PRZEMYSŁ SPOŻYWCZY I GASTRONOMIA ›
PRZEGLĄD ZBOŻOWO-MŁYNARSKI ›
2011-5 |
| |
|
|
Prenumerata
|
"Doomsday" - Globalny Bank Nasion Roślin Uprawnych
|
|
26 lutego 2008 r. na norweskiej wyspie Spitsbergen w archipelagu Svalbard,
1000 km od Bieguna Północnego, otwarty został Globalny Bank
Nasion (The Svalbard Global Seed Vault), o nazwie "Doomsday" (zwany
również "Skarbcem Zagłady" lub "Arktyczną Arką Noego"). Jego lokalizacja
nie jest przypadkowa i ma ogromne znaczenie, ponieważ zmarzlina
występująca na tym obszarze sprzyja konserwowaniu zdeponowanych
nasion, a do tego teren cechuje się niską aktywnością tektoniczną.
Bryła Banku Nasion jest widoczna z bardzo daleka. Dach budynku został
wypełniony refleksyjnymi elementami z metalu, płaszczyznami luster
i pryzmatów. Instalacja zachowuje się jak znak nawigacyjny, odbijając
światło polarne w miesiącach letnich, natomiast zimą podłączenie 200
światłowodowych kabli dostarcza przygaszone zielonkawo-białe światło.
wstałej w wyniku działalności człowieka katastrofy. Ewentualności zmian
klimatu również brane są tu pod uwagę. Nawet w najgorszym scenariuszu
globalnego ocie[...]
|
|
|
|
Analiza wpływu rosnących cen surowców, energii i innych kosztów produkcji na kondycję przemysłu makaronowego
|
|
Miłosz Łuczak  Wiktor Obuchowski
|
Ostatnie miesiące przynoszą nie tylko konsumentom, ale i producentom
szereg przykrych niespodzianek związanych z drastycznie
rosnącymi cenami surowców, energii i innych kosztów
produkcji. Dotyczy to całego świata, ale stosunkowo wątła kondycja
ekonomiczna naszego kraju sprawia, że gospodarka nasza
szczególnie mocno reaguje na wszelkie niekorzystne zjawiska
w skali międzynarodowej. Zawirowania ekonomiczne w kraju
i poza jego granicami, niepewna sytuacja w wielu dziedzinach
życia, w odległych nawet od nas regionach, rosnące ceny zbóż
i energii mają swoje odbicie w kondycji przemysłu spożywczego,
w tym także produkcji makaronu, chociaż w przeciwieństwie do
wielu innych branż przemysłu kondycja ta nie musi być niekorzystna.
Dlaczego?
Specyfika przemysłu makaronowego powoduje, że jest to
przemysł bardzo stabilny, nie poddający się niekorzystnym trendom
gospodarki światowej. Wynika to stąd, że makaron należy
do żywności wysokoenergetycznej, zaspokajającej organizm
w podstawowe składniki odżywcze, a przy tym jest to produkt
relatywnie tani. Z tego też względu w trudnych sytuacjach ekonomicznych
może być zamiennikiem innych, równorzędnych pod
względem żywieniowym ale droższych produktów spożywczych.
Innymi słowy, w okresach trudności ekonomicznych spożycie
makaronu rośnie. Tendencję taką zauważa się w sytuacjach grup
społecznych o niższym statusie ekonomicznym i wzrostu kosztów
utrzymania w stosunku do dochodów. Według czasopisma "Professional
Pasta" (2009) w okresie kryzysu we Włoszech nastąpiło
zmniejszenie o 2,5% spożycia chleba, o 3% spożycia wołowiny,
owoców o 2,6% i warzyw o 0,8%, natomiast wzrosło o 1,4% spożycie
makaronu, o tyle samo spożycie mleka i jego pochodnych
i aż o 6,6% spożycie drobiu. Wydatki na żywność stanowią w tym
kraju ok. 19% ogółu kosztów. W Polsce, gdzie procentowy udział
wydatków rodzinnych na żywność jest wyższy niż we Włoszech,
ekonomia wymusza podobne zachowania.
Nie bez znaczenia na wielkość spożycia [...]
|
|
|
|
Informacje z Sekretariatu Europejskiego Stowarzyszenia Młynarzy
|
|
W dniu 5 kwietnia 2011 r. w Brukseli odbyło się posiedzenie Zarządu
Europejskiego Stowarzyszenia Młynarzy (EFMA). Stowarzyszenie
Młynarzy RP reprezentował wiceprezes Tadeusz Kapka.
W trakcie posiedzenia podsumowano działalność EFMA w okresie
od ostatniego Walnego Zgromadzenia Członków EFMA w czerwcu
2010 r. oraz przekazano informacje dotyczące bieżących działań Zarządu
EFMA. Wśród najważniejszych działań należy wymienić:
- wystąpienie do Komisji Europejskiej z wnioskiem o podjęcie
działań w celu zwiększenia przejrzystości rynku zbożowego oraz
zapewnienia dostępu do surowca zbożowego zakładom młynarskim
we wszystkich krajach członkowskich UE . Przetwarzając rocznie
45 mln ton ziarna pszenicy zapewniają one surowiec (mąkę) do produkcji
podstawowych produktów żywnościowych, takich jak pieczywo
i makaron. W obecnej sytuacji zakł[...]
|
|
|
|
Konferencja w dniu 6 kwietnia 2011 roku w Brukseli "Pszenica i jej dostępność w Unii Europejskiej" zorganizowana przez Europejskie Stowarzyszenie Młynarzy (EFMA
|
|
Konferencja była okazją do spotkania z przedstawicielami organizacji
młynarskich z wielu krajów członkowskich Unii Europejskiej.
Uczestniczyło w niej blisko 100 osób. W rozmowach kuluarowych
wymieniano informacje o najistotniejszym obecnie problemie
wszystkich młynarzy, tj. o dostępności ziarna pszenicy o jakości odpowiedniej
do produkcji mąki na cele piekarskie w poszczególnych
krajach oraz o poziomie cen ziarna pszenicy i mąki pszennej.
Zdecydowana większość firm młynarskich w krajach członkowskich
UE ma obecnie znaczne trudności z zakupem ziarna pszenicy
o jakości odpowiedniej na cele przemiałowe i wypiekowe. Dotyczy
to zwłaszcza krajów Europy Środkowej. Ponadto wszędzie ceny
ziarna pszenicy są bardzo wysokie, ale jednocześnie znacznie wzrosły
ceny mąki. Zdaniem przedstawicieli poszczególnych krajów
jednak nie w pełni rekompensują one wzrost cen ziarna pszenicy.
Konferencja w dniu 6 kwietnia 2011 roku w Brukseli
"Pszenica i jej dostępność w Unii Europejskiej"
zorganizowana przez Europejskie Stowarzyszenie Młynarzy (EFMA)
Przegląd Zbożowo-Młynarski
Maj 2011 17
Gazeta Młynarska
Taką opinię wyrazili w rozmowach bezpośrednich przedstawiciele
Litwy, Bułgarii, Chorwacji, Słowenii, Francji oraz Finlandii. W
porównaniu z podanymi przez nich cenami w Polsce są jeszcze stosunkowo
niskie ceny ziarna pszenicy (250-270 euro/tonę - w niektórych
z ww. krajów przekraczają poziom 300 euro/tonę), ale ceny
mąki w innych krajach są zdecydowanie wyższe i kształtują na poziomie
nawet o 100 euro wyższym [...]
|
|
|
|
Produkcja skrobi z ziarna sorgo, ryżu, żyta i jęczmienia Część I. Produkcja skrobi z sorga i ryżu
|
|
|
Wiktor Berski Bohdan Achremowicz
|
Wzrastające zainteresowanie odnawialnymi źródłami energii,
w tym skrobią, pociąga za sobą poszukiwanie nowych źródeł
tego surowca. Dodatkowym bodźcem może być chęć pozyskania
skrobi o nietypowych właściwościach, które mogłyby znaleźć
specyficzne zastosowanie np. w produkcji kosmetyków. Produkcja
skrobi może też służyć pełniejszemu wykorzystaniu ziarna
zbóż. Obecnie na świecie większość skrobi jest pozyskiwana
z kukurydzy (73%). Inne surowce to kassawa (14%), pszenica
(8%), ziemniaki (4%) oraz pozostałe (1%). Udział poszczególnych
surowców jest uzależniony od lokalizacji (tab. 1); 60%
produkcji skrobi pszennej wytwarza się w krajach europejskich,
a 20% w Azji. W E uropie Zachodniej 46% wyprodukowanej
skrobi pochodzi z kukurydzy, 36% z pszenicy, ok. 19% to skrobia
ziemniaczana. W C hinach wzrasta przetwórstwo kukurydzy
na skrobię w tempie 15% w skali roku, konkurując z przetwórcami
w US A czy Europie [5].
O wyborze surowca decydują, obok dostępności i ceny, szczególnie
możliwości technologiczne i ekonomika procesu produkcyjnego.
Nie licząc kukurydzy i pszenicy pozostałe rodzaje zbóż
nie mają większego znaczenia w światowej produkcji skrobi
[16].
Skrobia z sorgo
Budowa i skład ziarniaka sorgo jest bardzo zbliżony do kukurydzy.
Z tego też powodu technologia produkcji skrobi z sorgo jest
podobna do stosowanej w przypadku skrobi kukurydzianej [4, 6].
W przypadku słabiej rozwiniętych krajów, gdzie istnieje problem
z regularnymi dostawami surowca o odpowiedniej jakości, oba
te surowce m[...]
|
|
|
|
Rosyjskie propozycje przemiału żyta na mąki jasne o podwyższonym wyciągu
|
|
W rosyjskim młynarstwie wyciąg mąki żytniej jasnej tzw.
siejanoj (o zawartości popiołu do 0,7%) wynosi średnio 63%
w przemiale jednogatunkowym i 30% w przemiale dwugatunkowym.
W M oskiewskim Uniwersytecie Przemysłu Spożywczego
podjęto prace badawcze nad zwiększeniem wyciągu tej mąki.
W I etapie badania oparto o: frakcjonowanie ziarna żyta przed
przemiałem (na koncentratorze), intensywne kondycjonowanie (nawilżanie
ziarna do 15% i jego leżakowanie 10 godzin), przemiał na
walcach szorstkich przy ich obciążeniu średnio 57 kg/cm, wstępne
rozdrabnianie ziarna żyta w celu wydzielenia wysokopopiołowej
mączki (do 3%). Badania efektywności przemiału prowadzono na
młynie laboratoryjnym MLU -202 z walcami ułożonymi "grzbiet na
grzbiet" i schematem przemiałowym obejmującym 5 pasaży śrutowych
i 6 pasaży wymiałowych oraz pasaż wstępnego rozdrabniania
na laboratoryjnym urządzeniu firmy NAGEM A. Badania prowadzono
w 2 wariantach: bez wstępnego rozdrabniania ziarna oraz
[...]
|
|
|
|
Ryż basmati
|
|
|
Dorota Czerwińska
|
Ryż basmati jest wysoko cenioną odmianą
ryżu długoziarnistego. Ziarno
tego ryżu jest długie i smukłe, ma zazwyczaj
długość 4-5 razy większą niż szerokość.
Tę odmianę ryżu indyjskiego uprawia
się na pogórzu Himalajów, a obszar jej
uprawy ciągnie się od Indii do Bangladeszu.
Ryż basmati jest uważany za najszlachetniejszą
odmianę ryżu na świecie.
Swój niepowtarzalny aromat i smak zawdzięcza
żyznym glebom, nawadnianym
krystalicznie czystą wodą z lodowców himalajskich
oraz specyficznemu klimatowi
- mroźnemu i pełnemu słońca.
Cechy ryżu basmati
Ryż basmati wyróżnia się długim,
cienkim ziarnem. Podczas gotowania powiększa
się, jego ziarna rosną na długość,
a nie na szerokość. Pozostaje przy tym
sypki, puszysty i lekki, łatwo rozdziela
się na poszczególne ziarenka. Jest też
śnieżnobiały.
Jego cechą charakterystyczną jest delikatny,
lekko orzechowy smak. Poza tym
ryż basmati ma swój własny, niepowtarzalny
zapach. Zapach jest spowodowany
obecnością 2-acetylo-1-pyr[...]
|
|
|
|
Skład chemiczny, wartość żywieniowa i możliwości wykorzystania owsa i jego przetworów
|
|
Skład chemiczny owsa istotnie różni się w zależności od tego,
z jakim ziarnem mamy do czynienia.
Mianowicie świeżo zebrane
ziarno owsa jest oplewione, otaczają go dwie plewki kwiatowe
zwane łuską i wówczas mówimy, że owies jest nieobłuszczony.
Wstępnym zabiegiem w czasie przerobu owsa dla celów konsumpcyjnych
jest usunięcie łuski, czyli obłuskiwanie.
Po tym
zabiegu uzyskuje się owies obłuszczony.
Występują istotne różnice
w składzie chemicznym pomiędzy owsem nieobłuszczonym
i obłuszczonym. Po usunięciu bowiem plewki kwiatowej, która
zawiera głównie błonnik - włókno surowe
oraz popiół, następuje
względny wzrost składników. Zawartość białka i tłuszczu w ziarnie
obłuszczonym wzrasta o prawie 40%., natomiast węglowodanów
tylko o 10%. Jeśli porówna
się skład owsa obłuszczonego
z ziarnem innych zbóż, to okaże się, że owies jest bogatszy
2-4-krotnie w tłuszcz, białka też zawiera najwięcej, a węglowodanów
7-8%. mniej. Rozmieszczenie składników pokarmowych
w owsie jest dosyć równomierne i dlatego też nie ma większych
różnic między surowcem a przetworami z owsa.
Białko. Zawartość białka ogółem w owsie obłuszczonym
jest o 10-25%. większa niż w innych zbożach. Cechą charakterystyczną
białka owsianego jest wysoka zawartość
aminokwasów
egzogennych, tzn. tych aminokwasów, których organizm
nie jest w stanie wytworzyć
i dlatego czerpie je z pożywienia.
Ogólna zawartość aminokwasów egzogennych w owsie wynosi
41%., podczas gdy w pszenicy i życie równa jest tylko 33%.. Innym
dowodem wysokiej wartości biologicznej białka owsa jest
wskaźnik PER (charakteryzuje wyniki badań żywieniowych na
zwierzętach). Wskaźnik PER dla płatków owsianych wynosi 84
jednostek, a dla pszenicy tylko 55, przy próbie kontrolnej, jaką
stanowiła
kazeina, równej 100 jednostek PER . Wartość biologiczna
białek zbożowych układa się w następującym szeregu (od
najwyższej do najniższej):
owies - żyto - jęczmień - kukurydza
- pszenica. Przyczyną tego stanu jest istotna r[...]
|
|
|
|
Sprawozdawczo-wyborcze Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia Młynarzy RP w dniu 10 czerwca 2011 roku w Przysieku koło Torunia
|
|
W dniu 10 czerwca 2011 r. odbędą się wybory władz Stowarzyszenia
Młynarzy Rzeczypospolitej Polskiej na kadencję lat 2011-2015. Im
bliżej tego dnia, tym istotniejsze jest przypominanie wszystkim Członkom
Stowarzyszenia Młynarzy RP o wadze tego wydarzenia dla przyszłości
Stowarzyszenia i możliwości wypełniania zadań statutowych
przez nowo wybrane władze, a zwłaszcza Zarząd Główny SMR P.
Wydarzenia ostatnich kilku lat wykazały konieczność istnienia
i aktywnego funkcjonowania silnej organizacji branżowej, skupiającej
większość zakładów młynarskich w Polsce. Tworzenie silnego
lobby branżowego, które będzie reprezentowało interesy młynarzy
wobec administracji i władz w kraju i za granicą oraz wobec organizacji
branżowych "sąsiednich ogniw łańcucha zbożowego" jest
możliwe tylko przy aktywnym zaangażowaniu w działania Stowarzyszenia
znaczącej liczby jego członków. Ważnym zadaniem
w tym aspek[...]
|
|
|
|
Sytuacja na krajowym rynku produkcji pasz
|
|
Zapotrzebowanie krajowego rynku na pasze
treściwe (po 5,5% wzroście w poprzednim
roku gospodarczym) w bieżącym sezonie
jest wyższe o ok. 3% i wyniesie ok. 22,9 mln
ton. Wzrost popytu na pasze treściwe wynika
ze zwiększonej produkcji drobiu i dalszej
odbudowy pogłowia trzody. Odmiennie niż
w sezonie 2009/10, relacje cen zbóż do cen
pasz przemysłowych w bieżącym sezonie
kształtują się na korzyść tych drugich i dlatego
dynamika wzrostu zużycia ziarna w postaci
pasz gospodarskich (sporządzonych z własnego
ziarna i dokupionych komponentów),
jest niższa od dynamiki zużycia mieszanek
przemysłowych. W sezonie 2010/11 zużycie
zbożowych surowców paszowych, w porównaniu
z sezonem 2009/10, zwiększy się o ponad
3,4% do 18,9 mln j. zbożowych (tabela 1).
przednim. Wzrośnie z 1,81 do 1,91 mln ton
zużycie śruty sojowej. Rekordowe będzie
wykorzystanie śruty słonecznikowej (560 tys.
ton). Jednocześnie, z powodu spadku produkcji
i wysokiego poziomu eksportu, zmaleją
o ok. 180 tys. ton, do ok. 0,68 mln ton zasoby
śruty rzepakowej. Z powodu utrzymujących
się wysokich cen surowców paszowych firmy
paszowe i hodowcy na większą skalę zaczęli
stosować tańsze zamienniki.
Mimo że w strukturze zużywanych w żywieniu
pasz treściwych systematycznie rośnie
udział pasz wysokobiałkowych, to jednak
wciąż kształtuje się na niskim poziomie
i wynosi ok. 15%. Jest to zdecydowanie mniej
aniżeli w krajach UE -15, gdzie udział wysokobiałkowych
stanowi ok. 25%. W sezonie
2010/11 w st[...]
|
|
|
|
W świecie nauki
|
|
Powodzie - naukowcy pracują
nad metodą zarządzania
zbiornikami zaporowymi
Pomoc w przewidywaniu powodzi i jej
skutków ekonomicznych, to potencjalne rezultaty
naukowego projektu "Zintegrowany
system wspomagający zarządzaniem i ochroną
zbiornika zaporowego - (ZiZOZ ap)". Naukowcy
z pięciu instytucji tworzących konsorcjum
naukowe poprowadzą monitoring
i przeanalizują procesy zachodzące w środowisku
naturalnym Zbiornika Goczałkowickiego,
tworząc system wspomagający
zarządzanie zbiornikiem zaporowym.
Zbiornik Goczałkowicki - zwany też Jeziorem
Goczałkowickim - na którym będą prowadzone
badania, to sztuczny zbiornik wodny
utworzony na Wiśle w 1955 roku. Leży na
terenie województwa śląskiego w gminach
Goczałkowice i S trumień. Zaopatruje w wodę
pitną większą część aglomeracji śląskiej.
W projekcie koordynowanym przez Uniwersytet
Śląski w K atowicach uczestniczą
również: Politechnika Krakowska, Instytut
Terenów Uprzemysłowionych w K atowicach
oraz Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska
Polskiej Akademii Nauk w Z abrzu. Został dofinansowany
ze środków Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego w ramach Programu
Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.
Jak tłumaczy dr Andrzej Woźnica z Wydziału
Biologii i O chrony Środowiska UŚ, projekt ma
ułatwić przewidywanie zagrożenia powodziowego.
Choć główną pr[...]
|
|
|
|
Wybrane doniesienia z rynku zbóż i pasz
|
|
ˇ FAO: zbiory pszenicy prognozowane
na 676 mln ton
Wed.ug prognoz FAO, w sezonie
2011/12 zbiory pszenicy na .wiecie b.d.
o 3,4% wy.sze ni. w poprzednim sezonie
i wynios. 676 mln ton. Oznacza to wysoki
poziom produkcji, ni.szy jednak od rekordow
odnotowywanych w latach 2008
i 2009.
Area. pszenicy w wielu krajach
wzro.nie, co b.dzie odpowiedzi.
na wysoki poziom cen w bie..cym sezonie.
Wzrost zbiorow spodziewany
jest zw.aszcza w krajach basenu Morza
C zarnego, a zw.aszcza w R osji, ktora
w ubieg.ym roku do.wiadczy.a skutkow
dotkliwej suszy. W Azji dobre
wyniki produkcji powinny odnotowa.
Indie i Pakistan. Zbiory w I ndiach prognozowane
s. na 81,47 mln ton. W C hinach
natomiast nadal sytuacja pozostaje
niepewna, pomimo poprawy warunkow
dla zasiewow pszenicy.
(.rod.o: FAMMU/FAPA na podstawie
Reuters)
ˇ Rumunia spodziewa si. 12% wzrostu
zbiorow pszenicy
W nadchodz.cym sezonie Rumunia zbierze
ok. 6,4 mln ton pszenicy, czyli o 12% wi.cej
ni. w poprzednim sezonie . prognozuje
Ministerstwo Rolnictwa. Poprawi si. plonowanie
pszenicy . z 2,8 ton/ha do 3,4 t/ha.
B.dzie to mo.liwe dzi.ki lepszemu nawodnieniu
upraw. W ubieg.ym roku zbiory
pszenicy w R umunii wynios.y 5,7 mln ton,
o 10% wi.cej ni. sezon wcze.niej, a kukurydzy
. 9 mln ton, co stawia R umuni.
na drugim miejscu w produkcji tego gatunku
w U nii.
(.rod.o: FAMMU/FAPA na podstawie
Reuters)
ˇ Ukraina: dobre prognozy zbiorow
Dotychczas Ukraina obsia.a zbo.ami jarymi
1,3 mln ha, czyli ok. 30% prognozowanej
powierzchni zasiewow, zak.adanej
na ok. 4 mln ha.
Wed.ug Ministerstwa R olnictwa, prognozy
zbiorow w sezonie 2010/11 s.
optymistyczne. Potwierdzono poprzedni.
prognoz. zbiorow w wysoko.ci 43 mln
ton. Jeszcze bardziej optymistyczne s.
przewidywania formu.owane przez niezale.ne
firmy analityczne . w wysoko.ci
43.45 mln ton. W ubieg.ym sezonie
kraj zebra. tylko 39,2 mln ton zbo., co
by.o skutkiem suszy.
W tym tygodniu rz.d Ukrainy zapowiedzia.[...]
|
|
|
|
Zarodki jęczmienne i owsiane - cennym źródłem witamin i składników odżywczych
|
|
Ziarniak jęczmienia zbudowany jest
podobnie jak u innych zbóż. U nasady
ziarniaka, pod okrywą owocowo-nasienną,
na części grzbietowej ziarna znajduje
się zarodek stanowiący 2,5-3% masy
ziarna. Przy średniej masie ziarniaka
jęczmienia równej 41 mg, część embrionalna
zarodka stanowi 1,85%, tarczka
- 1,53%, podczas gdy plewka i okrywa
owocowo-nasienna wynoszą 18,5%, zaś
bielmo ogółem - 79% masy całego ziarna.
Jednak zarodek nie jest wydzielany
w młynie jako odrębny produkt, jak to ma
miejsce w przypadku kukurydzy, pszenicy
i żyta, który następnie służy bądź
jako źródło, bądź jako materiał służący
do wzbogacania żywności. Dlatego też
zarodki jęczmienne mają ograniczone zastosowanie
dla celów innych niż słodownicze
i niewiele miejsca poświęca się tym
zarodkom w literaturze.
Skład chemiczny
W tabeli 1 podano skład elementarnych
składników w zarodkach uzyskanych
w warunkach przemysłowych. Z tabeli tej
wynika, że poziom zawartości poszczególnych
składników nie różni się od przeciętnej
ich zawartości w zarodkach innych
zbóż.
części ziarna. Cukrem specyficznym
- charakterystycznym dla zarodków
i występującym w nich w większych ilościach
- jest rafinoza. Jest to cukier redukujący,
który pod działaniem enzymu
ß-fruktofuranozy traci fruktozę. W obecności
.-galaktozydazy rafinoza rozpada
się na galaktozę i sacharozę.
Białka. Tabela 2 zawiera dane o zawartości
białka oraz składzie aminokwasowym
poziomu aminokwasów egzogennych, ale
także od strawności białka.
Strawnością nazywa się stopień, w jakim
białka ulegają procesowi trawienia.
Strawność białka wyrażana jest procentowym
stosunkiem strawności wchłoniętego
białka do jego ilości, spożytej
z pożywieniem. Strawność białka zarodków
jęczmiennych wynosi ok. 85% i jest
wyższa od przeciętnej strawności innych
produktów zbożowych (60-81%). Wartość
odżywcza białek może być obniżona
przez niedostatek niektórych aminokwasów
egzogennych. W przypadku
zarodków jęczmiennych aminokw[...]
|
|
|
|
Twój Profil
Twój koszyk
