złoży znajdujących się w opuszczonych kopalniach. W Europie [...]

 Strona 1