INNE GAŁĘZIE PRZEMYSŁU ›
PRZEMYSŁ CHEMICZNY ›
2009-2 |
| |
|
|
Prenumerata
|
Adsorpcja jonów niklu(II) z roztworów wodnych przez wodorofosforan tytanu(IV)
|
|
ALEKSANDER PRZEPIERA*  JUSTYNA PŁASKA KRYSTYNA PRZEPIERA MACIEJ JABŁOŃSKI ALEKSANDRA KONRATOWSKA
|
Przeprowadzono badania właściwości sorpcyjnych
wodorofosforanu tytanu(IV) jako sorbentu
jonów niklu(II) w wodnych roztworach siarczanu
niklu. Analizowano wpływ temperatury,
stężenia jonów niklu oraz czasu kontaktu faz
na wydajność procesu wymiany jonowej. Badania
wykazały, że ustalenie równowagi sorpcyjnej
zachodzi w czasie krótszym niż 1 h,
a sprzyja mu podwyższona temperatura i małe
stężenia niklu w roztworze. Stosowany jako
sorbent wodorofosforan tytanu(IV) otrzymano
metodą strącania z roztworu, z wykorzystaniem
przemysłowego siarczanu tytanylu, powstającego
podczas produkcji bieli tytanowej metodą
siarczanową.
Ti(IV) hydrogenphosphates were prepd. by their pptn. from
aq. solns. of TiOSO4 with H3PO4 at 85°C and drying at 70°C,
analyzed by X-ray diffractometry and thermo[...]
|
|
|
|
AKTUALNOŚCI
|
|
Wielka Synteza Chemiczna
przeżywa trudności
Nadciągający do Polski kryzys finansowy w pierwszym
rzędzie dotknął spółki sektora Wielkiej Syntezy
Chemicznej, które wkraczają w 2009 r. w stanie
ciężkiego wstrząsu. Po dobrych wynikach ub.
roku (za wyjątkiem IV kw.) wejście w światowy kryzys
spowodowało obniżenie prognozowanych
wyników. W ciągu ostatnich 3 miesięcy giełdowy
wskaźnik WIG-Chemia spadł o prawie 40%. Drastyczne
ograniczenie popytu i produkcji (ZA Puławy
o 30%, Azoty Tarnów o 20%) oraz perspektywa
zwolnień (tarnowskie Azoty zwolnią 250 pracowników)
zapowiadają, że nadchodzi trudny okres.
Spółki chemiczne zależne są od motoryzacji i budownictwa,
które to działy gospodarki z powodu
kryzysu zmniejszają zamówienia. Największe szanse
na wyjście z kryzysu obronną ręką maj[...]
|
|
|
|
Globalne ocieplenie.Wina człowieka czy natury?
|
|
|
Ludwik M. Bednarz
|
W Królewskim Instytucie Spraw Międzynarodowych,
zwanym Chatham House
w Londynie, Vaclaw Klaus, prezydent
Czech, w listopadzie 2007 r. przedstawił
swój pogląd na problem globalnego ocieplenia.
Później, w marcu 2008 r. na International
Conference on Climat Change
w Nowym Jorku, podtrzymał swe sceptyczne
poglądy co do global warming. Jego
poglądy można streścić następująco:
W przeciwieństwie do przeważającej
opinii, promowanej przez alarmistów globalnego
ocieplenia, takich jak Al Gore i raport
ONZ, wykonany przez grupę zwaną
IPPC, wzrost globalnych temperatur
w ostatnich latach, dekadach i wiekach jest
bardzo mały i ze względu na wielkość praktycznie
nie ma wpływu na sytuację człowieka
i jego działalność. Przez większą część
historii Ziemi (95%), była ona cieplejsza niż
w [...]
|
|
|
|
Modyfikacje konwencjonalnej technologii wytwarzania kwasu cytrynowego
|
|
|
BARTŁOMIEJ IGLIŃSKI ROMAN BUCZKOWSKI
|
Konwencjonalna technologia wytwarzania kwasu
cytrynowego niesie ze sobą wiele środowiskowych
problemów, takich jak powstawanie
silnie zanieczyszczonego CaSO4, wymaga również
dużych ilości chemikaliów i pociąga za
sobą duże zużycie energii. Przedstawiono alternatywne
metody produkcji kwasu cytrynowego.
W metodzie bezcytrynianowej eliminuje się
mleko wapienne, wobec czego nie powstaje
CaSO4. Yarrowia lipolytica i inne szczepy Candida
są zdolne do wytwarzania kwasu cytrynowego
z różnych substratów. Obiecującą alternatywą
dla konwencjonalnego procesu jest ekstrakcja
kwasu z bulionu fermentacyjnego. Elektrodializa,
szczególnie z membraną bipolarną,
jest środowiskowo przyjazną metodą pozyskiwania
kwasu cytrynowego.
A review, with 69 refs., of improved methods for recovering
cit[...]
|
|
|
|
Nanometryczny tlenek cynku.Metody syntezy, właściwości, zastosowanie.
|
|
|
MAGDALENA PRZYBYSZEWSKA MARIAN ZABORSKI
|
Przedstawiono metody syntezy nanometrycznych
struktur tlenku cynku o różnym kształcie
(sferyczne, wydłużone, rozgałęzione) i wielkości.
Omówiono nowe możliwości zastosowań
nanometrycznego ZnO związanych z jego unikatowymi
właściwościami, wynikającymi z redukcji
rozmiaru cząstek do zakresu nanometrów.
Można się spodziewać, że zastosowanie
nanocząstek tlenku cynku w technologii i przemyśle
będzie wzrastać.
A review, with 67 refs., of methods for synthesis of nanosized
ZnO particles of various shape (spherical, elongated,
branched) In particular, mechanochem. methods, controlled
pptn., synthesis under supercrit. conditions, thermal
decompn. of precursors, use of patterns and synthesis of
3-dimensional structures were described.
Szeroki zakres absorpcji promieniowania i wysoka [...]
|
|
|
|
NAUKOWE PISMA CHEMICZNE W INTERNECIE
|
|
Czasopisma Skrót Strona www
NANO NANO http://ejournals.worldscientific.com.sg/nano/nano.shtml
Nano et Micro Technologies Nano Micro Technol. http://nmt.revuesonline.com/
Nano Letters Nano Lett. http://pubs.acs.org/journal/nalefd?cookieSet=1
Nano Research Nano Res. http://www.springerlink.com/content/121100/
Nano Science & Nano Technology : An Indian Journal Nano Sci. Nano Technol.: Indian J. http://www.tsijournals.com/nsnt/
Nano Today Nano Today http://www.sciencedirect.com
NanoBioTechnology NanoBioTechnology http://www.springerlink.com
NanoEthics NanoEthics http://www.springerlink.com
Nanomedicine Nanomedicine http://www.sciencedirect.com
Nanoscale Research Letters Nanoscale Res. Lett. http://www.springerlink.com
Nanostructured Materials Nanostruct. Mater. http://www.sciencedir[...]
|
|
|
|
Nowe inicjatywy organizacyjne i technologiczne w zakresie chemii przemysłowej
|
|
|
Wilhelm J. Tic
|
W dniu 13 listopada 2008 r. w Politechnice
Opolskiej w Opolu odbyło się Seminarium
naukowo-technologiczne pt. "Nowe
inicjatywy organizacyjne i technologiczne
w zakresie chemii przemysłowej", zorganizowane
przez Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości
i Katedrę Inżynierii Środowiska
Politechniki Opolskiej. W Seminarium
uczestniczyło ok. 70 osób reprezentujących
uczelnie, instytuty branżowe i zakłady przemysłowe
branży chemicznej. Seminarium
była współfinansowane w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego.
W pierwszej części Seminarium wygłoszone
zostały referaty dotyczące stanu polskiego
sektora chemicznego i nowych inicjatyw
organizacyjnych podejmowanych
przez instytucje związane z branżą chemii
przemysłowej. Kondycję polskiego przemysłu
chemicznego i aktualne wyzwania [...]
|
|
|
|
OD REDAKCJI
|
|
W numerze lutowym nasz miesięcznik patronuje
Międzynarodowym Targom Przemysłu
Chemicznego Expochem 2009, które organizuje
Zarząd Targów Warszawskich Sp. z o.o.
w dniach 25-26 lutego br. w Nowej Hali Akademii
Wychowania Fizycznego przy ul. Mikołowskiej
72a w Katowicach. Idea organizacji
specjalistycznej imprezy targowej dla przemysłu
chemicznego od kilku lat nie mogła
doczekać się realizacji, a takie targi od kilku
lat nie były już organizowane. Ostatnia impreza
targowa tego typu dla przemysłu chemicznego
odbyła się w październiku 2004 r.,
kolejna planowana była w 2006 r. ale katastrofa
hali targowej w Katowicach przerwała
już kilkuletnią tradycję Targów Chemtarg organizowanych
przez MTK. Polski przemysł
chemiczny daje ok. 11% wartości całej produkcji przemysłowej kraju, za[...]
|
|
|
|
Postępy w Technologii Farb i Lakierów ACT’08
|
|
|
Zofia Machowska
|
Dyrektywa Rady nr 1999/13/WE z dn.
11 marca 1999 r. w sprawie organiczenia
emisji lotnych związków organicznych
(LZO) do atmosfery, spowodowanej używaniem
organicznych rozpuszczalników, wymusza
m.in. produkcję i stosowanie wyrobów
lakierowych mniej szkodliwych, a więc
farb o zwiększonej zawartości substancji stałych
HS (high solids), farb bezrozpuszczalnikowych,
wodorozcieńczalnych, proszkowych
oraz utwardzanych radiacyjnie. Właśnie
te problemy były w centrum zainteresowania
8. Konferencji "Advences in Coating
Technology ACT’08", zorganizowanej
w dniach 25-27 listopada 2008 r. przez Instytut
Inżynierii Materiałów Polimerowych
i Barwników w Toruniu, Oddział Zamiejscowy
Farb i Tworzyw w Gliwicach. W Warszawskim
Centrum Konferencyjno-Wystawienniczym
EXPO XXI spotkało [...]
|
|
|
|
Sorpcja uranu(VI) na glinach i minerałach glinowych
|
|
|
AGNIESZKA GAJOWIAK MAREK MAJDAN KATARZYNA DROŻDŻAL
|
Dokonano przeglądu doniesień literaturowych
zawierających wyniki doświadczalnych badań
sorpcji uranu(VI) na glinach i minerałach glinowych,
które mogą być użyte jako adsorbenty
skutecznie usuwające uran z roztworów wodnych
w zoptymalizowanych warunkach. Mechanizm
sorpcji uranu zależy od pH. Niskie wartości
pH przypisywane są wymianie jonowej, zaś
wartości pH w obszarze alkalicznym kompleksowaniu
powierzchniowemu.
A review, with 28 refs., of the literature data concerning the
adsorption of U from aq. solns. on natural and modified clays
at varying temp. and pH.
Uran jest ciężkim, srebrzysto-białym, ciągliwym i słabo paramagnetycznym
metalem, który wykazuje w postaci sproszkowanej
właściwości piroforyczne. W powietrzu łatwo ulega utlenieniu i pokrywa
się warstewką tlenku. Poj[...]
|
|
|
|
Spór o nową dyrektywę środowiskową Unii Europejskiej
|
|
|
Zbigniew Krawczyk
|
Od czasu uchwalenia (podpisanej
w marcu 2007 r. przez Prezydenta RP) dyrektywy
klimatyczno-energetycznej Unii,
znanej jako "3x20", Parlament, Komisja
i inne ciała stanowiące Unii Europejskiej
zgłosiły bądź uchwaliły kilka postanowień
normatywnych radykalnie poszerzających
zakres oszczędzania paliw kopalnych i ratowania
klimatu Ziemi. Podniosły się głosy
krytyczne głównie wobec proponowanego
tempa zmian i instrumentów stosowanych
dla osiągnięcia niewątpliwie słusznych
celów. Mimo to Komisja Europejska
dn. 21 grudnia 2007 r. przedstawiła projekt
Dyrektywy Parlamentu Europejskiego
i Rady [Europy] w sprawie emisji przemysłowych
(IPPC, zwany w Polsce "klatką
emisyjną"). Polski rząd, organizacje pozarządowe,
polscy posłowie Parlamentu Europejskiego
oraz związki zawodowe, rozpo[...]
|
|
|
|
Utylizacja odpadów tworzyw sztucznych w asfaltach naftowych
|
|
|
JANUSZ ZIELIŃSKI* ELŻBIETA GURDZIŃSKA BARBARA LISZYŃSKA BLANDYNA OSOWIECKA TATIANA BRZOZOWSKA WIESŁAWA CIESIŃSKA
|
Przedstawiono stan wiedzy na temat wytwarzania
i struktury mieszanek polimerowo-asfaltowych
ze szczególnym uwzględnieniem mieszanek
modyfikowanych odpadami gumowymi oraz
odpadami polimerów termoplastycznych.
A review, with 51 refs., of processes for manufg. the polymer-
bitumen mixts. and their structures. In particular, mixts.
modified with rubber and thermoplastics wastes were
taken into consideration.
Materiałowy recykling odpadów z tworzyw sztucznych1) nie
wiąże się wprawdzie z dodatkowym zużyciem energii na degradację
polimerów, zawartych w tych tworzywach, ale może być
praktycznie stosowany jedynie w przypadku "czystych" odpadów
tworzyw termoplastycznych (odpady poprodukcyjne, opakowania
po wodzie itp.). W przypadku odpadów mieszanych,
zawierających różne typy polimeró[...]
|
|
|
|
Włókna aramidowe i węglowe.Chemia, charakterystyka i zastosowanie
|
|
|
EUGENIUSZ HAŁASA
|
Dokonano przeglądu osiągnięć w zakresie materiałów
opartych na włóknach aramidowych
i węglowych. Omówiono warunki syntezy, chemię,
strukturę, reologię, morfologię i właściwości
mechaniczne oraz cieplne włókien i ich wykorzystanie
do wytwarzania kompozytów lekkich
i niezwykle wytrzymałych.
A review, with 48 refs., of advanced materials based on aramide
and carbon fibres. Their syntheses, chemistry, structure,
reheology, morphology, mechanical and thermal properties
were presented. The fiber-reinforced composites
were also taken into consideration.
Aramidy to poliamidy, których łańcuchy składają się z pierścieni
aromatycznych i grup amidowych podstawionych w pozycji meta
lub para. Stanowią one ważne, włóknotwórcze polimery inżynieryjne.
Szczególnie wyróżniają się tu para-arami[...]
|
|
|
|
Wybrane zgłoszenia patentowe z dziedziny chemii
|
|
Zgł. nr 384462; B09B 1/00
Max Eko Sp. z o.o., Poznań
Halat Z.
Sposób zabezpieczania, likwidacji lub
rewitalizacji zwałowisk odpadów i terenów
zdegradowanych
Sposób polega na wykonaniu warstwy wyrównawczo-
odgazowującej i/lub uszczelniającej i/lub okrywająco-
rekultywacyjnej. Warstwę pierwszą wykonuje się
o grubości nie mniejszej niż 100 mm i współczynniku
wodoprzepuszczalności większym od 1x10-5 m/s,
składającej się z 10-100 części mas. urobku skalnego
z głębokich wierceń poszukiwawczych i/lub rozpoznawczych
i/lub eksploatacyjnych, 0-90 części mas.
odilonego urobku skalnego z wymienionych wierceń,
0-50 części mas. piasku i/lub żwiru. Warstwę uszczelniającą
wykonuje się o grubości nie mniejszej niż 100
mm i współczynniku wodoprzepuszczalności większym
od 1x10-7 m/s, składa[...]
|
|
|
|
Wzbogacenie drożdży Saccharomyces cerevisiae w miedź, żelazo i mangan
|
|
|
BARBARA M. DOLIŃSKAa * KATARZYNA CHOJNACKA ZBIGNIEW DOBRZAŃSKI HENRYK GÓRECKI FLORIAN RYSZKA
|
Zbadano wpływ parametrów procesowych (stężenie
serwatki i soli Cu(II), Fe(II) oraz Mn(II),
temperatura inkubacji) na efektywność wzbogacania
drożdży piekarskich (Saccharomyces
cerevisiae) w mikroelementy a także na zawartość
metalu w osadzie (wbudowanie) i w nadsączu.
Proces wzbogacania komórek drożdży
w jony metali prowadzono przez 1 h. Stwierdzono,
że istotnym czynnikiem wpływającym na zawartość
metalu w biomasie jest stężenie wyjściowe
pierwiastka w inkubacie. Podwyższenie
temp. inkubacji do 35-50°C powoduje zwiększenie
jego zawartości w nadsączu. Opierając się
na uzyskanych wynikach zwiększono następnie
skalę 500 razy stosując następujące parametry
procesowe: stężenie Cu(II) 32 mM, Fe(II)
48 mM i Mn(II) 40 mM, inkubacja prowadzona
przez 24 h w temp. 25°C. Po inkubacji [...]
|
|
|
|
XIV Konferencja "Restrukturyzacja przemysłu chemicznego - przemysł chemiczny: wyzwania i bariery”
|
|
W dniach 26-28 listopada 2008 r. w Domu
Wczasowym "Jawor" w Jaszowcu odbyła
się XIV Konferencja z cyklu "Restrukturyzacja
przemysłu chemicznego - przemysł
chemiczny: wyzwania i bariery". Obrady
Konferencji otworzyli Panowie: prof.
dr hab. inż. Jacek Kijeński, prezes Zarządu
Głównego Stowarzyszenia Inżynierów
i Techników Przemysłu Chemicznego, i mgr
inż. Jerzy Kropiwnicki, wiceprezes ZG SITPChem.
W Konferencji wzięło udział 74
uczestników. Konferencja, podobnie jak
poprzednie, została zorganizowana przez
Zarząd Główny i Zarząd Oddziału Gliwickiego
Stowarzyszenia, Polską Izbę Przemysłu
Chemicznego, Instytut Chemii Nieorganicznej
z Gliwic i Radę Miejską Federacji
NOT w Gliwicach. Konferencje w Jaszowcu
mają tradycję sięgającą 1993 r., a tematyka
restrukturyzacji polskiego p[...]
|
|
|
|
Z PÓLKI KSIĘGARSKIEJ - Arthur Greenberg - FROM ALCHEMY TO CHEMISTRY IN PICTURE AND STORY
|
|
|
Roman E. Sioda
|
Historia alchemii
i chemii od początków
w starożytności
do współczesności to
temat niezwykle frapujący
i stwarzający wręcz nieograniczone
możliwości narracyjne. Autor recenzowanej
książki wykorzystał 354 czarno-białe ryciny
oraz 25 obrazów w kolorze, w tym liczne
wczesne rysunki alchemiczne, strony tytułowe
oryginalnych książek poświęconych tej tematyce,
wydawanych od renesansu po wiek
XVIII, wraz z pochodzącymi z tych książek
rycinami, tablicami oraz ilustracjami aparatury
używanej w doświadczeniach i portretami
uczonych, aby pokazać rozwój alchemii
i chemii w 10 sekcjach obejmujących
chemię praktyczną (kopalnictwo, metalurgia,
prowadzenie wojen), duchową i alegoryczną
alchemię i chemię, chemię leczniczą, w tym
narodziny chemii jako nauki, specjalizacje
chemiczne (che[...]
|
|
|
|
Z PÓLKI KSIĘGARSKIEJ - Gary W. VanLoon, Stephen J. Duffy - CHEMIA ŚRODOWISKA
|
|
|
Elżbieta Kociołek-Balawejder
|
W ostatnich kilkunastu
latach, jak
nigdy wcześniej,
znaczący wpływ
na rozwój technologii
chemicznej
jako nauki oraz
przemysłowych procesów wytwórczych
mają względy ekologiczne. Funkcjonowanie
większości zakładów chemicznych wiąże się
z dużą ingerencją w środowisko naturalne
poprzez odprowadzenie gazów i pyłów do
atmosfery, składowanie odpadów, pobór
wód powierzchniowych i podziemnych, odprowadzanie
ścieków. Wynikające z tego
opłaty wymuszają wprawdzie inwestycje
proekologiczne, które mogą polegać na modernizacji
instalacji, ale najlepiej jeśli związane
są ze zmianą technologii produkcji na
bardziej przyjazną środowisku. Co więcej,
użytkowanie większości wyrobów przemysłowych
wywiera istotny wpływ na otoczenie
(np. spalanie paliw w silnikach samochodowych).
Eliminacja[...]
|
|
|
|
Z PÓLKI KSIĘGARSKIEJ - Tomasz Teluk - MITOLOGIA EFEKTU CIEPLARNIANEGO
|
|
Starożytne mity i średniowieczne
zabobony
ukształtowały się
w czasach, gdy człowiek
dysponował znikomą
wiedzą o otaczającym
go świecie i były próbą wyjaśnienia
obserwowanych zjawisk. Dziś mity te stały się
literacką fikcją i tak właśnie traktujemy opowieści
o dobrym Prometeuszu, który zdobył
dla nas ogień, i o złym królu Popielu, którego
zjadły myszy. Czarne koty, feralne trzynastki
i inne zabobony traktowane są z przymrużeniem
oka jako niegroźne dziwactwa często
nawet dobrze wykształconych rodaków.
Niestety, współczesny człowiek nie przestał
tworzyć mitów, choć można przypuszczać, że
dziś czyni to głównie z niskich pobudek: dla
zdobycia pieniędzy i umocnienia swojej władzy.
Wśród tych stworzonych współcześnie
groźnych mitów znalazł się mit o demonizmie
energii jądrowe[...]
|
|
|
|
Z prasy zagranicznej
|
|
Ciecze jonowe - 10 lat później
Chem. Eng. News 2008, 86 86, nr 39, 36
CHEManager Europe 2008, nr 11, 8
CHEManager 2008, nr 22, 19.Od około 10 lat ciecze jonowe cieszą się
dużym zainteresowaniem jako nowa klasa
związków o dużym potencjale użytkowym.
W miarę jak chemicy poznawali ich właściwości
poprzez dobór odpowiednich kationów
i anionów (teoretycznie biorąc, liczba
kombinacji tego rodzaju sięga miliarda) byli
zafascynowani ogromem możliwości ich
zastosowania w wielu procesach chemicznych.
Okazało się jednak, że wbrew oczekiwaniom,
iż związki te zmienią oblicze chemii,
nie pojawiły się - przynajmniej dotychczas
- wielkoprzemysłowe procesy oparte
na ich wykorzystaniu. Znane są natomiast
liczne przykłady zastosowania cieczy jonowych
w procesach chemicznych o mniejszym,
ni[...]
|
|
|
|
Zastosowanie tlenku trioktylofosfiny do separacji jonów metali z roztworów wodnych
|
|
|
BEATA POŚPIECH WŁADYSŁAW WALKOWIAK
|
Przeprowadzono badania nad selektywną separacją
jonów metali z wodnych roztworów
chlorkowych za pomocą tlenku trioktylofosfiny
(TOPO) jako ekstrahenta solwatującego. Roztwór
modelowy zawierał jony żelaza(III), manganu(
II), miedzi(II), kobaltu(II) i niklu(II) w roztworze
kwasu solnego i chlorku sodu. W wyniku
badań określono optymalne warunki ekstrakcji
i transportu jonów metali przez polimerowe
membrany inkluzyjne (PIM). Wydajność ekstrakcji
wzrastała ze wzrostem stężenia ekstrahenta.
Procent ekstrakcji żelaza był porównywalny
z ekstrakcją pozostałych metali obecnych
w roztworze. Transport jonów żelaza(III) przez
PIM z TOPO w roli przenośnika jonowego okazał
się efektywnym procesem separacji. Zaobserwowano
zależność szybkości transportu od
stężenia kwasu solnego w fazie o[...]
|
|
|
|
Żywice chelatujące w procesie usuwania jonów metali ciężkich w obecności czynnika kompleksującego z wód i ścieków
|
|
|
DOROTA KOŁODYŃSKA
|
Zbadano możliwość zastosowania jonitów chelatujących,
zawierających grupy funkcyjne aminometylofosfonowe,
bispikoliloaminowe oraz
difosfonowe/sulfonowe/karboksylowe w procesie
usuwania jonów miedzi(II) w obecności
czynnika kompleksującego Baypure CX 100.
Wybrane jonity Chelit P, Dowex M-4195 oraz
Diphonix pozwoliły na selektywne usuwanie
jonów metali ciężkich z wód i ścieków ze szczególnym
uwzględnieniem ścieków pochodzących
z przemysłu galwanicznego i jądrowego.
W pracy porównano ich właściwości fizykochemiczne,
a także omówiono przykłady ich zastosowań.
Badania prowadzono dla układów
Cu(II)-IDS=1:1. Określono wpływ stężenia roztworu
zawierającego kompleksy Cu(II)-IDS oraz
czasu kontaktu faz jonit-roztwór na pojemności
sorpcyjne badanych jonitów chelatujących.
Wyznaczono[...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
